Thôn An San, xã Cốc San là địa danh mang đầy ý nghĩa - sự kết hợp giữa xã Cốc San và tỉnh Kiến An (nay là thành phố Hải Phòng) - minh chứng cho mối “lương duyên” đặc biệt giữa những người con từ vùng đất Hải Phòng và Lào Cai. 65 năm qua, An San không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của những ngày đầu gian khó mà còn là biểu tượng của sự gắn bó, đoàn kết và phát triển.
Hành trình lên vùng đất mới
Tuyến đường bê tông dưới chân đèo Sa Pa đưa chúng tôi vào thôn nhỏ yên bình với những con người đôn hậu, hào sảng - khí chất của những người con Hải Phòng. Nhà văn hóa thôn An San cũ được chỉnh trang thành không gian vui chơi công cộng của người dân trong thôn. Đây cũng chính là địa điểm tập kết của những người dân Hải Phòng lên xây dựng kinh tế mới tại thôn An San hơn nửa thế kỷ trước.
Cách đây 65 năm, bà Phạm Thị Thoan đang tuổi đôi mươi là một trong những thanh niên đầu tiên xung phong lên Lào Cai xây dựng kinh tế mới. Đây là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước cần những cán bộ, đảng viên, thanh niên trẻ, khỏe, ưu tú đi xây dựng kinh tế, củng cố quốc phòng - an ninh khu vực biên giới.
Theo bà Thoan, ngày ấy nào có ai tính toán thiệt hơn, đâu có mong được tuyên dương, khen thưởng gì. Bởi ai cũng nhận thức xung phong đi đến những nơi khó khăn, gian khổ để xây dựng đất nước là lẽ đương nhiên.
“Dù đã được cán bộ đi tiền trạm thông báo trước để chuẩn bị tinh thần, nhưng đến nơi chúng tôi thực sự cảm nhận được những khó khăn, thiếu thốn nơi đây” - bà Phạm Thị Thoan chia sẻ.
5 năm sau khi đặt chân lên mảnh đất An San, bà Thoan đã vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng. Sau này bà được cấp trên tạo điều kiện đi học và trở thành cán bộ y tế của xã.
Những năm tháng ấy, khu An San chỉ có một vài hộ đồng bào người dân tộc Giáy sinh sống. Khi đoàn cán bộ tiền trạm lên tìm địa điểm định cư, bà con đã nhường nhà, nhường đất sang định cư ngôi làng bên cạnh là Luổng Đơ ngày nay.
Những căn nhà tập thể làm bằng tre, nứa được dựng tạm để bà con bước đầu có nơi an cư, cuộc sống dù khó khăn nhưng không ai nản chí bởi ai cũng xác định nơi này sẽ là quê hương thứ hai của mình.
Trên đường bê tông rợp cờ Đảng, cờ Tổ quốc, bà Bùi Thị Thái không khỏi xúc động khi nhớ lại những ngày tháng của 65 năm trước. Khi ấy, bà Thái còn nhỏ nhưng cũng cảm nhận được khí thế xung phong của những lớp cha, anh. Đợt đầu tiên là năm 1962 với khoảng 30 hộ lên định cư.
Trong số hàng vạn người dân Hải Phòng lên xây dựng kinh tế mới ở khắp các thôn, bản từ vùng thấp đến vùng cao Lào Cai thì điều đặc biệt cả thôn An San khi ấy đều là người dân gốc Hải Phòng.
Từ những năm kháng chiến chống Mỹ đến chiến tranh biên giới, rồi những tháng ngày bao cấp, người dân An San đã đồng cam cộng khổ, vượt qua mọi khó khăn, thử thách.
Nhiều thanh niên là con em “đất Cảng”, trưởng thành từ mảnh đất này đã tham gia vào các đơn vị chiến đấu trên chiến trường miền Nam, bảo vệ biên giới phía Bắc, góp công sức, máu xương vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ vững chắc chủ quyền Tổ quốc.
Ông Vũ Xuân Thạnh - Trưởng thôn An San chia sẻ: “Theo tiếng gọi của Đảng, hàng chục hộ gia đình từ miền biển Hải Phòng đã lên vùng đất An San để xây dựng kinh tế mới. Cuộc hành trình từ vùng đồng bằng trù phú đến miền núi xa xôi là sự hy sinh lớn lao của biết bao người để có An San hôm nay”.
Góp sức xây dựng quê hương mới
Những ngày này, trên cánh đồng An San, người dân đang tất bật thu hoạch rau màu vụ đông để làm đất cho vụ Xuân. Ông Vũ Xuân Thạnh tự hào vì đây là một trong những cánh đồng đẹp nhất của khu vực huyện Bát Xát (cũ), với hệ thống thủy lợi, đường nội đồng được đầu tư đồng bộ, người dân có thể canh tác quanh năm, mang lại thu nhập ổn định. Năng suất lúa ở cánh đồng An San không thua kém những cánh đồng dưới xuôi.
Những năm 2000, đây là một trong những nơi sản xuất lúa giống nổi tiếng của tỉnh. Theo ông Thạnh, ngoài cánh đồng màu mỡ, phù hợp để sản xuất lúa giống thì yếu tố quan trọng để Trung tâm Giống nông lâm nghiệp tỉnh lựa chọn sản xuất là vì người dân gốc Hải Phòng đã có truyền thống canh tác, lao động kỷ luật, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Sản xuất lúa giống đã mang lại việc làm ổn định, trở thành một trong những nguồn thu nhập chính giúp người dân An San nâng cao đời sống.
Những người nông dân quen với sóng biển, ruộng đồng nay đối mặt với rừng núi hoang sơ và cuộc sống đầy khó khăn. Nhưng trong các căn nhà tạm bằng tre, nứa ngày ấy không có một lời ca thán. Những người con “đất Cảng” từng đối đầu với phong ba bão táp đã vượt lên tất cả.
Với sự kiên trì và ý chí vượt khó, những người con đến từ “đất Cảng” đã từng bước biến vùng đất hoang sơ thành những cánh đồng tươi tốt, cộng đồng yên ấm. Họ cùng đồng bào các dân tộc nơi đây chung tay xây dựng cuộc sống mới.
Những năm qua, người dân trong thôn đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhiều thửa ruộng được chuyển sang trồng hoa, rau màu giúp nâng cao thu nhập gấp 3 - 4 lần so với trồng lúa. Các mô hình tổ hợp tác, tổ ngành, nghề xây dựng, cơ khí cũng hình thành, góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế của thôn.
Hiện, thôn có 118 hộ, trong đó hơn 80% là người gốc Hải Phòng. Đến hết năm 2025, thu nhập trung bình của người dân An San đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm. An San luôn đi đầu trong các phong trào thi đua của xã, đặc biệt là phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới.
An San không chỉ là nơi hội tụ của những người con Hải Phòng mà còn là “cầu nối” tình cảm giữa hai vùng đất. Những người dân nơi đây luôn giữ mối liên kết mật thiết với quê hương cũ. Dù xa quê hương nhưng trong từng câu chuyện, trong ứng xử, những người dân nơi đây vẫn mang trong mình khí chất của người con “đất Cảng”: Thẳng thắn trong ứng xử, hào sảng trong cách sống.
Ông Vũ Xuân Thạnh chia sẻ: Chúng tôi luôn tự hào khi góp phần xây dựng mối liên hệ gắn bó bền chặt giữa hai vùng đất. Tuyến đường bê tông trục chính của thôn cũng chính là món quà mà thành phố Hải Phòng đầu tư kinh phí xây tặng những người con năm xưa lên xây dựng kinh tế mới.
65 năm trôi qua, An San giờ đây không chỉ là một địa danh mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết. Những người con “đất Cảng” đã an cư lạc nghiệp giữa núi rừng Cốc San. Họ cùng đồng bào các dân tộc tạo nên miền quê đáng sống, nơi mà mỗi ngôi nhà đều rộn rã tiếng cười, thôn xóm tràn đầy sức sống.
