Nhận diện sớm nguy cơ mất an toàn thực phẩm
Cho rằng quy định quản lý thực phẩm và nguyên liệu nhập khẩu cần đi thẳng vào việc kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, xóa bỏ kẽ hở pháp lý, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý kỹ thuật số, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề xuất, quy định về nội dung liên quan tại các Điều 6, 7, 8 và Điều 11 của dự thảo cần được thiết kế chặt chẽ hơn.
Theo đại biểu Tô Ái Vang, có trường hợp người tiêu dùng còn hạn chế về nhận thức, song nguyên nhân chủ yếu là do thiếu thông tin và công cụ để tự bảo vệ mình trước tình trạng thực phẩm thật, giả lẫn lộn. Vì vậy, tại Điều 11 và Điều 18, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Bộ Y tế chủ trì vận hành nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia, đồng thời công khai ứng dụng trên điện thoại di động để người dân có thể quét mã QR và tra cứu thông tin về nhật ký sản xuất, chứng nhận an toàn cũng như lịch sử xử phạt của cơ sở.
Bên cạnh đó, đại biểu thành phố Cần Thơ đề xuất thiết lập cơ chế cảnh báo “luồng đỏ” liên thông tại các Điều 13, 36 và 58. Khi cơ sở bị kết luận vi phạm nghiêm trọng, hệ thống dữ liệu quốc gia quy định tại Điều 19 phải tự động cập nhật cơ sở vào danh sách cảnh báo vi phạm trong vòng 24 giờ. Các sàn thương mại điện tử và ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến cũng cần có cơ chế tự động ngắt kết nối hoặc hiển thị cảnh báo đối với gian hàng vi phạm.
Đối với việc khuyến khích tố giác và tăng cường truyền thông, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị bổ sung tại các Điều 11, 58, 59 và 60 cơ chế trích một tỷ lệ từ tiền xử phạt vi phạm để khen thưởng người dân có thông tin tố giác chính xác. Đồng thời, cần quy định việc công khai định kỳ hằng tuần danh sách “xanh” gồm các cơ sở bảo đảm an toàn và danh sách “đỏ” gồm các cơ sở vi phạm, giúp người tiêu dùng có thêm thông tin để lựa chọn thực phẩm và hình thành thói quen tiêu dùng an toàn.
Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) nhận định, một trong những khoảng trống lớn nhất của dự thảo Luật là mới chú trọng kiểm soát nguy cơ gây ngộ độc trước mắt, chưa quan tâm đúng mức đến những nguy cơ sức khỏe lâu dài do thực phẩm gây ra.
Dẫn lại những số liệu từng được nêu khi Quốc hội thảo luận về thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường, theo đại biểu, việc Quốc hội thông qua chính sách thuế đối với đồ uống có đường mới chỉ tác động đến một nhóm sản phẩm, trong khi đường, muối và chất béo chuyển hóa còn hiện diện trong hàng nghìn loại thực phẩm bao gói sẵn mà người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em, chưa được cung cấp đầy đủ thông tin cảnh báo. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách kiểm soát nguy cơ dinh dưỡng trong dự thảo Luật.
Đối với nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, bảng thành phần với cỡ chữ nhỏ ở mặt sau khó tiếp cận đối với người cao tuổi, trong khi trẻ em cũng khó nhận biết, hiểu được các thông tin này. Người tiêu dùng cần được cung cấp thông tin trực quan về hàm lượng đường, muối, chất béo ngay khi lựa chọn sản phẩm, nhất là những người có nguy cơ hoặc đang mắc các bệnh liên quan đến dinh dưỡng.
Nêu kinh nghiệm của Chile - nơi áp dụng nhãn cảnh báo từ năm 2016 và ghi nhận lượng mua đồ uống có dán nhãn cảnh báo giảm gần 24% sau 18 tháng, đại biểu Lê Hoàng Anh nhận định, nhãn cảnh báo không nhằm cấm sản xuất hay lưu thông sản phẩm mà giúp người tiêu dùng có lựa chọn dựa trên thông tin đầy đủ, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp điều chỉnh thành phần, giảm đường, muối trong sản phẩm. Đại biểu nhấn mạnh, nếu thuế là công cụ điều tiết giá thì nhãn cảnh báo là công cụ điều tiết thông tin.
Đại biểu tỉnh Gia Lai cũng lưu ý, tại khoản 2 Điều 62, quy định được sửa từ “Bộ trưởng quy định” thành “theo hướng dẫn của Bộ trưởng” là chưa đủ chặt chẽ, trong khi nhãn cảnh báo dinh dưỡng là nghĩa vụ mới cần được quy định rõ trong Luật. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 62 quy định thực phẩm bao gói sẵn có hàm lượng đường, muối, chất béo vượt ngưỡng phải thể hiện nhãn cảnh báo ở mặt trước bao bì. Chính phủ quy định ngưỡng cụ thể và lộ trình chuyển đổi từ 2 - 3 năm, đồng thời có cơ chế phù hợp đối với sản phẩm truyền thống và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc tổ chức thực hiện cần thống nhất một đầu mối, trong đó Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính, tránh chồng chéo trong quản lý.
Minh bạch quy trình cấp giấy chứng nhận, quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi
Thống nhất với quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 41 dự thảo Luật về việc cấp giấy chứng nhận đối với thực phẩm xuất khẩu và giao Chính phủ quy định thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục cấp, tạm dừng, thu hồi các loại giấy chứng nhận, tuy nhiên, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) cho rằng, dự thảo Luật cần quy định rõ nguyên tắc về đầu mối tiếp nhận, thành phần hồ sơ và thời hạn giải quyết để doanh nghiệp có cơ sở chủ động thực hiện.
Theo đại biểu tỉnh Ninh Bình, việc cấp giấy chứng nhận thường gắn với tiến độ giao hàng. Nếu yêu cầu không rõ ràng hoặc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần sẽ làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu. Trường hợp từ chối cấp, tạm dừng hoặc thu hồi giấy chứng nhận nhưng không nêu rõ căn cứ, lý do và phạm vi áp dụng cũng sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan thực hiện.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 41 nguyên tắc công khai đầu mối tiếp nhận, thành phần hồ sơ và thời hạn giải quyết; chỉ yêu cầu những giấy tờ cần thiết theo quy định của pháp luật Việt Nam hoặc yêu cầu hợp pháp của nước nhập khẩu. Các quyết định từ chối cấp, tạm dừng hoặc thu hồi giấy chứng nhận phải có căn cứ, được thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và phạm vi áp dụng. Đối với hồ sơ có thể hoàn thiện, cơ quan tiếp nhận cần thông báo cụ thể nội dung cần bổ sung; Chính phủ quy định trình tự, hồ sơ và thời gian giải quyết cụ thể. Đại biểu nhấn mạnh, luật cần xác lập các nguyên tắc, chuẩn mực minh bạch, còn văn bản dưới luật quy định thủ tục cụ thể, thống nhất, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động thực hiện và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý.
Tham gia ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) cho rằng, để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, khơi thông nguồn lực và bảo vệ sức khỏe nhân dân, việc quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện theo chuỗi giá trị, từ sản xuất ban đầu đến tiêu dùng. Theo đại biểu thành phố Hà Nội, thay vì chỉ kiểm tra từng khâu riêng lẻ, cần quản lý xuyên suốt dòng chảy thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn, bảo đảm tính liên tục, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Về tính liên kết trong chuỗi cung ứng và mối quan hệ với các luật chuyên ngành, theo đại biểu Tạ Đình Thi, dự thảo Luật đã quy định về quản lý chuỗi cung ứng tại khoản 4 Điều 4, đồng thời phân công Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý hoạt động sản xuất ban đầu trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản, bảo vệ và kiểm dịch thực vật tại khoản 2 Điều 65. Tuy nhiên, yêu cầu quản lý theo chuỗi giá trị đòi hỏi sự thống nhất xuyên suốt từ khâu nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ đến chế biến, bảo quản và lưu thông. Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát Điều 3 về áp dụng pháp luật, làm rõ việc ưu tiên áp dụng Luật An toàn thực phẩm khi có quy định khác nhau giữa luật này và các luật khác.
