Từ lợi thế vùng nguyên liệu rộng lớn, địa phương đang tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển theo hướng hữu cơ, đẩy mạnh chế biến và liên kết tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu quế Tân Hợp gắn với chỉ dẫn địa lý “Quế Văn Yên”.
Trên những triền đồi nối tiếp nhau ở Tân Hợp, màu xanh của những rừng quế đã trở thành hình ảnh quen thuộc, gắn bó mật thiết với cuộc sống của người dân. Cây quế trở thành nguồn sinh kế quan trọng, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn vùng cao, giúp nhiều gia đình người Dao nơi đây vươn lên thoát nghèo và làm giàu.
Xã Tân Hợp hiện có 8.622,28 ha quế, phân bố tại 14 thôn, chiếm 43,01% diện tích tự nhiên và 48,15% diện tích đất lâm nghiệp. Nhiều thôn có diện tích quế lớn như Hạnh Phúc, Đoàn Kết, Làng Câu, Ghềnh Ngai và Đại Sơn; riêng thôn Khe Phầy có trên 864. Quy mô vùng nguyên liệu rộng lớn đã tạo lợi thế riêng có để Tân Hợp phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng hàng hóa.
Theo rà soát của địa phương, hiện thu nhập bình quân từ cây quế đạt khoảng 35 - 37 triệu đồng/ha/năm. Đây là nguồn thu có ý nghĩa đối với nhiều gia đình, nhất là những hộ có diện tích đất lâm nghiệp lớn. Không những thế, cây quế còn tạo việc làm cho không ít lao động địa phương thông qua các hoạt động trồng, chăm sóc, tỉa thưa, thu hoạch, sơ chế và chế biến.
Thực tế, giá trị của cây quế không chỉ có nguồn thu trước mắt mà còn tạo sinh kế lâu dài. Là cây lâm nghiệp có chu kỳ sản xuất nhiều năm, cây quế đang góp phần khai thác hiệu quả đất đồi rừng, tạo độ che phủ và bảo vệ môi trường sinh thái.
Một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị cây quế được chính quyền xã Tân Hợp xác định là phát triển chế biến, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước giảm sự phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu thô. Nếu trước đây hoạt động tiêu thụ chủ yếu dựa vào thương lái thu mua tại địa phương thì hiện nay, trên địa bàn xã đã bước đầu hình thành các cơ sở thu mua, sơ chế, chế biến và chưng cất tinh dầu quế. Quế được chế biến thành các sản phẩm: quế ống, quế sáo, quế thanh, quế xòe, quế cắt ngắn theo quy cách hàng hóa; tinh dầu quế và ván bóc từ gỗ quế.
Việc hình thành các cơ sở chế biến đã mở thêm hướng tiêu thụ nguyên liệu, tạo việc làm tại chỗ, nâng cao giá trị sản phẩm. Một số lô hàng đã tham gia chuỗi cung ứng phục vụ thị trường ngoài tỉnh và xuất khẩu thông qua các doanh nghiệp đầu mối, doanh nghiệp liên kết.
Tại Hợp tác xã Bảo Anh, hoạt động thu mua, sơ chế và chế biến các sản phẩm từ quế góp phần kết nối vùng nguyên liệu với thị trường. Thông qua việc phân loại, gia công và hoàn thiện sản phẩm theo quy cách, các cơ sở chế biến đã đáp ứng yêu cầu của đối tác, mở rộng cơ hội tiêu thụ cho người trồng quế.
Anh Đặng Trần Thế, đại diện Hợp tác xã Bảo Anh cho biết: Nguồn nguyên liệu quế trên địa bàn xã khá dồi dào, có nhiều lợi thế để phát triển chế biến. Tuy nhiên, để sản phẩm có sức cạnh tranh và tiêu thụ ổn định, điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào, đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Hợp tác xã mong muốn tiếp tục tăng cường liên kết với người dân, các cơ sở thu mua và doanh nghiệp để hình thành chuỗi cung ứng - sản xuất, chế biến, tiêu thụ bền vững; từng bước đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị các sản phẩm quế của địa phương.
Khách quan nhìn nhận, hoạt động chế biến quế tại Tân Hợp vẫn còn hiện vẫn thiếu công nghệ chế biến sâu; năng lực kết nối thị trường và xây dựng sản phẩm mang thương hiệu riêng còn hạn chế do quy mô các cơ sở còn nhỏ lẻ. Phần lớn sản phẩm tham gia thị trường xuất khẩu vẫn thông qua doanh nghiệp đầu mối ngoài địa bàn, do đó giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng vùng nguyên liệu. Đây cũng là trăn trở lớn của địa phương trong quá trình chuyển từ phát triển sản xuất nguyên liệu sang xây dựng ngành hàng quế có giá trị kinh tế cao.
Xác định cây quế là ngành hàng kinh tế mũi nhọn, xã tập trung định hướng phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng, hiệu quả và tính bền vững làm trọng tâm. Quan điểm của địa phương là không chạy theo việc mở rộng diện tích mà tập trung nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu hiện có; đổi mới phương thức sản xuất; tăng cường liên kết giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến.
Trước mắt, xã chú trọng phát triển vùng quế theo hướng hữu cơ, có chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. Hiện nay, diện tích quế còn hiệu lực chứng nhận của xã khoảng 309 ha, chiếm trên 3% tổng diện tích. Đây là con số còn rất khiêm tốn so với quy mô vùng nguyên liệu, đặt ra yêu cầu phải đẩy nhanh việc tổ chức lại sản xuất, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình kỹ thuật và duy trì các tiêu chuẩn sản xuất bền vững.
Ông Hà Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp khẳng định: Xã xác định không phát triển diện tích bằng mọi giá mà tập trung nâng cao chất lượng và giá trị vùng nguyên liệu hiện có. Trọng tâm là khuyến khích người dân sản xuất theo hướng hữu cơ, mở rộng diện tích có chứng nhận, tăng cường ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thúc đẩy liên kết phát triển chuỗi cung ứng. Địa phương quan tâm ưu tiên thu hút đầu tư vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao, gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu quế Tân Hợp.
Mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, Tân Hợp phấn đấu mở rộng diện tích quế sản xuất theo hướng hữu cơ lên 30%, có chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế.
Có một thuận lợi là Tân Hợp đang có lợi thế rất quan trọng từ chỉ dẫn địa lý “Quế Văn Yên”. Trong đó, Tân Hợp cũ và Đại Sơn cũ thuộc nhóm địa bàn đã được xác lập chỉ dẫn địa lý. Đây là bàn đạp để địa phương tiếp tục phát huy danh tiếng, giá trị đặc trưng của vùng quế, nâng cao uy tín sản phẩm và mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng.
Trên cơ sở vận dụng hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp của tỉnh; lồng ghép các nguồn lực để phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ chứng nhận chất lượng, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm, xã khuyến khích các cơ sở chế biến đầu tư công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm từ vỏ, cành, lá đến gỗ quế, từng bước nâng dần tỷ lệ sản phẩm qua chế biến.
Từ những cánh rừng quế xanh trải dài trên các triền đồi đến các cơ sở sơ chế, chưng cất tinh dầu và chế biến sản phẩm, Tân Hợp từng bước hình thành hướng phát triển ngành hàng quế theo chuỗi giá trị. Khi chất lượng được đặt lên hàng đầu, sản xuất gắn với chế biến và thị trường, thương hiệu quế Tân Hợp sẽ có thêm nền tảng để khẳng định vị thế, phát triển bền vững.