Ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn giống
Đối với sản xuất nông nghiệp, giống là một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Nhằm chủ động nguồn cung, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Lào Cai đang từng bước đổi mới quy trình sản xuất, tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và kiểm soát chất lượng từ khâu nghiên cứu đến khi cung ứng sản phẩm.
Trại Thủy sản cấp 2, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh có diện tích hơn 6 ha mặt nước, nằm trên địa bàn các xã Tằng Loỏng và Bát Xát. Mỗi năm, trại sản xuất khoảng 10 triệu con giống thủy sản các loại, cung ứng cho thị trường trong và ngoài tỉnh.
Những năm gần đây, để nâng cao chất lượng con giống, hạn chế rủi ro trong quá trình ương nuôi, đơn vị đã đầu tư các thiết bị tự động kiểm soát môi trường nước, hỗ trợ sục khí, quạt nước và cảnh báo những biến động về ô-xy, độ pH.
Ông Vũ Đình Hòa - Trưởng trại Thủy sản cấp 2, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh cho biết: “Tại tất cả các ao, chúng tôi lắp thiết bị tự động sục khí, quạt nước và cảnh báo ôxy, độ pH, để tránh rủi ro trong quá trình sản xuất”.
Theo báo cáo của Trung tâm, đến hết tháng 9/2026, đơn vị đã sản xuất 7,6 triệu cá chép bột, 1 triệu cá trắm bột; lượng cá giống các loại cung ứng lũy kế đạt 4,6 triệu con. Cùng với việc duy trì sản xuất, đơn vị tiếp tục chăm sóc đàn cá bố mẹ, bảo tồn nguồn gen và nghiên cứu các giống thủy sản có giá trị kinh tế.
Công tác kiểm soát chất lượng còn được thực hiện chặt chẽ đối với các loại giống cây trồng. Hạt giống được bộ phận kỹ thuật kiểm tra hình thái, đánh giá dấu hiệu sâu bệnh và các chỉ tiêu như tỷ lệ nảy mầm, trọng lượng, hình dạng hạt. Qua đó, lựa chọn những lô giống đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trước khi đưa ra thị trường.
Theo bà Hà Thúy Hằng - Trưởng phòng Kỹ thuật và Chuyển giao, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh, việc sử dụng thiết bị kiểm tra và thực hiện các phép thử trong phòng thí nghiệm giúp nâng cao tính chủ động trong đánh giá chất lượng hạt giống, tạo cơ sở để đơn vị quản lý tốt hơn quy trình sản xuất và cung ứng.
Bên cạnh đó, Trung tâm còn chú trọng nhân giống cây ăn quả phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Năm 2026, đơn vị đặt mục tiêu cung ứng 150.000 cây ăn quả các loại, gồm lê, đào, mận và một số giống mới. Việc duy trì các vườn cây đầu dòng, chăm sóc cây ghép và kiểm tra quá trình sinh trưởng là những khâu quan trọng nhằm bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ nhân giống.
Nghiên cứu, chọn tạo giống mới từ thực tiễn sản xuất
Một trong những dấu ấn trong hoạt động nghiên cứu của Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh là sáng kiến “Nghiên cứu, tuyển chọn các giống lúa chất lượng gạo ngon theo hướng thảo dược tại tỉnh Lào Cai” do ông Hà Văn Quang - Giám đốc Trung tâm cùng các cộng sự thực hiện.
Sáng kiến xuất phát từ thực tế cơ cấu giống lúa thuần chất lượng cao tại địa phương còn hạn chế; một số giống có chất lượng gạo tốt nhưng năng suất chưa cao, khả năng chống chịu sâu bệnh hoặc tính ổn định trong sản xuất còn những hạn chế nhất định.
Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao giá trị hạt gạo và đáp ứng nhu cầu sử dụng thực phẩm chất lượng, nhóm nghiên cứu hướng tới tuyển chọn giống lúa vừa có năng suất khá, vừa có chất lượng gạo tốt và các thành phần dinh dưỡng theo định hướng thảo dược.
Quá trình nghiên cứu được triển khai qua các bước chọn lọc, đánh giá dòng giống, khảo nghiệm và xây dựng mô hình liên kết sản xuất. Từ nguồn vật liệu gồm 300 cá thể, nhóm nghiên cứu tiến hành gieo cấy trên diện tích 6.000 m² tại Trại Nghiên cứu và Sản xuất giống nông nghiệp Bát Xát, theo dõi các đặc tính và lựa chọn những dòng có triển vọng.
Giống được tuyển chọn tiếp tục trải qua khảo nghiệm về tính khác biệt, đồng nhất, ổn định, giá trị canh tác và giá trị sử dụng theo quy định.
Kết quả, giống lúa thuần LC26 đã được công nhận lưu hành theo Quyết định số 608/QĐ-TT-CLT ngày 17/12/2024 của Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Theo hồ sơ sáng kiến, giống có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất vụ xuân đạt từ 65,03 đến 84,02 tạ/ha, vụ mùa đạt từ 56,80 đến 66,10 tạ/ha. Đây là giống lúa thuần chất lượng cao theo hướng thảo dược do Lào Cai chọn tạo, góp phần bổ sung giống mới vào cơ cấu sản xuất của tỉnh.
Để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Trung tâm đã xây dựng 04 mô hình liên kết sản xuất LC26, mỗi mô hình có diện tích 04 ha, tại các xã Bản Lầu, Bảo Nhai, Nghĩa Đô và Tằng Loỏng.
Mô hình liên kết giữa Trung tâm, nông dân và hợp tác xã tạo điều kiện đánh giá khả năng thích ứng của giống trong điều kiện canh tác thực tế, đồng thời mở ra hướng phát triển vùng sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm.
Theo đánh giá, việc sử dụng giống LC26 có tiềm năng nâng cao hiệu quả kinh tế từ 30 - 40% so với sản xuất một số giống lúa thuần chất lượng cao phổ biến tại địa phương. Giống có mức độ nhiễm nhẹ với một số sâu bệnh hại phổ biến, góp phần giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và công lao động khi được áp dụng phù hợp với điều kiện sản xuất.
Sáng kiến trên đã được trao giải Ba tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ 18, giai đoạn 2024 - 2025. Kết quả này cho thấy vai trò của nghiên cứu khoa học gắn với nhu cầu thực tế, đồng thời khẳng định khả năng chủ động chọn tạo giống lúa chất lượng cao của đội ngũ cán bộ kỹ thuật tại địa phương.
Ông Hà Văn Quang - Giám đốc Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh, cho biết: “Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, chúng tôi sẽ phối hợp với các đơn vị nghiên cứu thuộc Bộ, như Viện Di truyền, Học viện Nông nghiệp và các đơn vị khác để nghiên cứu, tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu, mang lại giá trị cao”.
Từ ứng dụng công nghệ trong sản xuất đến nghiên cứu, chọn tạo giống mới, Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Lào Cai đang từng bước nâng cao chất lượng nguồn giống phục vụ sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị, thích ứng với biến đổi khí hậu và góp phần cải thiện thu nhập cho người nông dân.
