Chính quyền cấp xã đang đối mặt với áp lực lớn về khối lượng công việc, nhân lực, năng lực chuyên môn
Ngày 11/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; Kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026.
Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã giải trình làm rõ các vấn đề được các ĐBQH quan tâm. Theo đó, ông Hải cho biết, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã làm rõ hơn trách nhiệm của cấp xã, tạo điều kiện giải quyết các kiến nghị, phản ánh của người dân ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện, chính quyền cấp xã đang đối mặt với áp lực lớn về khối lượng công việc, nhân lực và năng lực chuyên môn, nhất là trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Theo ông Hải, trong 22 địa phương có báo cáo, mới có 1.213 trên tổng số 2.317 xã bố trí được công chức chuyên trách thực hiện nhiệm vụ này, đạt 52,35%. Như vậy, gần 48% số xã tại những địa phương được thống kê chưa có công chức chuyên trách. Đáng chú ý, có 10 địa phương đã bố trí được công chức chuyên trách tại 100% số xã, nhưng vẫn còn 5 địa phương chưa có xã nào bố trí được nhân sự chuyên trách.
Cho biết khi không còn chính quyền cấp huyện, vị trí, vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp xã đã được xác định rõ hơn. Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện, có 859 nhiệm vụ, tương đương 73,8%, được phân định, giao lại cho cấp xã, ông Hải nhìn nhận, qua theo dõi, nhiều phản ánh, kiến nghị của người dân đã được tiếp nhận, xử lý ngay tại cấp xã hoặc chuyển thẳng lên cấp tỉnh, hạn chế tình trạng chuyển lòng vòng, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp như trước.
Theo số liệu tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ, từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, các địa phương đã tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Riêng tại 21 địa phương được rà soát, cấp xã tiếp nhận 86,11% tổng số lượt công dân, có nơi tỷ lệ này lên tới 90%.
Ông Hải cũng đánh giá cấp xã đã thực sự trở thành tuyến đầu trong tiếp nhận, đối thoại và giải quyết những vấn đề của người dân. Đây cũng là điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân và tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở. Đáng chú ý, khoảng 86% nội dung công dân trình bày là kiến nghị, phản ánh; khiếu nại chiếm khoảng 10%, còn tố cáo khoảng 3,5%.
Theo đánh giá của ông Hải, cơ cấu này cho thấy phần lớn vụ việc có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu chính quyền cấp xã có đủ nhân lực, năng lực và chủ động đối thoại từ sớm. Tuy nhiên, số lượng công dân đến làm việc tăng không chỉ do cấp xã được giao thêm nhiệm vụ. Một nguyên nhân khác là người dân tiếp tục gửi lại đơn đối với những vụ việc cũ, với kỳ vọng chính quyền sau sắp xếp sẽ xem xét lại.
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng cho biết số lượt tiếp công dân ở cấp xã tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức đảm nhận nhiều nhiệm vụ mới trên địa bàn rộng, dân số đông. Đội ngũ cán bộ được hình thành từ nhiều nguồn, năng lực và kinh nghiệm chưa đồng đều, đặc biệt là nhân sự có chuyên môn về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư.
Có tỉnh, 90,63% số đơn gửi không thuộc thẩm quyền giải quyết
Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ, một bộ phận người dân cũng chưa nắm rõ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc sau sắp xếp nên gửi đơn đến nhiều nơi hoặc vượt cấp. Có tỉnh, 90,63% số đơn gửi Ban Tiếp công dân tỉnh không thuộc thẩm quyền giải quyết. Một địa phương khác tiếp nhận 267 đơn nhưng chỉ có 7 đơn đúng thẩm quyền.
Việc bàn giao hồ sơ từ cấp huyện trước đây ở một số nơi chưa đầy đủ. Đến nay, vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn.
Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải nhận định, nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời, những khó khăn này có thể dẫn đến tình trạng chậm giải quyết, chuyển đơn nhiều lần, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân.
Giải trình về thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền cấp xã, người đứng đầu ngành Nội vụ cho hay, pháp luật hiện hành đã quy định tương đối cụ thể việc tổ chức tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã là người chịu trách nhiệm trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày trong tháng và tiếp công dân đột xuất, không được ủy quyền nhiệm vụ tiếp công dân định kỳ cho cấp phó. Chủ tịch UBND cấp xã đồng thời có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu và giải quyết tố cáo đối với các đối tượng thuộc phạm vi quản lý theo quy định. Đơn vị và công chức được phân công làm đầu mối tham mưu, giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp xã chủ yếu thuộc Văn phòng HĐND và UBND cấp xã.
Theo ông Hải, vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, trong đó phải bố trí đúng người, đủ người, đúng việc, thống nhất đơn vị đầu mối tham mưu và bảo đảm năng lực giải quyết.
Về giải pháp thời gian tới, ông Hải cho biết, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm để thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Hai cơ quan cũng sẽ thống nhất hướng dẫn về đầu mối tham mưu thực hiện công tác này theo vị trí việc làm.
Bên cạnh đó, Bộ Nội vụ sẽ đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ với công tác đánh giá cán bộ; tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác tiếp công dân ở cấp xã. Chỉ đạo hoàn tất việc bàn giao hồ sơ các vụ việc từ các cơ quan trước đây theo đúng quy định, nhằm bảo đảm quá trình giải quyết không bị gián đoạn sau sắp xếp tổ chức bộ máy.
