Bài cuối: Dựa vào sức dân “giữ sạch” địa bàn

Xây dựng xã, phường không ma tuý không chỉ là xử lý những vụ việc đã phát hiện mà còn phải nhận diện nguy cơ đang ẩn trong từng khu dân cư, gia đình. Nghị quyết 51-NQ/TU ngày 12/02/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng “xã, phường không ma túy” đang được Lào Cai triển khai theo hướng chủ động tìm, quản lý và xử lý những “khoảng trống”, lực lượng Công an làm nòng cốt và Nhân dân trực tiếp tham gia giữ địa bàn ngay từ cơ sở.

Nghị quyết 51-NQ/TU đặt ra nguyên tắc “4 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian hoàn thành; cùng “3 không”: không chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ, không né tránh trách nhiệm. Mỗi xã, phường vì thế vừa là một “mặt trận”, vừa là đơn vị chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng trên chính địa bàn mình quản lý.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu, không dừng lại ở việc hoàn thành các tiêu chí “xã, phường không ma túy” mà còn phải giữ vững kết quả, không để nguy cơ mới phát sinh trở thành điểm nóng trên địa bàn. Đây là sự chuyển từ tư duy “làm sạch” sang tư duy “giữ sạch”; từ xử lý vụ việc đã xảy ra sang chủ động nhận diện nguy cơ để ngăn chặn từ sớm, từ xa.

Trong triển khai thực hiện, xét nghiệm ma tuý được xem là một trong những giải pháp trọng tâm. Theo đó, nếu như trước đây, việc xét nghiệm chỉ nhằm mục đích phát hiện người sử dụng trái phép chất ma tuý thì nay đây được xem là thông tin quan trọng để tiếp tục xác minh, làm rõ các mối liên hệ và xử lý những hành vi vi phạm về tổ chức sử dụng và buôn bán trái phép chất ma tuý.

Thực tế tại xã Mỏ Vàng, từ một trường hợp dương tính qua xét nghiệm nhanh, lực lượng Công an tiếp tục xác minh, làm rõ 3 đối tượng có hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, đồng thời xác định Sồng A Thanh là người cung cấp ma túy cho nhóm này. Ngày 30/8/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố 4 bị can về hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy và khởi tố Sồng A Thanh về hành vi mua bán trái phép chất ma túy.

Việc xét nghiệm cũng được triển khai rộng khắp, không chỉ với các nhóm có nguy cơ mà tại các xã, phường, cơ quan, đơn vị đã tổ chức các đợt kiểm tra đột xuất, thể hiện rõ tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Đồng chí Giàng Quốc Hưng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu việc xét nghiệm phải đúng đối tượng, trình tự, quy định; từ những trường hợp dương tính phải tiếp tục truy xét, đấu tranh mở rộng các hành vi liên quan. Không dừng ở hoàn thành tiêu chí, yêu cầu đặt ra trong thực hiện Nghị quyết 51-NQ/TU là phải duy trì được kết quả sau công nhận. Việc chủ động sàng lọc, phát hiện và xử lý những nguy cơ mới phát sinh vì thế trở thành một phần của quá trình giữ địa bàn, không để ma túy có điều kiện quay trở lại.

Tinh thần của Nghị quyết 51-NQ/TU đã xác định rõ: Xây dựng xã, phường không ma túy là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Điều đó đòi hỏi phòng, chống ma túy phải được đưa xuống từng thôn, bản, từng gia đình.

Theo điều tra dư luận xã hội của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, qua trên 14.500 phiếu hợp lệ cho thấy 99,2% người được hỏi biết địa phương đang triển khai xây dựng “xã, phường không ma túy”. Trong đó, 82,2% tiếp cận thông tin qua sinh hoạt đảng, họp thôn, tổ dân phố và sinh hoạt đoàn thể.

Tại thôn Tân Phong, xã Bảo Ái, nội dung phòng, chống ma túy được đưa vào sinh hoạt chi bộ, họp thôn; 100% hộ dân ký cam kết không vi phạm, không tiếp tay cho tội phạm ma túy; chủ động quản lý con em và phát hiện những biểu hiện bất thường.

Ông Hoàng Duy Biên - Bí thư Chi bộ thôn Tân Phong cho biết: Chúng tôi xác định muốn giữ địa bàn không có ma túy thì phải phòng ngừa ngay từ gia đình. Chi bộ thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở trong các cuộc họp; các hộ tự quản lý, giáo dục con em. Chính sự chủ động và trách nhiệm của mỗi người dân đã giúp thôn giữ được địa bàn an toàn trong nhiều năm qua.

Không chỉ ở Bảo Ái, phong trào xây dựng xã, phường không ma túy đã lan tỏa rộng khắp trong các tầng lớp Nhân dân ở cả nông thôn và đô thị, với nhiều cách làm phù hợp với từng địa bàn, khu dân cư. Trong đó, vai trò của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, người có uy tín, các đoàn thể, dòng họ, cộng đồng tôn giáo được phát huy; đưa việc phòng ngừa, phát hiện ma túy đến từng gia đình; công tác tuyên truyền đã được triển khai sâu rộng, với nhiều hình thức phù hợp từng địa bàn, từng nhóm dân cư.

Trong 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 51, các tổ công tác và Công an cấp xã cũng đã tổ chức 4.859 buổi tuyên truyền trực tiếp với 367.158 lượt người tham gia, đăng tải 9.163 tin, bài trên các nền tảng.

Trung tá Hoàng Văn Hoà - Trưởng Công an phường Trung Tâm cho biết: Chúng tôi đã lắp đặt 366 pano, áp phích tại các khu vực công cộng, trường học, tuyến đường cửa ngõ, tạo hệ thống tuyên truyền trực quan xuyên suốt. Đặc biệt, công tác tuyên truyền thường xuyên được đổi mới, nổi. bật là Cuộc thi sáng tạo nội dung số “Phường Trung Tâm không ma tuý” đã thu hút hàng chục bài dự thi có chất lượng cao, nhiều nội dung đã được lan toả rộng rãi trong cộng đồng.

Thời gian qua, Lào Cai đã chú trọng hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng, tạo sinh kế, việc làm để ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghiện. Toàn tỉnh đã xây dựng khoảng 90 mô hình tái hòa nhập cộng đồng, tiêu biểu như “Phát triển kinh tế vườn rừng” tại xã Phúc Lợi, hỗ trợ sinh kế tại xã Khao Mang, “Hợp đồng tương lai” tại xã Mù Cang Chải, “Nhà không ma túy” tại xã Nậm Xé…

Trở về gia đình sau thời gian cai nghiện bắt buộc, anh Hoàng Thanh Ngọc ở thôn Trung Đoàn, xã Văn Bàn được Công an xã phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội hỗ trợ vay 150 triệu đồng để phát triển kinh tế. Từ nguồn vốn này, anh đầu tư trồng quế, từng bước gây dựng lại cuộc sống.

Anh Ngọc chia sẻ: Trước đây, tôi từng nghĩ mình khó có cơ hội làm lại cuộc đời. Được chính quyền, Công an xã và ngân hàng tạo điều kiện vay vốn, tôi có thêm động lực lao động, chăm lo cho gia đình và quyết tâm không quay lại con đường cũ. Từ nguồn vốn được vay, tôi đã đầu tư trồng quế để phát triển kinh tế.

Câu chuyện của anh Ngọc không phải là trường hợp riêng lẻ. Những “điểm tựa” cho người sau cai đang được duy trì với nhiều hỗ trợ thiết thực, để họ có cơ hội tự đứng vững bằng chính sức lao động của bản thân.

Qua nhiều giải pháp hỗ trợ tái hòa nhập, 45 học viên tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 đã được đào tạo, cấp chứng chỉ nghề và tư vấn định hướng nghề nghiệp; 22 người sau cai được hỗ trợ vay vốn với tổng số 2,3 tỷ đồng để phát triển kinh tế; 19 trường hợp được kết nối với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh và có việc làm ổn định. Đến nay, nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã cơ bản hoàn thành các tiêu chí xây dựng “xã, phường không ma tuý”.

Quyết tâm hoàn thành mục tiêu là một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước đạt 100% xã, phường không ma tuý, đồng chí Hoàng Giang – Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh đề nghị: Đối với các địa phương đã đạt tiêu chí không ma tuý, tuyệt đối không được chủ quan, thoả mãn, không để địa bàn đã đạt tiêu chí trở lại phức tạp về ma tuý. Đối với các địa phương chưa đạt tiêu chí, phải xác định cụ thể từng nội dung còn thiếu, phân công rõ người, rõ trách nhiệm, thời gian hoàn thành.

Việc lập hồ sơ đánh giá, đề nghị công nhận địa bàn không ma tuý phải khách quan, trung thực, đúng thực chất; tuyệt đối không vì áp lực tiến độ, thành tích mà hạ thấp tiêu chí, che giấu tình hình hoặc hợp thức hoá hồ sơ, đảm bảo 99 địa bàn thực sự không ma tuý và giữ vững kết quả đó một cách bền vững.

Đằng sau một địa bàn được công nhận “xã, phường không ma túy” là cả một quá trình nắm chắc tình hình, quản lý chặt từ cơ sở, phát hiện nguy cơ từ sớm, hỗ trợ người sau cai tái hòa nhập và quan trọng hơn là hình thành sự chủ động của mỗi gia đình, mỗi khu dân cư trong phòng ngừa ma túy. Nghị quyết 51-NQ/TU vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu làm sạch địa bàn mà còn từng bước hình thành năng lực tự phòng, tự quản của cộng đồng, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong giữ vững kết quả; góp phần xây dựng tỉnh Lào Cai theo hướng “xanh, hài hoà, bản sắc và hạnh phúc”.