Sau mỗi vụ thu hoạch lúa, người dân ở Y Tý tranh thủ thu gom, phơi khô rơm rạ để dự trữ thức ăn cho đàn gia súc. Từ nguồn phụ phẩm tưởng như bỏ đi, những đống rơm được đánh gọn gàng, che chắn cẩn thận, trở thành nguồn thức ăn quan trọng trong những tháng giá rét.
Gia đình anh Vàng A Vềnh, thôn Choản Thèn, hiện nuôi 2 con trâu cái. Sau vụ gặt, anh tranh thủ gom rơm, phơi trên bãi đất trống quanh nhà. Khi rơm đã khô, chuyển màu vàng óng, gia đình anh đưa lên gác cao của chuồng trâu để bảo quản. Đây sẽ là nguồn thức ăn chính cho trâu trong những ngày nhiệt độ xuống thấp.
Trước đây, gia đình anh Vàng A Vềnh chưa chú trọng việc dự trữ rơm rạ làm thức ăn cho gia súc trước mùa đông, nên những ngày rét, trâu vẫn được thả trên núi như thường lệ. Năm 2018, một con trâu của gia đình bị chết rét, gây thiệt hại không nhỏ.
Từ mất mát đó, cùng với sự tuyên truyền, vận động của chính quyền địa phương, gia đình anh Vềnh dần thay đổi nhận thức về chăn nuôi, chủ động dự trữ thức ăn từ rất sớm.
Anh Vàng A Vềnh cho biết: “Vụ mùa vừa qua, gia đình tôi gieo khoảng 4 kg lúa giống nên thu được cả thóc và khá nhiều rơm. Sau khi thu hoạch, tôi tranh thủ phơi rơm thật khô để dự trữ làm thức ăn cho trâu trong suốt mùa đông”.
Không chỉ gia đình anh Vềnh, hầu hết các hộ dân ở Y Tý cũng từng bước hình thành thói quen chủ động thức ăn cho gia súc. Gia đình chị Tráng Thị Rùa, thôn Choản Thèn, hiện đang nuôi 4 con trâu. Hằng năm, sau mỗi vụ thu hoạch chị đều chủ động tích trữ rơm rạ. Ở căn gác bên trên chuồng trâu, những bó rơm vàng óng luôn được xếp đầy, sẵn sàng sử dụng khi rét đậm, sương mù kéo dài hoặc có tuyết.
Nhờ chuẩn bị nguồn thức ăn từ sớm, những ngày mùa đông khắc nghiệt, gia đình chị không phải đưa trâu lên núi kiếm ăn như trước.
Hiện xã Y Tý có hơn 11.800 con gia súc; trong đó, đàn gia súc lớn có hơn 3.170 con, gồm 2.741 con trâu, 112 con bò và 317 con ngựa, với hơn 1.159 hộ chăn nuôi. Toàn xã hiện có 813 chuồng nuôi kiên cố. Tuy nhiên, vẫn còn 238 chuồng tạm và 108 hộ chưa có chuồng nuôi.
Để hạn chế thiệt hại do rét, ngay từ đầu tháng 9, chính quyền xã địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân tận dụng rơm rạ sau thu hoạch, phơi khô để dự trữ thức ăn cho gia súc trong mùa đông; chủ động trồng cỏ, bổ sung nguồn thức ăn tại chỗ.
Bên cạnh đó, các hộ chăn nuôi được vận động sửa chữa, gia cố hoặc làm mới chuồng trại, chuẩn bị vật liệu che chắn, hạn chế gió lùa và mưa hắt, bảo đảm điều kiện giữ ấm cho đàn gia súc khi nhiệt độ xuống thấp.
Ông Sùng A Khứ - Phó Chủ tịch UBND xã Y Tý cho biết: "Y Tý có thời tiết khắc nghiệt, mùa đông nhiệt độ thường xuống thấp, có thời điểm xuất hiện tuyết. Vì vậy, hằng năm xã đều chỉ đạo các bộ phận chuyên môn xây dựng kế hoạch, tuyên truyền tới 10/10 thôn, vận động người dân chủ động dự trữ thức ăn cho đàn gia súc. Qua theo dõi, cơ bản người dân đã nâng cao ý thức trong việc dự trữ thức ăn cho gia súc vào mùa đông”.
Chủ động dự trữ thức ăn, gia cố chuồng trại và thay đổi tập quán chăn nuôi đang là giải pháp thiết thực để người dân Y Tý bảo vệ đàn gia súc, giảm thiểu thiệt hại do rét, duy trì sinh kế và ổn định cuộc sống trong mùa đông năm 2026.
