Ở những bản làng người Bố Y hôm nay, hạnh phúc không còn là câu chuyện xa xôi. Đó là hạnh phúc vì cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc vì gìn giữ tiếng nói của cha ông, bộ trang phục truyền thống, phong tục, tập quán và sự gắn kết cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ đổi thay trong cuộc sống đến nỗ lực gìn giữ bản sắc, người Bố Y ở Mường Khương từng bước dựng xây cuộc sống đủ đầy cả về vật chất và tinh thần, nơi cuộc sống hiện đại song hành cùng niềm tự hào nguồn cội.
Tuyến đường dẫn vào Lao Chải thảm nhựa mềm như dải lụa, men theo triền núi. Từ những ngôi nhà mái ngói đỏ tươi như thắp lửa giữa triền xanh biên viễn, chỉ cần nhìn qua dãy núi phía trước là đã thấy khoảng trời biên giới nước bạn. Trên núi đá, người dân Bố Y từng quanh năm lo chuyện cái ăn, cái mặc, nay rộn tiếng nói cười no ấm. Với người Bố Y, hạnh phúc hôm nay trước hết được cảm nhận từ những điều rất đỗi đời thường: căn nhà vững chãi, cuộc sống đủ đầy, trẻ em được đến trường và người dân có thể tự tin dự tính chuyện mùa màng.
Nhớ lại những năm tháng trước đây, anh Lồ Dìn Sần, thôn Lao Chải, đảng viên gương mẫu trong phát triển kinh tế, nói rằng cuộc sống của người Bố Y khi ấy còn nhiều khó khăn. Đất sản xuất chủ yếu dựa vào cây ngô và mỗi năm chỉ làm được một vụ lúa, mới chỉ đủ ăn, chưa nghĩ đến chuyện làm giàu. Đường xa, đi lại gian nan khiến việc đưa nông sản ra ngoài trao đổi, mua bán cũng không mấy thuận lợi nên càng không nghĩ tới việc có thể làm giàu.
Những đổi thay bắt đầu hiện rõ khi giao thông được đầu tư, các chương trình hỗ trợ sản xuất được triển khai, người dân được tiếp cận cây giống, kỹ thuật và cách làm mới. Trên những triền đất trước đây chỉ là ngô, lúa, người Bố Y bắt đầu trồng quýt, hồng giòn, ổi, bưởi theo hướng hàng hóa. Cùng với chăn nuôi, kinh doanh, trao đổi hàng hóa, sinh kế của người dân ngày càng đa dạng hơn.
Gia đình anh Sần là hộ mạnh dạn chuyển đổi sản xuất. Từ chỗ chỉ trông vào cây lương thực, gia đình từng bước xây dựng mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện đất đai và nhu cầu thị trường, trồng và kinh doanh sản phẩm quýt Mường Khương đặc sản. Điều anh nhận thấy rõ nhất không chỉ là thu nhập tăng lên mà là tâm thế của người dân đã thay đổi.
“Bây giờ cuộc sống không còn phải lo lắng vì cơm ăn, áo mặc. Nhà cửa vững chãi, gia đình nào cũng cố gắng sắm sửa phương tiện phục vụ cuộc sống. Có nhà mua được ô tô, xây nhà cao tầng” - anh Sần chia sẻ.
Những câu chuyện như gia đình anh Sần không còn là cá biệt. Theo anh Giàng Seo Bình - Trưởng thôn Lao Chải, thôn hiện có 175 hộ dân, hơn 80% là người Bố Y. Trên những mảnh đất cằn, lô nhô đá sỏi, người dân vẫn cần mẫn trồng chè, quýt, ngô, lúa và phát triển chăn nuôi. Nhờ được tiếp cận các chính sách hỗ trợ mà cách nghĩ, cách làm của bà con trong phát triển kinh tế từng bước thay đổi.
Trưởng thôn Lao Chải Giàng Seo Bình cho biết: Người Bố Y chăm chỉ, cần cù, chịu khó. Được hỗ trợ về sản xuất và sinh kế, bà con đã biết lựa chọn những cây trồng phù hợp, từng bước phát triển kinh tế. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào Bố Y ở thôn hiện chỉ còn dưới 10%.
Không chỉ Lao Chải, ở Thính Chéng, sự thay đổi cũng được người dân cảm nhận từ chính cuộc sống của mình. Thôn có 68 hộ, trong đó 55 hộ là người Bố Y. Anh Lồ Củi Thàng - Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Thính Chéng nhớ rõ, thời điểm đời sống còn khó khăn, dân tộc Bố Y vừa ít người, vừa sống phân tán nên việc huy động sức dân cho những công việc chung cũng không dễ dàng.
Anh Lồ Củi Thàng chia sẻ: Ngày xưa dân tộc mình là nhóm thiểu số của thiểu số, đời sống còn khó khăn. Những hoạt động cần sự chung tay của cộng đồng cũng huy động được ít vì dân tộc mình ít người, thôn rất ít người. Nhưng giờ đây được sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, người Bố Y đã theo kịp các dân tộc khác.
Hai chữ “theo kịp” nghe giản dị nhưng chứa đựng cả chặng đường dài. Đó là khi người dân không còn đứng ngoài chuyển động chung của địa phương; biết lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp, biết tính toán hiệu quả sản xuất, chủ động tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ. Quan trọng hơn, người dân có niềm tin vào khả năng thay đổi cuộc sống bằng chính sức lao động của mình.
Đằng sau đổi thay ở các bản làng người Bố Y là quá trình triển khai đồng bộ các chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có nhóm dân tộc thiểu số rất ít người. Tại xã Mường Khương hiện có 338 hộ với 1.662 nhân khẩu người Bố Y, sinh sống quần tụ thành bản làng tại Thính Chéng và Lao Chải.
Thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, xã thường xuyên rà soát, nắm tình hình đời sống, sản xuất và nhu cầu của đồng bào Bố Y, bảo đảm các chính sách đến đúng đối tượng, đúng quy định. Thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, 338 hộ người Bố Y được hưởng các chính sách hỗ trợ với tổng kinh phí 14,6 tỷ đồng, để phát triển sản xuất, tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững, xây dựng cơ sở hạ tầng và các dịch vụ thiết yếu.
Nếu con đường, cây giống hay nguồn vốn giúp người dân có thêm điều kiện làm ăn thì giáo dục mở ra hướng đi dài hơn cho thế hệ trẻ. Theo chính sách dành cho dân tộc thiểu số rất ít người, xã phối hợp với các cơ sở giáo dục rà soát, thực hiện chế độ hỗ trợ đối với 458 học sinh Bố Y. Cùng với đó là các chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập. Những hỗ trợ ấy góp phần để trẻ em người Bố Y được duy trì việc học, có thêm cơ hội tiếp cận tri thức và lựa chọn tương lai của mình.
Sự thay đổi vì thế không chỉ hiện lên trong những căn nhà mới hay vườn cây ăn quả, rau màu xanh tốt, mà còn thấy rõ ở việc người dân có điều kiện tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, chăm lo sức khỏe, cho con em đi học, phát triển sản xuất, tìm kiếm việc làm và từng bước thoát khỏi cái nghèo.
Đồng chí Giàng Seo Vần - Bí thư Đảng ủy xã Mường Khương cho biết: Địa phương đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững trong đồng bào Bố Y.
Từ một con đường bớt xa, một mái nhà bớt chênh vênh, một mùa vụ có thêm lựa chọn, một đứa trẻ được đến trường, một gia đình không còn thường trực nỗi lo thiếu ăn. Những điều tưởng như rất bình thường ấy, nhưng với người Bố Y từng trải qua những năm tháng khó khăn, lại là một thành quả đáng quý. Có lẽ, hạnh phúc về đời sống vật chất của người Bố Y hôm nay cũng bắt đầu từ những điều như thế.
Nhưng khi cuộc sống đã bớt nhọc nhằn, người ta bắt đầu nghĩ đến những điều lớn hơn chuyện đủ ăn, đủ mặc. Khi người Bố Y đã có điều kiện bước gần hơn với cuộc sống hiện đại, họ sẽ giữ lại những gì thuộc về mình? Đó cũng là câu chuyện về một dạng hạnh phúc khác - hạnh phúc được sống trong một cộng đồng có bản sắc, nơi tiếng nói, trang phục, phong tục, lễ nghi và giá trị văn hóa được trao truyền song hành cùng dòng chảy của thời đại. Ở những bản làng nơi người Bố Y quần cư hôm nay, hành trình đi tìm hạnh phúc vẫn đang tiếp tục trên một tâm thế mới.
