Hiệu quả từ chính sách bảo vệ rừng tại gốc
Rừng gỗ nghiến, gỗ trai ở xã Cốc Ly trước đây, nay thuộc xã Bảo Nhai, tỉnh Lào Cai, là một khu rừng đặc thù, không chỉ bởi giá trị nguồn gen, đa dạng sinh học mà còn bởi ý nghĩa cảnh quan, văn hóa, tín ngưỡng và tiềm năng phát triển du lịch sinh thái.
Theo báo cáo của địa phương, khu vực này có tổng diện tích quy hoạch 486,06 ha, trong đó diện tích có rừng là 270,24 ha, với 863 cây gỗ nghiến, gỗ trai có đường kính từ 30 cm đến 310 cm, trong đó có cây hàng nghìn năm tuổi được công nhận là Cây Di sản của Việt Nam, phân bố tại 6 thôn. Nhiều năm qua, công tác quản lý, bảo vệ rừng được giao khoán cho cộng đồng với 16 thành viên tổ bảo vệ rừng.
Từ năm 2013 đến nay, khu rừng này đã được bảo vệ qua nhiều giai đoạn với các phương án riêng. Giai đoạn 2021 - 2025, phương án được UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt với tổng kinh phí hơn 2,598 tỷ đồng. Nhờ có phương án riêng, lực lượng tại chỗ, chốt trực, trang thiết bị và cơ chế hỗ trợ, công tác bảo vệ rừng được duy trì bài bản, liên tục hơn.
Báo cáo tổng kết giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy diện tích rừng có cây gỗ nghiến, gỗ trai tăng từ 259,14 ha lên 270,24 ha; số lượng cây tăng thêm 37 cây; việc phối hợp tuần tra, phát hiện và xử lý vi phạm được duy trì thường xuyên.
Ông Đỗ Ngọc Minh - Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Bảo Thắng đánh giá hiệu quả lớn nhất của mô hình là phát huy được vai trò bảo vệ rừng ngay từ gốc.
Với khu rừng gỗ nghiến, gỗ trai, lực lượng tại chỗ có vai trò rất quan trọng. Đây là những người sống gần rừng, hiểu rừng, bám rừng thường xuyên. Khi có phương án phù hợp và sự hỗ trợ cần thiết, hiệu quả bảo vệ rừng thể hiện rất rõ, vi phạm giảm mạnh, ý thức cộng đồng được nâng lên.
Anh Trần Văn Quỳnh - kiểm lâm địa bàn phụ trách xã Bảo Nhai cho rằng lực lượng bảo vệ rừng cộng đồng ở đây thực sự là “cánh tay nối dài” của kiểm lâm.
“Địa bàn rộng, rừng phân tán ở nhiều thôn, trong khi lực lượng kiểm lâm mỏng. Nếu không có tổ bảo vệ rừng là người địa phương cùng tham gia thì rất khó duy trì tuần tra thường xuyên. Với rừng gỗ nghiến, gỗ trai, giữ được lực lượng tại chỗ cũng chính là giữ được lớp bảo vệ đầu tiên cho rừng quý” - anh Quỳnh cho biết.
Giai đoạn chuyển tiếp đặt ra yêu cầu nối tiếp chính sách
Điều địa phương đặt ra lúc này không phải là một cơ chế hoàn toàn mới. Vấn đề nằm ở chỗ, với khu rừng đặc thù từng được bảo vệ bằng phương án riêng, sau khi giai đoạn 2021 - 2025 khép lại, cần sớm có cơ sở nối tiếp để công tác bảo vệ rừng không bị đứt quãng.
Trong văn bản số 429/UBND-KT ngày 24/10/2025, UBND xã Bảo Nhai đã đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét tiếp tục thực hiện phương án quản lý, bảo vệ rừng gỗ nghiến, gỗ trai giai đoạn 2026 - 2030, nhằm bảo đảm tính liên tục của công tác giữ rừng trong bối cảnh địa phương bước vào giai đoạn chuyển tiếp sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Ông Trần Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Nhai, cho biết: “Địa phương xác định đây là khu rừng quý, cần tiếp tục được bảo vệ chặt chẽ. Điều chúng tôi mong là sớm có cơ sở triển khai phù hợp cho giai đoạn tiếp theo, để lực lượng ở cơ sở yên tâm bám rừng, còn công tác bảo vệ rừng gỗ nghiến, gỗ trai được duy trì ổn định, liên tục".
Báo cáo tổng kết giai đoạn 2021 - 2025 trước đây cũng đã nêu những vướng mắc trong quá trình triển khai, như: kinh phí cho công tác khoán bảo vệ rừng có thời điểm chưa đồng bộ với yêu cầu thực tế; mức hỗ trợ cho thành viên tổ bảo vệ rừng còn thấp so với tính chất công việc. Từ thực tế đó, địa phương kiến nghị tiếp tục xây dựng phương án cho giai đoạn 2026 - 2030 để giữ ổn định lực lượng bảo vệ rừng tại chỗ.
Giữ nguyên hiện trạng cây đổ, áp lực bảo vệ rừng càng lớn hơn
Trong khi chờ cơ chế cho giai đoạn mới, công tác bảo vệ rừng tại Bảo Nhai phát sinh thêm những áp lực từ thực địa.
Sau trận dông lốc xảy ra đêm 21/3/2026, khu vực rừng gỗ nghiến, gỗ trai ở thôn Làng Đá - Sín Chải và Làng Bom có 5 cây bị gãy, đổ, gồm 4 cây gỗ nghiến với tổng khối lượng 72,034 m3 và 1 cây gỗ tạp khối lượng 6,542 m3. Qua kiểm tra, các lực lượng chức năng xác định nguyên nhân chủ yếu là do dông bão, chưa phát hiện dấu hiệu xâm hại mới.
Tuy nhiên, với rừng quý, những cây đổ do thiên tai phải giữ nguyên trạng, không được tự ý cắt thân, cành hay tận dụng. Điều này đồng nghĩa với việc lực lượng kiểm lâm địa bàn và tổ bảo vệ rừng phải tăng cường tuần tra, kiểm tra, canh giữ để ngăn chặn nguy cơ xâm hại, lợi dụng thiên tai để khai thác trái phép.
Anh Bàn Văn Toàn - tổ viên tổ bảo vệ rừng thôn Làng Bom chia sẻ: “Cây đứng đã khó giữ, cây đổ rồi mà vẫn phải giữ nguyên hiện trạng thì càng phải bám sát hơn. Vì đây là gỗ quý, nếu lơ là rất dễ phát sinh xâm hại".
Cùng chung suy nghĩ đó, anh Sùng Seo Sềnh - tổ viên tổ bảo vệ rừng ở thôn Thẩm Phúc cho rằng điều quan trọng nhất với lực lượng tại chỗ là công việc đang làm phải được duy trì ổn định: "Chúng tôi vẫn tiếp tục đi tuần nhưng giữ rừng là việc lâu dài, nên nếu có cơ sở để duy trì lực lượng ổn định thì anh em sẽ yên tâm hơn rất nhiều".
Không để công tác giữ rừng bị chậm nhịp ở cơ sở
Từ thực tế ở Bảo Nhai có thể thấy, điều địa phương kiến nghị lúc này không phải là một cơ chế hoàn toàn mới, mà là sự nối tiếp phù hợp cho một mô hình bảo vệ rừng đặc thù đã chứng minh hiệu quả nhiều năm qua. Bởi với rừng gỗ nghiến, gỗ trai, giữ được lực lượng tại chỗ, giữ được nhịp tuần tra, giữ được sự phối hợp giữa kiểm lâm, chính quyền và cộng đồng, công tác bảo vệ rừng mới thực sự bền vững.
Với những cánh rừng quý hiếm hàng trăm, hàng nghìn năm tuổi, chính sách bảo vệ rừng không chỉ nằm trên văn bản, còn là điều kiện để người giữ rừng ở cơ sở yên tâm bám rừng, để địa phương giữ được “lá chắn tại gốc”, để công tác bảo vệ rừng quý không bị gián đoạn trong giai đoạn chuyển tiếp sau sáp nhập.
