Nhắc đến vùng đất Y Tý, nhiều người luôn ấn tượng bởi đây là xã biên giới xa xôi, khó khăn bậc nhất của tỉnh Lào Cai. Trong các thôn biên giới của Y Tý, thì Sim San, Hồng Ngài là vùng đất xa xôi và gian khó nhất, cách trung tâm xã 20km, nằm trên thượng nguồn suối Lũng Pô.
Cách đây khoảng 15 năm, vùng đất này vẫn như “ốc đảo” trên núi cao ít người biết tới vì giao thông cách trở, đường đi lại vô cùng khó khăn. Người dân ở đây kể rằng, vào ngày chợ phiên thứ 7, để mang được con gà ra chợ Y Tý bán phải đi bộ từ khi trời chưa sáng rõ, khi tan chợ trở về nhà cũng là lúc gà đã lên chuồng.
Hôm nay chúng tôi đến với vùng đất Sim San, Hồng Ngài, nhưng không còn vất vả như trước vì toàn bộ tuyến đường đến thôn đã được đổ bê tông kiên cố. Hai năm gần đây, cây cầu tạm qua suối Sim San bị lũ cuốn trôi, nhưng hiện nay đang được Nhà nước đầu tư xây dựng, giúp người dân đi lại thuận tiện, an toàn, không còn nỗi lo bị chia cắt khi mùa mưa lũ tới.
Không chỉ ấn tượng với những con đường mới ở Hồng Ngài, điều làm tôi ngỡ ngàng hơn là diện mạo của bản Mông Hồng Ngài đã đổi khác hoàn toàn. Từ một bản làng chủ yếu là những ngôi nhà đất nhỏ bé, chật hẹp, tường đất nứt nẻ, đến nay cả thôn nhìn đâu cũng thấy nhà xây khang trang. Ở nơi tận cùng biên giới của tỉnh Lào Cai, cuộc sống của đồng bào Mông, Dao đã ấm no hơn. Điều đáng nói, những người tiên phong, đi đầu trong phát triển kinh tế không phải là lớp người đi trước, mà là những thanh niên thế hệ 9X.
10 giờ trưa, sương mù tan dần và hửng nắng. Hôm nay, gia đình Anh Vàng A Sáo, Trưởng thôn Sim San tháo nước ao bán lứa cá hồi cuối cùng của năm để thả lứa cá mới. Trại cá hồi của anh Vàng A Sáo nằm tận cuối thôn, gần thượng nguồn suối Lũng Pô. Từ xa nhìn lại, gần chục ao cá hồi giống như những viên ngọc bích hiện ra giữa màu xanh của đại ngàn. Từng đàn cá hồi vân tung tăng bơi trong bể nước như những thỏi vàng, thỏi bạc lấp lánh. Lớn lên giữa dòng nước mát lạnh, trong veo từ rừng già chảy ra, mỗi chú cá hồi có trọng lượng từ 2 đến 3kg.
Anh Vàng A Sáo chia sẻ, cách đây 3 năm, nhận thấy mô hình nuôi cá nước lạnh ở Y Tý đem lại hiệu quả cao, anh cùng với một số đảng viên trẻ và thanh niên trong thôn đã mạnh dạn chung vốn làm ao nuôi cá. Sau thời gian làm ao, nuôi thử nghiệm thành công, đến nay các hộ dân đã xuất bán được 5 tấn cá hồi. Mặc dù năm nay giá cá hồi giảm, bán tại ao là 170.000 đồng/1kg, nhưng trừ mọi chi phí, mỗi gia đình cũng thu được từ 100 đến 200 triệu đồng. Mô hình nuôi cá nước lạnh đang trở thành hướng đi phù hợp, giúp nhiều thanh niên nơi đây có cuộc sống ấm no. Tiêu biểu như gia đình các anh Vàng A Sáu, Vàng A Gió, Vàng A Pà đều có kinh tế khá nhờ nuôi cá hồi.
Không chỉ phát triển nuôi cá nước lạnh, mấy năm trở lại đây, những thanh niên năng động ở vùng đất Sim San, Hồng Ngài còn tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng để nâng cao thu nhập. Sim San, Hồng Ngài được bao quanh bởi những cánh rừng nguyên sinh rộng lớn. Trong những khu rừng già trên núi có nhiều loài cây quý hiếm, đặc biệt là có quần thể cây trà Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, có những cây trà to một người ôm không xuể. Cách đây hơn chục năm, biết nơi đây có loại chè quý, nhiều thương lái vào Sim San, Hồng Ngài thu mua búp chè cổ thụ với giá cao để bán sang Trung Quốc.
Với khát vọng đổi thay từ cây chè Shan tuyết, người dân nơi đây không chỉ khai thác những cây chè cổ thụ trên núi mà còn lấy hạt chè về ươm cây giống để trồng. Đến nay, Hồng Ngài có gần 100ha chè Shan tuyết từ 10 đến 15 năm tuổi. Năm nay, mỗi kg chè búp tươi có giá bán 200 -250 nghìn đồng. Đối với chè 1 tôm đã phơi khô có giá 1,5 triệu đồng/1kg. Các hộ Vàng A Cừ, Vàng A Sèo, Lý A Sử, Lý Quang Súa,… có nguồn thu 40 -50 triệu đồng mỗi năm từ cây chè.
Cùng với cây chè, các đảng viên trẻ ở Hồng Ngài đã mạnh dạn vận động bà con chuyển từ trồng ngô sang trồng cây sâm đất hoàng sin cô để nâng cao thu nhập. Từ vườn sâm đất đầu tiên trồng thử nghiệm thành công, bà con cùng thi đua làm theo, biến Sim San, Hồng Ngài thành “vựa” sâm đất lớn nhất Y Tý. Mỗi năm, người Mông nơi đây bán hơn 100 tấn sâm đất, thu về 600 đến 700 triệu đồng.
Không chỉ ở vùng đất Sim San, Hồng Ngài mà trên địa bàn xã Y Tý nói chung, những năm gần đây, nhiều thanh niên người Mông, người Dao, người Hà Nhì đã và đang tích cực phát huy sức trẻ để phát triển kinh tế, xây dựng cuộc sống ấm no. Tiêu biểu như mô hình làm homestay của thanh niên người Hà Nhì thôn Lao Chải, Choản Thèn, Mò Phú Chải; mô hình trồng rau trái vụ, trồng đào của thanh niên người Mông thôn Trung Chải; mô hình thêu may thổ cẩm của phụ nữ người Mông thôn Choản Thèn;…
Rời vùng đất Y Tý nơi thượng nguồn suối Lũng Pô chúng tôi đến với vùng đất Si Ma Cai nơi đầu nguồn sông Chảy. Si Ma Cai, tiếng Quan Hỏa nghĩa là “Chợ ngựa mới” liên quan đến huyền thoại về ngựa thần do người xưa kể lại. Hôm nay, vùng đất ấy bừng lên một sức sống mới, với những bản làng khang trang, đường bê tông tỏa về khắp các thôn, bản.
Chúng tôi dừng chân ở thôn Cán Cấu, nơi “cửa ngõ” Si Ma Cai, nhìn ra xa là những dãy núi trải dài nhấp nhô như răng cưa, tạo thành bức trường thành hùng vĩ ẩn hiện trong sương mây mờ ảo. Nơi đây, Si Ma Cai đã đầu tư xây dựng điểm dừng chân để du khách ngắm cảnh, cảm nhận vẻ đẹp của vùng đất trên thượng nguồn sông Chảy. Điều đặc biệt là ngay sườn đồi phía trên điểm dừng chân ngắm cảnh là khu vườn hoa rộng với khung cảnh tuyệt đẹp, không phải do chính quyền địa phương xây dựng mà là công trình của một thanh niên người Mông là Giàng Si Đon.
Gặp chúng tôi, anh Giàng Si Đon chia sẻ gia đình có nghề trồng cây cảnh đã hơn 10 năm qua. Trong đó, bố anh là ông Giàng A Pùa nhà ở thôn Cán Chư Sử chuyên nghề trồng đào để bán cho người dân chơi Tết, với khu vườn có hàng trăm cây đào cổ thụ, đào thất thốn, đem lại thu nhập trên 200 triệu đồng mỗi năm. Hai anh trai của anh Đon là Giàng Quốc Tuấn, Giàng Sơn Tinh cũng theo nghề trồng cây cảnh của bố, người thì trồng đào cảnh, người thì trồng vườn hoa tạo điểm đến cho du khách ngắm cảnh, chụp ảnh, có thu nhập mỗi năm trên 100 triệu đồng.
Được bố và các anh động viên, chia sẻ kinh nghiệm, nên cách đây 1 năm, anh Giàng Si Đon đã mạnh dạn đầu tư hơn 300 triệu đồng để mua hoa, cây cảnh, cải tạo nương ngô kém hiệu quả ở đầu thôn Cán Cấu thành vườn hoa rực rỡ đón du khách tới tham quan. Dịp nghỉ lễ 30/4 và Quốc khánh 2/9 vừa qua, vườn hoa của anh Giàng Si Đon đón cả nghìn lượt khách đến tham quan, chụp ảnh lưu niệm, đem đến cho anh nguồn thu đáng kể. Song điều đáng trân trọng không chỉ ở giá trị kinh tế của vườn hoa đem lại, mà chàng trai trẻ Giàng Si Đon đã lan tỏa tinh thần khởi nghiệp và ý chí vươn lên làm giàu của tuổi trẻ, để thanh niên các dân tộc thiểu số ở vùng đất Si Ma Cai cùng học hỏi, làm theo.
Anh Giàng A Nhà - Phó Bí thư Đoàn Thanh niên xã Si Ma Cai cho biết: Trên vùng đất Si Ma Cai nơi thượng nguồn sông Chảy, không chỉ có anh Giàng Si Đon mà còn nhiều tấm gương người trẻ đang mạnh dạn khởi nghiệp để làm giàu trên mảnh đất quê hương. Cùng với mô hình trồng hoa, thanh niên Si Ma Cai còn có các mô hình trồng cây dược liệu, trồng cây ăn quả ôn đới như lê, hồng; trồng sa nhân tím, rau trái vụ, quế; nuôi dúi, hươu sao, chăn nuôi đại gia súc.
Đến nay, có những mô hình đã đem lại hiệu quả kinh tế, có những mô hình mới được xây dựng và phát triển. Tuy nhiên, điều đáng nói là trong điều kiện còn nhiều khó khăn, tuổi trẻ xã Si Ma Cai đã và đang phát huy tốt vai trò của những “thủ lĩnh” thanh niên trên hành trình khởi nghiệp, lan tỏa những mô hình mới, cách làm hay để biến ước mơ, khát vọng thành hiện thực, xây dựng các bản làng vùng cao, biên giới ngày càng no ấm.
Chia tay vùng đất biên giới Y Tý và Si Ma Cai mờ sương, câu chuyện về những đoàn viên, thanh niên người dân tộc thiểu số với những mô hình phát triển kinh tế mới để lại cho chúng tôi những ấn tượng khó quên. Vượt qua nhiều khó khăn, những “thủ lĩnh” Đoàn trên mặt trận kinh tế, những thanh niên mang màu áo xanh của tuổi trẻ nơi biên giới đã dám thay đổi để thực hiện ước mơ, khát vọng làm giàu trên chính mảnh đất quê hương. Điều đáng trân trọng là họ không chỉ làm giàu cho bản thân và còn trở thành luồng gió mới lan tỏa trong cộng đồng, xua tan sương mờ của tập quán lạc hậu, để vùng đất biên giới mỗi ngày thêm tươi sáng.
