Suối Nậm Chạc bắt nguồn từ những đỉnh núi cao giáp với vùng đất Y Tý xa xôi, vượt qua bao ghềnh thác, uốn lượn qua những thung lũng, khe sâu chảy về đến trung tâm xã Nậm Chạc cũ thì dòng chảy mở rộng ra, hiền hòa, trong vắt.
Từ ngầm tràn liên hợp Nậm Chạc cách UBND xã Nậm Chạc cũ (nay thuộc xã A Mú Sung) có 2 đường lên thôn Nậm Khoang, trong đó, đường qua thôn Suối Thầu 3 sang Nậm Khoang khoảng hơn 10 km, còn đường lên thôn Khoang Thuyền rồi ngược lên Nậm Khoang chỉ khoảng 7 km.
Khi chúng tôi đang băn khoăn chưa biết chọn đường nào lên Nậm Khoang thì liên hệ được với Trưởng thôn Tẩn Láo Sử. Qua điện thoại, giọng anh Sử phấn khởi bảo hiện nay cả 2 đường đều đi tốt rồi nhưng để đi nhanh hơn thì cứ ngược suối Nậm Chạc lên Khoang Thuyền rồi ngược lên Nậm Khoang. Tuyến đường này vừa qua đã được nâng cấp, đi lại rất thuận tiện.
Theo chỉ dẫn của trưởng thôn, chúng tôi đi xe máy ngược dốc lên Nậm Khoang. Vậy nhưng, đi 1 km, rồi 2 km vẫn là đoạn đường bê tông cũ đã xuống cấp nghiêm trọng, mặt đường bị đứt gãy, sụt lún, rất khó đi. Tưởng như đang đi nhầm đường sang tuyến khác, nhưng chỉ mất khoảng 15 phút vượt qua đoạn đường khó, chúng tôi thở phào nhẹ nhõm khi thấy con đường phía trước mới được đổ bê tông phẳng phiu. Từ đây, con đường đẹp uốn lượn qua những triền đồi xanh mướt, càng lên cao không khí càng trong lành.
Nhà Trưởng thôn Tẩn Láo Sử ở trên mỏm đồi cao, trước đây thuộc thôn Suối Thầu 2 - thôn cao nhất của vùng đất này. Gặp chúng tôi, anh Sử tươi cười bảo, bây giờ cơ bản đường giao thông đi lại thuận tiện rồi, còn năm trước tuyến đường này bị mưa lũ làm hỏng, người dân đi lại rất vất vả, nguy hiểm. Thôn Nậm Khoang hiện nay được sáp nhập từ thôn Nậm Khoang và Suối Thầu 2. Còn trước đó nữa, vùng đất này có 4 thôn: Nậm Cáng, Khoang Thuyền, Linh Giang, Suối Thầu 2.
Dù trải qua 2 lần sáp nhập địa giới, nhưng nơi đây vẫn là vùng đất người Dao, người Mông sinh sống lâu đời, với 189 hộ dân. Đầu năm 2026, thôn được đầu tư nâng cấp, cải tạo 4 km đường bê tông, giúp người dân đi lại thuận tiện.
Dự kiến từ nay đến trước Tết Nguyên đán 2027, đoạn đường 3 km còn lại cũng sẽ được đổ bê tông. Khi tuyến đường hoàn thành, cả 2 đường lên Nậm Khoang đều dễ đi, tạo thành vòng tròn khép kín kết nối các thôn, bản.
Lần đầu lên Nậm Khoang, chúng tôi không chỉ ấn tượng bởi tuyến đường mới, mà còn ngỡ ngàng khi “lạc” vào vùng đất xanh thẳm của núi rừng bát ngát. Đặc biệt, càng lên cao, khắp các triền đồi là màu xanh của rừng quế bạt ngàn. Có những đồi quế mới trồng vài năm, tán cây còn thấp, nhưng cũng có những rừng quế hàng chục năm, thân to như cái phích, thẳng tăm tắp, vươn lên xanh tốt.
Trên đồi quế của gia đình, anh Chảo Láo San và ông Chảo Duần Lùng đang chặt hạ những cây quế gần 10 năm tuổi để bóc vỏ, phơi khô bán cho thương lái. Hương thơm từ những lát vỏ quế tươi vừa bóc tỏa ra thơm ngát.
Anh San bảo, gia đình tôi là một trong những hộ đầu tiên trồng quế ở Nậm Khoang, hiện nay có khoảng 8.000 cây quế, trong đó có khoảng 3.000 cây đã đến tuổi thu hoạch.
Mỗi cây quế to khi bóc vỏ bán được từ 150 - 300 nghìn đồng, chưa tính bán gỗ. Năm trước, gia đình anh thu hoạch quế lần đầu bán được hơn 20 triệu đồng. Năm nay, giá quế đạt 45 nghìn đồng/kg vỏ khô, nếu thu hoạch cả đồi sẽ mang về nguồn thu đáng kể.
Trưởng thôn Nậm Khoang Tẩn Láo Sử chia sẻ: “Vùng đất Nậm Khoang trên núi cao, tuy diện tích đất ruộng ít, nhưng đất rừng rộng. Trước đây, người dân chủ yếu trồng ngô, trồng sắn. Khoảng 10 năm trước, một số hộ dân tiên phong chuyển sang trồng quế để nâng cao thu nhập. Thấy cây quế phù hợp với khí hậu địa phương, phát triển nhanh, ít sâu bệnh, đặc biệt là tinh dầu quế thơm đậm và được thị trường ưa chuộng nên người dân trong thôn mở rộng diện tích trồng quế. Đến nay, cả thôn có khoảng 200 ha quế”.
Nhờ trồng quế, cuộc sống của đồng bào Dao, Mông trên núi Nậm Khoang đã đổi thay rõ nét. Chỉ tính từ năm 2025 trở lại đây, gia đình Trưởng thôn Tẩn Láo Sử đã thu trên 100 triệu đồng từ bán quế. Còn các gia đình như: Vàng Duần Hù, Vàng Láo Sử, Tẩn Láo Lở, Chảo Duần Lùng đều có từ 2 ha quế trở lên.
Cây quế càng để lâu càng có giá trị, được ví như “kho vàng xanh” của các gia đình. Năm 2026, với khát vọng đổi thay từ cây quế, người dân trong thôn tiếp tục đăng ký trồng mới 80 ha quế.
Từ mỏm đồi cao phía thôn Suối Thầu 3 nhìn sang các bản làng người Dao, người Mông ở Nậm Khoang, ai cũng bất ngờ vì các khu dân cư đều không còn nhà gỗ, nhà đất tạm như trước mà đã được thay bằng những ngôi nhà xây khang trang, kiên cố đẹp như góc phố giữa rừng xanh.
Phấn khởi trước những thay đổi trong cuộc sống của người dân, Trưởng thôn Tẩn Láo Sử bảo, vùng đất Nậm Khoang ở trên núi cao, giao thông cách trở, nên nhiều năm trước đời sống người dân còn vô vàn khó khăn. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước mà hai năm trở lại đây, nhiều hộ nghèo, hoàn cảnh khó khăn, bị ảnh hưởng bởi thiên tai được hỗ trợ để xóa nhà tạm, nhà dột nát, trong đó, có 25 hộ dân được hỗ trợ để xây nhà mới và gần chục hộ được hỗ trợ sửa chữa nhà ở thêm khang trang.
Không chỉ hỗ trợ người dân có ngôi nhà kiên cố để ổn định cuộc sống, Nhà nước còn có nhiều chính sách hỗ trợ người dân vùng đất khó Nậm Khoang về cây, con giống, phân bón, kỹ thuật để phát triển kinh tế. Trong đó, điển hình là Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 345 đã hỗ trợ 30 con ngựa, 15 con bò và trâu cho các hộ dân. Đến nay, đàn ngựa được hỗ trợ đã sinh sản thêm 10 con, đàn trâu sinh sản thêm 4 con.
Chờ cho ánh nắng mùa Thu làm tan những giọt sương lạnh trên lá cỏ, chị Chảo Lở Mẩy mở cổng chuồng lùa đàn ngựa đi ăn cỏ trên các triền đồi. Chị Mẩy cho biết: “Năm trước, gia đình tôi được Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 345 hỗ trợ 1 con ngựa cái. Đến nay, ngựa đã sinh sản thêm được 1 ngựa con khỏe mạnh. Thấy mô hình nuôi ngựa phù hợp với điều kiện của gia đình và địa phương, tôi mua thêm 1 con ngựa cái về nuôi để đàn ngựa ngày càng phát triển”.
Chị Tẩn Tả Mẩy ở cùng thôn chia sẻ, vùng đất Nậm Khoang nhiều đồi núi, nguồn thức ăn cho đại gia súc phong phú và nhiều chỗ chăn thả nên rất phù hợp với chăn nuôi. Năm trước, gia đình chị bán 7 con trâu được gần 100 triệu đồng. Hiện nay, đàn trâu của chị Mẩy còn 5 con, tiếp tục được chăm sóc tốt vì là “đầu cơ nghiệp” của gia đình.
Thực tế cho thấy, việc phát huy thế mạnh chăn nuôi đại gia súc đã giúp người dân Nậm Khoang có thu nhập ổn định. Hiện nay, toàn thôn đã có hơn 200 con trâu, bò và 60 con ngựa. Có những hộ dân có đàn trâu, ngựa gần chục con.
Trong khi người dân ở nơi có địa hình cao phát triển cây quế, chăn nuôi đại gia súc, thì ở vùng đất thấp hơn người dân lại tập trung trồng chuối. Hiện, Nậm Khoang đã phát triển được 22 ha chuối, đang trong giai đoạn ra quả. Nếu giá chuối ổn định, có những hộ dân dự kiến thu nhập từ 50 - 100 triệu đồng mỗi năm từ cây trồng này...
Buổi chiều, nắng trải vàng trên những rừng quế, vườn chuối khắp vùng đất Nậm Khoang. Trước khi chia tay, Trưởng thôn Tẩn Láo Sử tươi cười nắm chặt tay tôi bảo, Tết này, đường mới xong rồi mời nhà báo lên thôn vui xuân mới với người dân. Năm nay, người dân đều phấn khởi vì dự kiến thôn giảm được 18 hộ nghèo. Dù còn không ít khó khăn, song nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và khát vọng vươn lên của người dân, tôi có niềm tin rằng, Nậm Khoang sẽ sớm xóa nghèo và ngày càng khởi sắc.
