Những ngày đầu năm mới 2026, mặc dù đang trong đợt rét đậm, anh Sùng Seo Hòa, Trưởng thôn Nàn Sín cùng với một số hộ dân và cán bộ xã Sín Chéng vẫn lên kiểm tra những vườn lê, vườn quýt mới trồng. Trên mảnh nương dốc đá tai mèo nhấp nhô, trước đây bà con chỉ biết trồng ngô nhưng hiệu quả kinh tế thấp, đến nay, những cây lê VH6, cây quýt ngọt sau hơn một tháng trồng đang bén rễ, nhú mầm xanh vươn lên.
Anh Hòa cho biết: Nàn Sín là một trong những thôn cao và xa nhất của xã Sín Chéng, có trên 100 hộ dân, đều là đồng bào Mông. Nhiều năm qua, bà con chỉ trông vào nương ngô, nương lúa, nên cuộc sống rất khó khăn. Đến năm 2025, thôn vẫn còn 30 hộ nghèo, 40 hộ cận nghèo. Muốn bà con có cuộc sống tốt hơn, cần chuyển đổi từ cây ngô sang những loại cây khác có giá trị kinh tế cao hơn. Khi chúng tôi định hướng bà con trồng một số loại cây ăn quả ôn đới như lê, mận, quýt, bà con rất phấn khởi.
Năm 2025, được tuyên truyền, vận động, định hướng của xã và sự hỗ trợ của Nhà nước từ các chương trình mục tiêu quốc gia, thôn Nàn Sín có 30 hộ đăng ký trồng cây lê VH6 và 20 hộ đăng ký trồng cây quýt ngọt. Tùy theo diện tích đất, mỗi hộ trồng trung bình từ 200 đến 300 cây, có hộ trồng tới 1.000 cây. Tiêu biểu như gia đình các ông: Sùng Seo Lừ, Sùng Seo Hồ, Sùng Seo Chơ...
Thời gian qua, được sự hướng dẫn của cán bộ xã và Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp khu vực Si Ma Cai, bà con tích cực chăm sóc cây lê, cây quýt đúng kỹ thuật. Đồng bào Mông Nàn Sín hy vọng trong vài năm tới, những vườn cây ăn quả sẽ cho thu hoạch, giúp nâng cao thu nhập, cuộc sống ấm no hơn.
Theo ông Viên Đình Hiệp, Chủ tịch UBND xã Sín Chéng, thời gian gần đây, không chỉ ở thôn Nàn Sín mà tại nhiều thôn, bản khác trên địa bàn xã, Nhân dân rất đồng tình với chủ trương quy hoạch vùng cây ăn quả ôn đới để đưa các loại quả đặc thù của địa phương thành hàng hóa, nâng cao thu nhập. Năm 2025, toàn xã Sín Chéng có 366 ha cây ăn quả (trong đó có 133 ha đã cho thu hoạch) với sản lượng quả đạt 866 tấn.
Đặc biệt, được sự hỗ trợ của Nhà nước từ các chương trình mục tiêu quốc gia, xã đã hoàn thành vượt mức kế hoạch trồng cây ăn quả ôn đới năm 2025 với tổng diện tích 89,3 ha, vượt 27,3 ha so với chỉ tiêu, đạt 144% kế hoạch, trong đó, xã nghiên cứu kỹ thổ nhưỡng, khí hậu của từng thôn để quy hoạch vùng trồng các loại cây ăn quả phù hợp. Những vùng đất cao, khí hậu mát mẻ phù hợp với cây lê, cây quýt, cây hồng giòn; vùng đất thấp hơn ở ven sông Chảy, khí hậu ấm, trồng cây chanh sẽ rất sai quả.
Theo đó, xã Sín Chéng thực hiện Dự án trồng cây lê VH6 gần 36 ha (14.360 cây) tại các thôn của xã Thào Chư Phìn cũ, gồm Hồ Sáo Chải, Cẩu Pì Chải, Thào Chư Phìn, Sán Chá, Nàn Sín; cây hồng giòn HD-1 được trồng tại các thôn Mào Sao Chải, Mào Sao Phìn, Sản Sín Lao, Bản Kha với 12,3 ha (7.380 cây); cây quýt ngọt (quýt đường canh) thực hiện tại thôn Nàn Sín, Giàng Chá Chải với 20 ha (12.500 cây); cây chanh tứ quý (chanh bốn mùa) thực hiện tại các thôn của xã Bản Mế cũ như Sín Chải 2, Na Pá, Bản Mế, Khoán Púng, Cốc Rế với 21,1 ha (13.200 cây).
Nhìn những vườn cây ăn quả đang nảy mầm xanh, ai cũng hy vọng một vài năm tới nơi đây sẽ trở thành vùng hoa quả đặc sản trên thượng nguồn sông Chảy.
Tại xã Si Ma Cai, nơi được coi là “thủ phủ” của nhiều loại cây ăn quả ôn đới như lê VH6, mận Tả Van, mận Bắc Hà… việc mở rộng diện tích cây ăn quả cũng được quan tâm.
Trò chuyện với chúng tôi, anh Trương Văn Tiến, Phó Chủ tịch UBND xã xã Si Ma Cai bảo, trong phát triển kinh tế nông nghiệp của Si Ma Cai thì hiệu quả cao nhất vẫn là cây ăn quả ôn đới, trong đó chủ lực là cây lê VH6, cây mận Tả Van. Toàn xã hiện có 842 ha cây ăn quả ôn đới, trong đó diện tích đang thời kỳ chăm sóc kiến thiết cơ bản 428,6 ha. Từ năm 2023, xã Si Ma Cai đã có 2 sản phẩm OCOP cấp tỉnh là lê Si Ma Cai và mận Tả Van. Năm 2025, với 413,4 ha cây ăn quả cho thu hoạch, người dân trên địa bàn xã thu 2.900 tấn quả.
Xác định việc phát triển cây ăn quả ôn đới là thế mạnh, cũng là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế nói chung của địa phương, năm 2025, xã Si Ma Cai đã trồng mới 146,8 ha cây ăn quả, tăng 11,8ha so với kế hoạch. Do đặc điểm sinh trưởng của những loại cây này nên xã đã đẩy nhanh tiến độ và hoàn thành vào tháng 12 để sang xuân cây bén rễ, phát triển tốt. Địa phương cũng quy hoạch vùng trồng phù hợp, như: cây lê VH6, mận Tả Van tập trung tại các thôn Seo Cán Hồ, Sín Chải, Seo Khai Hóa, Sín Hồ Sán, Hòa Bình, Lao Chải, Cán Cấu với diện tích 109,5 ha; cây hồng giòn tập trung tại các thôn thuộc xã Sán Chải, Nàn Sán, Quan Hồ Thẩn cũ với 37,3 ha.
Để thực hiện hiệu quả chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và các chương trình mục tiêu quốc gia giúp Nhân dân giảm nghèo bền vững, thời gian qua, UBND xã Si Ma Cai đã tăng cường tuyên truyền, vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; phối hợp với Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực Si Ma Cai và Công ty Cổ phần giống cây trồng miền Bắc sản xuất cây giống ngay tại địa phương đảm bảo chất lượng để cung cấp cho các hộ dân. Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp khu vực Si Ma Cai đã cử cán bộ hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc, tỉa cành, bón phân, phòng trừ sâu bệnh cho các loại cây ăn quả.
Thực tế cho thấy, việc quy hoạch và xây dựng vùng cây ăn quả theo hướng hàng hóa gắn với triển khai hiệu quả chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” trên địa bàn xã Si Ma Cai, Sín Chéng là nhiệm vụ quan trọng. Cùng với nỗ lực của Nhân dân các dân tộc và cấp ủy, chính quyền địa phương, còn cần có sự chung tay của các công ty, doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, nhằm cung cấp cây con giống, phân bón, thức ăn gia súc đảm bảo chất lượng, cũng như hỗ trợ về phòng chống dịch bệnh, thu mua nông sản đảm bảo “đầu ra” cho người dân.
Trong cái giá lạnh của ngày đầu năm 2026, chúng tôi có dịp đến thăm vườn ươm cây giống của Công ty Cổ phần giống cây trồng miền Bắc đặt tại xã Si Ma Cai. Trong khu vườn rộng khoảng 1 ha, những cán bộ kỹ thuật của công ty đang hướng dẫn công nhân kỹ thuật làm đất, ươm cây giống tạo gốc ghép và chăm sóc những cây giống lê, mận Tả Van, hồng giòn đã đến tuổi trồng.
Ông Nguyễn Xuân Cường, cán bộ kỹ thuật Công ty Cổ phần giống cây trồng miền Bắc, đơn vị đang trực tiếp sản xuất các loại giống cây ăn quả ôn đới trên địa bàn xã Si Ma Cai chia sẻ: Các loại cây giống ăn quả ôn đới như lê, mận, hồng được đơn vị thực hiện lựa chọn giống từ những vườn cây giống đầu dòng được Sở Nông nghiệp và Môi trường cấp phép, nhân giống ngay tại địa phương. Thường thì từ tháng 10 đến tháng 12 chúng tôi sẽ gieo hạt giống tạo gốc ghép, chờ cho gốc ghép phát triển tốt, đến tháng 7 năm sau sẽ tiến hành ghép mắt và chăm sóc cho cây giống phát triển. Khoảng 1 năm sau, khi cây giống đã ổn định và đảm bảo tiêu chuẩn có thể cấp cho Nhân dân trồng.
Năm 2025, đơn vị đã cung cấp trên 70.000 cây giống cho Nhân dân khu vực Si Ma Cai, trong đó có khoảng 50.000 cây giống lê VH6, 20.000 cây hồng giòn, 5.000 cây mận Tản Van. Hiện nay, cùng với các giống cây này, chúng tôi còn ươm trồng thử nghiệm khoảng 2.000 cây mận xanh giòn là loại mận địa phương có chất lượng cao, được thị trường ưa chuộng để giúp bà con phát triển kinh tế. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục phối hợp với các xã để sản xuất các loại cây giống, đồng thời cam kết đồng hành với người dân trong việc tư vấn kỹ thuật chăm sóc cây trồng phát triển ổn định đến khi thu hoạch.
Nghe anh Cường chia sẻ, tôi nhớ lại trong chuyến công tác đến xã Cán Cấu cũ vào tháng 7 năm nay, chúng tôi được vào thăm khu vườn trồng cây mận xanh giòn của gia đình anh Giàng A Sủ. Vào vườn, ai cũng trầm trồ trước những cây mận sai trĩu quả. Những quả mận màu xanh vàng mọng nước, ăn có vị ngọt thanh, không chua và chát như nhiều loại mận địa phương khác, có thể ăn no mà không chán.
Vườn mận chỉ 200 cây nhưng cho gia đình anh Sủ nguồn thu hơn 100 triệu đồng. Khi đó, anh Sủ bảo nếu giống mận này được nhân rộng cho bà con trồng thì sẽ giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập, cuộc sống ấm no hơn. Ngoài ra, du khách lên Si Ma Cai sẽ có thêm những điểm đến hấp dẫn để mùa xuân ngắm hoa, mùa hè hái quả.
Trở lại câu chuyện phát triển cây ăn quả ôn đới ở xã Si Ma Cai và Sín Chéng, thật phấn khởi vì hiện nay 2 xã đã xây dựng được một số sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh, trong đó nổi bật là quả lê Si Ma Cai, mận Tả Van (Si Ma Cai). Trong thời gian tới, với việc quy hoạch và xây dựng vùng cây ăn quả ôn đới phù hợp, hai xã tập trung phát triển nông nghiệp sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái dựa trên tiến bộ khoa học và công nghệ; xây dựng thương hiệu quốc gia và chuỗi giá trị trong sản xuất nông nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất với chế biến, tiêu thụ sản phẩm.
Cùng với lê Si Ma Cai, mận Tả Van, thì hồng giòn, quýt, và các loại cây ăn quả ôn đới khác cũng hứa hẹn trở thành những sản phẩm OCOP đặc sắc của vùng đất này. Đó là hướng đi đầy triển vọng làm đổi thay đời sống đồng bào các dân tộc trên thượng nguồn sông Chảy.
