Nghĩa Đô là vùng đất thanh bình nằm bên dòng suối Nặm Luông trong xanh, cũng là vùng quê giàu truyền thống cách mạng. Trong những cuộc kháng chiến của dân tộc, lớp lớp thanh niên nơi đây đã lên đường bảo vệ Tổ quốc. Ngày nay đất nước bình yên, những cựu chiến binh tiếp tục phát huy phẩm chất tốt đẹp của “ Bộ đội cụ Hồ”, tích cực cống hiến công sức xây dựng quê hương.
Dòng suối Nặm Luông (còn gọi là Nậm Luông) chảy qua xã Nghĩa Đô, được hợp nhất từ 2 dòng suối khác là suối Nặm Lằng chảy từ phía Hà Giang về và suối Nặm Lẹng chảy từ xã Tân Tiến cũ xuống. Khi về đến Nghĩa Đô, 2 dòng suối hợp nhất thành suối Nặm Luông, chảy qua các bản làng bên cánh đồng lúa trù phú.
Là người dân tộc Tày, sinh ra và lớn lên ở thôn Bản Hón, nay là thôn Mường Kem bên suối Nặm Luông, năm nay cựu chiến binh Hoàng Văn Nha đã 66 tuổi. Năm 1978, khi còn là chàng thanh niên 19 tuổi, ông Nha đã lên đường nhập ngũ tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc tại khu vực xã Phong Hải, huyện Bảo Thắng cũ. Sau thời gian phục vụ trong quân ngũ, đến năm 1983 ông Nha trở về quê hương, có 18 năm được bà con tín nhiệm bầu làm trưởng bản, 14 năm làm công an viên bảo vệ an ninh trật tự ở thôn xóm.
Mấy năm gần đây, tuy tuổi đã cao, nhưng cựu chiến binh Hoàng Văn Nha vẫn là tấm gương sáng về tham gia các phong trào của địa phương và phát triển kinh tế gia đình. Đến thăm nhà ông Nha, chúng tôi ngỡ ngàng trước ngôi nhà sàn nằm bên đồng lúa tuyệt đẹp. Từ năm 2021 đến nay, khi cấp ủy, chính quyền xã Nghĩa Đô vận động nhân dân chỉnh trang nhà cửa để phát triển du lịch cộng đồng, ông Nha tiên phong sửa sang nhà, trồng hoa, cây cảnh làm homestay đón khách du lịch.
Mỗi dịp cuối tuần, homestay Nha Quyên của gia đình ông Nha trở thành điểm đến quen thuộc của các đoàn khách trong nước và nước ngoài. Trong ngôi nhà sàn lá cọ, du khách được thưởng thức món ăn truyền thống của người Tày như cơm lam, cá nướng, vịt lam ống nứa, xôi ngũ sắc và tìm hiểu về bản sắc văn hóa Tày nơi đây. Cựu chiến binh Hoàng Văn Nha phấn khởi kể với du khách về lịch sử vùng đất Nghĩa Đô giàu truyền thống cách mạng và sự đổi mới của quê hương.
Nhìn ra cánh đồng Mường Kem bên dòng Nặm Luông trong xanh, cựu chiến binh Hoàng Văn Nha chia sẻ: Vùng đất Nghĩa Đô trước đây từng bị thực dân Pháp chiếm đóng, Nhân dân đã một lòng theo cách mạng và bộ đội, vùng lên đấu tranh giải phóng quê hương. Bây giờ đất nước hòa bình, những cựu chiến binh, đảng viên như tôi tiếp tục làm theo lời dặn của Bác Hồ, phải gương mẫu đi đầu để bà con làm theo. Ban đầu xây dựng homestay còn nhiều trở ngại, lượng khách còn ít, nhưng đến nay, khách đã đến nhiều hơn. Mỗi tháng, trừ mọi chi phí gia đình tôi thu được khoảng 6 triệu đồng từ làm homestay. Tuy còn khó khăn, nhưng điều quan trọng là góp phần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, phát triển du lịch bền vững.
Rời nhà cựu chiến binh Hoàng Văn Nha, chúng tôi đến thăm gia đình cựu chiến binh Nguyễn Văn Bốn - tấm gương sáng trong phong trào phát triển kinh tế tại thôn Mường Kem. Năm nay 58 tuổi, cựu chiến binh Nguyễn Văn Bốn đã có 28 năm tuổi Đảng và có 16 năm làm Bí thư Chi bộ thôn Mường Kem. Gặp chúng tôi, ông Bốn phấn khởi chia sẻ rằng bây giờ cuộc sống của đồng bào Tày, Mông, Dao ở Nghĩa Đô đã có nhiều đổi thay, còn trước đây rất khó khăn vì chỉ trông vào cây ngô, cây lúa nên thu nhập không đáng kể.
Với mong muốn giúp bà con giảm nghèo và có cuộc sống ấm no hơn, cách đây khoảng chục năm, ông Bốn là người tích cực tuyên truyền, vận động người dân trong thôn tích cực phát triển lâm nghiệp như trồng cây keo, mỡ, quế để nâng cao thu nhập. Để bà con tin tưởng làm theo, ông Bốn tiên phong trồng 1ha keo và quế phủ xanh khu đồi gần nhà. Không phụ công chăm sóc vất vả của gia đình ông Bốn, chỉ vài năm sau, đồi cây đã lên xanh tốt. Đầu năm 2026, ông Bốn bán một đồi quế được 200 triệu đồng.
Đặc biệt, từ năm 2019, ông Nguyễn Văn Bốn là hộ đầu tiên của thôn Mường Kem mạnh dạn đầu tư mô hình nuôi hươu sao lấy nhung. Ban đầu, ông Bốn mua một đôi hươu bố mẹ về nuôi. Đến nay, đàn hươu đã sinh sản thêm được 5 con hươu con. Từ bán 2 đôi hươu giống, ông Bốn thu được 60 triệu đồng. Mỗi năm, ông Bốn còn cắt nhung hươu bán được từ 30 - 40 triệu đồng. Theo ông Bốn, nuôi hươu là mô hình phù hợp với điều kiện địa phương, vì hươu ăn cỏ, lá cây, ngô, thóc và không tốn nhiều thức ăn như nuôi trâu, bò. Mặt khác, hươu cũng ít khi bị dịch bệnh, chỉ cần đảm bảo thức ăn và vệ sinh sạch sẽ thì đàn hươu sẽ phát triển tốt, cho thu nhập ổn định.
Nói về phong trào phát triển kinh tế của các cựu chiến binh trên địa bàn xã Nghĩa Đô, ông Tạ Huy Hoàng - Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Nghĩa Đô chia sẻ: Xã Nghĩa Đô hiện có 695 hội viên cựu chiến binh, trong đó 90 cựu chiến binh tham gia kháng chiến chống Mỹ; 605 cựu chiến binh tham gia bảo vệ biên giới và bộ đội đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự xuất ngũ trở về địa phương. Cùng với hai cựu chiến binh, đảng viên tiêu biểu là ông Hoàng Văn Nha, ông Nguyễn Văn Bốn, những cựu chiến binh khác cũng đã và đang phát huy tốt phẩm chất của người “bộ đội cụ Hồ” trong phát triển kinh tế, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Tiêu biểu như thôn Nà Đình có cựu chiến binh Ma Văn Thế với mô hình kinh doanh xưởng ván bóc, tạo việc làm cho 8 - 10 lao động, thu nhập khoảng 150-300 triệu đồng/năm; cựu chiến binh Hoàng Văn Ngôi kinh doanh dịch vụ ăn uống, thu nhập khoảng 120 triệu đồng/năm. Thôn Mường Kem có cựu chiến binh Lương Văn Thâm kinh doanh dịch vụ homestay, thu nhập 150 triệu đồng/năm. Thôn Nậm Pạu có cựu chiến binh Cổ Văn Phú, thôn Khuổi Vèng có cựu chiến binh Nguyễn Văn Đẩu phát triển mô hình gia trại, chăn nuôi, trồng rừng thu nhập 80 - 120 triệu đồng/năm;… Đặc biệt, năm 2026 có 168 hội viên cựu chiến binh thuộc hộ khá, giàu và các cựu chiến binh đã hỗ trợ 9 hội viên thoát nghèo và cận nghèo.
Trải qua bao năm tháng, dòng Nặm Luông vẫn êm đềm chảy qua các bản làng, thôn xóm của vùng đất Nghĩa Đô tươi đẹp. Bên dòng Nặm Luông, những cựu chiến binh với vai trò tiên phong, gương mẫu, nói đi đôi với làm vẫn lặng lẽ cống hiến cho quê hương, trở thành “điểm tựa” để bà con cùng làm theo, xây dựng thôn xóm thêm ấm no, hạnh phúc.
