Khi được giải thích về nguyên nhân, các đơn vị thi công thường viện dẫn lý do “vướng mắc mặt bằng”. Tuy nhiên, thực tế tại các địa phương cho thấy, bên cạnh vấn đề mặt bằng, một nguyên nhân quan trọng khác chính là năng lực của nhà thầu và phương án tổ chức thi công chưa phù hợp.
Dự án đường kết nối Quang Kim - Cốc San, dài 7,2 km, điểm đầu kết nối với Tỉnh lộ 156B, điểm cuối tuyến cách nút giao Quốc lộ 4D khoảng 4,5 km. Tổng mức đầu tư 80 tỷ đồng.
Đây là dự án có ý nghĩa quan trọng, được kỳ vọng tạo hành lang kết nối khu vực nông thôn Quang Kim, Cốc San với các đô thị, tạo động lực, khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển kinh tế cho bà con nơi đây.
Dự án khởi công cuối năm 2022, mặc dù chủ đầu tư đã nhiều lần gia hạn hợp đồng và “chốt” thời gian hoàn thành trong năm 2025, tuy nhiên đến nay, đã gần hết quý I/2026, công trường vẫn ngổn ngang.
Ngay đầu tuyến thuộc thôn Đồng Quang, sau trận mưa nhỏ, con đường trở nên nhếnh nhác, trơn trượt, các vị trí thi công “xôi đỗ”, mặt đường cũ bị đào xới dang dở hình những ổ gà, sống trâu, ảnh hưởng rất lớn đến việc đi lại của người dân.
Trực tiếp kiểm tra tại hiện trường, Chủ tịch UBND xã Bát Xát - Nguyễn Mạnh Hùng sốt ruột khi những đoạn đã bàn giao mặt bằng nhưng đơn vị thi công vẫn chưa bố trí máy móc, phương tiện hoàn thiện mặt đường khiến người dân bức xúc.
Cùng thời gian triển khai với dự án trên, dự án đường vào trung tâm xã Phìn Ngan cũ cũng đang chậm tiến độ so với mốc hoàn thành cuối cùng được điều chỉnh đến ngày 31/12/2025.
Mặc dù, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn giám sát đã ban hành nhiều văn bản đôn đốc, tổ chức nhiều cuộc làm việc chính thức, yêu cầu nhà thầu xây dựng kế hoạch khắc phục, đẩy nhanh tiến độ thi công. Tuy nhiên, đến nay nhiều hạng mục quan trọng còn dang dở, tiến độ thực tế không đáp ứng yêu cầu và cam kết.
Lãnh đạo UBND xã Bát Xát cho biết, qua kiểm tra, nhà thầu chưa huy động đầy đủ nhân lực có tay nghề (bậc thợ) theo đúng hồ sơ dự thầu; máy móc thi công có tập kết tại công trường nhưng không tổ chức thi công đồng loạt các đoạn tuyến đã được bàn giao mặt bằng; chưa xây dựng kế hoạch thi công chi tiết, khả thi; chưa xác định rõ mốc thời gian hoàn thành từng đoạn tuyến để gửi chủ đầu tư.
Qua đánh giá, nhà thầu đã chậm tiến độ đối với những phần tuyến đã bàn giao mặt bằng. Không khắc phục tiến độ đã chậm sau khi chủ đầu tư, tư vấn giám sát có văn bản yêu cầu nhà thầu đẩy nhanh tiến độ.
Trưởng thôn Van Hồ - Vàng Láo Sểnh cho biết, đoạn đường qua thôn có 21 hộ dân bị ảnh hưởng, đến nay, các hộ dân đã nhận tiền hỗ trợ bồi thường giải phóng mặt bằng và không còn vướng mắc gì nhưng nhà thầu phá tuyến, rải đá cấp phối được vài chục mét lại dừng khiến trời mưa thì lầy lội, trời nắng thì bụi. Không những thế, nhiều đoạn ta luy được đào bới dang dở tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông cho người đi đường.
Tại xã Xuân Hòa, dự án cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 160 (đoạn Quốc lộ 279 đi qua địa bàn xã), khởi công từ cuối năm 2023 cũng chậm tiến độ gần một năm nay, khiến người dân bức xúc. Sau kỳ nghỉ tết Nguyên đán, đơn vị thi công đã thảm nhựa được một số đoạn, tuy nhiên khối lượng còn lại vẫn rất lớn.
Đoạn đầu tuyến đi qua thôn Gốc Lụ, các đoạn cống hộp xếp ngổn ngang phủ đầy cỏ cây, dây leo, đơn vị thi công đã tập kết máy móc tại công trường nhưng không thi công đồng loạt trên toàn tuyến.
Đại diện đơn vị thi công cho biết, mặt bằng được bàn giao ngắt quãng ảnh hưởng rất lớn đến việc huy động nhân lực, phương tiện, tổ chức các mũi thi công, cùng với đó, thời gian qua, giá cả nhiên liệu nhiều biến động cũng tạo áp lực lớn lên nhà thầu.
Ông Lý Văn Lạy, Bí thư Chi bộ thôn Gốc Lụ cho biết, đoạn đường qua thôn dài khoảng 3 km, mặt bằng đã bàn giao nhưng không thấy đơn vị thi công triển khai máy móc.
“Khi người dân bức xúc thì nhà thầu cho máy móc vào san gạt, rải đá cấp phối vài trăm mét rồi lại rút máy đi” - ông Lạy chia sẻ.
Theo UBND xã Xuân Hòa, dự án cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 160, đoạn từ Quốc lộ 279 (thuộc địa phận xã Xuân Hòa) đi xã Bảo Yên (Km41- Km63) có chiều dài 12,5 km, ảnh hưởng đến hơn 300 hộ dân thuộc 14 thôn trên địa bàn. Đây là tuyến đường trục chính của xã Xuân Hòa, thời gian qua, công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn dẫn đến dự án thi công chậm tiến độ.
Tuy nhiên, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Xuân Hòa đã phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Bảo Yên tích cực tuyên truyền, vận động Nhân dân đồng thuận phương án giải phóng mặt bằng, tạo thuận lợi cho đơn vị thi công. Mặc dù vậy tiến độ thi công vẫn rất chậm.
Qua tìm hiểu tại các địa phương, nhiều ý kiến từ chính quyền và người dân cho rằng lý do “vướng mắc mặt bằng” chỉ là một phần của câu chuyện. Một nguyên nhân không kém phần quan trọng chính là năng lực của các nhà thầu thi công- một số nhà thầu không có đủ máy móc, thiết bị để đáp ứng yêu cầu thi công trên diện rộng.
Nhiều trường hợp, các nhà thầu còn thiếu nhân sự có chuyên môn, dẫn đến việc thi công bị kéo dài hơn dự kiến. Đối với một số dự án lớn, phương án tổ chức thi công chưa được xây dựng khoa học và hợp lý. Việc triển khai theo kiểu manh mún, không đồng bộ giữa các hạng mục khiến tiến độ bị trì hoãn…
Ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch UBND xã Xuân Hòa cho biết, đến nay, các vướng mắc mặt bằng trên địa bàn xã đã cơ bản được giải quyết, thời tiết cũng rất thuận lợi cho việc thi công nhưng nhà thầu vẫn thi công cầm chừng.
Ông Long bày tỏ lo lắng, chỉ hơn một tháng nữa lại bước vào mùa mưa, nếu thời gian này đơn vị thi công không tranh thủ đẩy nhanh tiến độ các hạng mục thì chắc chắn tiến độ sẽ lại bị ảnh hưởng.
Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía chính quyền, chủ đầu tư, cũng như các đơn vị thi công. Trước hết cần lựa chọn những nhà thầu có uy tín, năng lực chuyên môn cao và kinh nghiệm thi công thực tế. Không nên chỉ dựa vào giá thầu thấp để trao dự án. Các cơ quan chức năng và chủ đầu tư cần tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thi công để kịp thời phát hiện và xử lý những sai phạm hoặc chậm trễ trong kế hoạch.
Tại xã Bát Xát, vừa qua, tại cuộc làm việc với các bên liên quan, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Bát Xát đã yêu cầu chủ đầu tư (Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng khu vực Bát Xát) hoàn thiện đầy đủ hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính đơn vị thi công là Công ty Cổ phần sản xuất - xuất nhập khẩu Đông Á (nhà thầu dự án đường vào trung tâm xã Phìn Ngan cũ) đối với các sai phạm trong quá trình thi công. Tham mưu UBND xã ban hành quyết định chấm dứt hợp đồng với đơn vị này và nghiên cứu, lựa chọn nhà thầu mới có đủ năng lực, kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu phần công việc còn lại của dự án.
Tình trạng chậm tiến độ tại các dự án giao thông không chỉ làm lãng phí nguồn lực, gây bất tiện cho người dân mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của địa phương. Việc đổ lỗi hoàn toàn cho công tác giải phóng mặt bằng là chưa đủ bởi năng lực của nhà thầu và phương án tổ chức thi công cũng là những yếu tố quan trọng cần được nhìn nhận rõ ràng.
Để những công trình giao thông thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển, việc nâng cao chất lượng từ khâu lựa chọn nhà thầu đến giám sát thi công là điều không thể thiếu.
