Đẩy mạnh đấu giá trực tuyến, siết công khai thông tin
Theo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, mức tiền đặt trước do tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản đấu giá thỏa thuận. Đối với các loại tài sản thông thường, mức này tối thiểu 5% và tối đa 20% giá khởi điểm.
Riêng trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất để Nhà nước giao đất ở cho cá nhân, tiền đặt trước được quy định ở mức tối thiểu 20% và tối đa 50% giá khởi điểm. Đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất, cho thuê đất thực hiện dự án đầu tư, mức tiền đặt trước là 10 - 20% giá khởi điểm.
Luật cũng quy định rõ trách nhiệm hoàn trả tiền đặt trước. Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc phiên đấu giá, tổ chức hành nghề đấu giá phải trả lại tiền đặt trước và tiền lãi (nếu có), trừ các trường hợp không được nhận lại theo quy định.
Các trường hợp không được nhận lại tiền đặt trước gồm: Đã nộp hồ sơ và tiền đặt trước hợp lệ nhưng không tham dự phiên đấu giá mà không thuộc trường hợp bất khả kháng; bị truất quyền tham dự do vi phạm; từ chối ký biên bản đấu giá; rút lại giá đã trả hoặc từ chối kết quả trúng đấu giá.
Đáng chú ý, tổ chức hành nghề đấu giá không được tự đặt thêm các trường hợp người tham gia không được nhận lại tiền đặt trước trong quy chế cuộc đấu giá.
Luật quy định 4 hình thức đấu giá gồm: đấu giá trực tiếp bằng lời nói, bỏ phiếu trực tiếp, bỏ phiếu gián tiếp và đấu giá trực tuyến. Hai phương thức được áp dụng là trả giá lên và đặt giá xuống. Đối với tài sản mà pháp luật quy định phải đấu giá, việc đấu giá được thực hiện theo phương thức trả giá lên.
Đặc biệt, Luật bắt buộc đấu giá trực tuyến thông qua Hệ thống đấu giá trực tuyến đối với một số loại tài sản, trong đó có tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, trừ các trường hợp được quy định cụ thể; quyền sử dụng đất để giao đất, cho thuê đất thực hiện dự án đầu tư thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc phê duyệt dự án theo quy định.
Với các loại tài sản khác, cơ quan, người có thẩm quyền và tổ chức hành nghề đấu giá được khuyến khích thực hiện đấu giá trực tuyến. Chính phủ sẽ quy định chi tiết chức năng, yêu cầu, điều kiện đối với Cổng Đấu giá tài sản quốc gia, Hệ thống đấu giá trực tuyến và cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống.
Cùng với đó, trách nhiệm công khai thông tin được quy định chặt chẽ hơn. Việc lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá phải được thông báo công khai trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia; trường hợp người có tài sản có trang thông tin điện tử thì phải công khai thêm trên trang thông tin của mình. Kết quả lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá phải được công khai trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày quyết định lựa chọn.
Quy chế cuộc đấu giá cũng phải được công khai trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia cùng thời điểm thông báo công khai việc đấu giá.
Thời gian niêm yết được quy định theo từng loại tài sản. Đối với bất động sản, thời gian tối thiểu là 15 ngày trước ngày mở phiên đấu giá; với quyền sử dụng đất để Nhà nước giao đất, cho thuê đất thực hiện dự án đầu tư và quyền khai thác khoáng sản, thời gian này ít nhất 45 ngày.
Người tham gia đấu giá được tạo điều kiện tiếp cận, trực tiếp xem tài sản. Tổ chức hành nghề đấu giá phải phối hợp với người có tài sản tổ chức cho người tham gia xem tài sản trong giờ hành chính, ít nhất 3 ngày làm việc liên tục kể từ ngày niêm yết đến trước ngày mở phiên đấu giá.
Luật cũng nghiêm cấm người có tài sản và tổ chức hành nghề đấu giá đặt thêm yêu cầu, điều kiện đối với người tham gia ngoài các điều kiện theo luật và pháp luật liên quan.
Bảo vệ người mua ngay tình, ngăn thông đồng làm sai lệch kết quả
Luật bổ sung quy định bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản, người tham gia đấu giá, người trúng đấu giá và người mua được tài sản đấu giá ngay tình.
Theo đó, trường hợp có người thứ ba tranh chấp về quyền sở hữu đối với tài sản đấu giá thì quyền sở hữu vẫn thuộc về người mua được tài sản đấu giá ngay tình. Trường hợp bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền sửa đổi một phần hoặc hủy bỏ toàn bộ các quyết định liên quan đến tài sản sau khi đấu giá thành, nếu trình tự, thủ tục đấu giá đã được thực hiện đúng quy định thì tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của người mua ngay tình, trừ trường hợp kết quả đấu giá bị hủy theo quy định.
Việc giải quyết một số tranh chấp về quyền sở hữu tài sản, kết quả đấu giá, hợp đồng dịch vụ đấu giá và hợp đồng mua bán tài sản đấu giá được thực hiện theo thủ tục rút gọn của pháp luật về tố tụng dân sự.
Để bảo đảm minh bạch, Luật bổ sung, làm rõ các hành vi bị nghiêm cấm như lập danh sách khống, hồ sơ giả; thông đồng, móc nối để làm sai lệch thông tin tài sản, dìm giá, nâng giá hoặc làm sai lệch kết quả đấu giá.
Tổ chức hành nghề đấu giá không được sử dụng tiền đặt trước của người tham gia vào mục đích khác, không được nhận các khoản tiền, tài sản hoặc lợi ích ngoài giá dịch vụ và chi phí đấu giá theo quy định. Người có tài sản cũng không được thông đồng, móc nối làm sai lệch kết quả lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá hoặc kết quả đấu giá.
Đối với đấu giá viên, Luật quy định phải có trình độ đại học trở lên, tốt nghiệp khóa đào tạo nghề đấu giá và đạt yêu cầu kiểm tra kết quả tập sự. Thời gian đào tạo nghề và tập sự hành nghề đều là 6 tháng. Đấu giá viên phải tham gia bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp; tổ chức hành nghề đấu giá có trách nhiệm mua bảo hiểm cho đấu giá viên thuộc tổ chức mình.
Đấu giá viên vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường. Người trúng đấu giá có hành vi vi phạm dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy sẽ không được nhận lại khoản tiền đặt cọc.
Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định tại khoản 1 Điều 64 có hiệu lực từ ngày 15/1/2027.