Ở xã Võ Lao, hệ thống cấp nước ở khu vực đô thị trung tâm xã vẫn là hệ thống cấp nước sinh hoạt nông thôn được xây dựng cách đây trên 10 năm, đến nay đã quá tải, xuống cấp trong khi nhu cầu đang tăng nhanh. Toàn xã có 12 công trình cấp nước tập trung, trong đó, 7 công trình giao cho các tổ quản lý ở thôn vận hành, 6 công trình hỏng nặng sau thiên tai vận hành không ổn định.
Được biết, quy hoạch nước sạch đô thị trên địa bàn được UBND tỉnh phê duyệt đã định hướng xây dựng Nhà máy nước Võ Lao công suất 2.000 m³/ngày, đêm vào năm 2030 và 6.000 m³/ngày, đêm vào năm 2050. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, tình trạng thiếu nước sinh hoạt ở khu vực trung tâm Võ Lao vẫn đang diễn ra, vì thế, tỉnh cần sớm có phương án đẩy nhanh hỗ trợ xã xây dựng hạ tầng cấp nước sinh hoạt cho địa phương này.
Nếu Võ Lao là câu chuyện công trình cấp nước sinh hoạt không theo kịp nhu cầu thì tại xã Thác Bà lại cho thấy khó khăn hạ tầng cấp nước sinh hoạt tại khu vực có định hướng phát triển đô thị và du lịch. Theo UBND xã Thác Bà, tại khu vực trung tâm chưa có hệ thống cấp nước tập trung, vì thế, hơn 2.000 hộ dân và hàng chục cơ sở lưu trú phục vụ du lịch vẫn đang phải sử dụng nguồn nước từ hệ thống cấp nước nông thôn và nước giếng đào, giếng khoan hoặc dẫn nước từ khe, suối.
Yêu cầu sớm đầu tư hạ tầng cấp nước sinh hoạt đô thị càng rõ khi đặt trong định hướng phát triển Khu du lịch quốc gia hồ Thác Bà. Ông Phạm Văn Hiền - Chủ tịch UBND xã cho biết: “Quy hoạch tỉnh định hướng xây dựng Nhà máy nước Thác Bà công suất 5.000 m³/ngày, đêm vào năm 2030. Quy hoạch chung được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2024 xác định nhu cầu nước toàn khu đến năm 2040 khoảng 40.000 m³/ngày, đêm, đồng thời định hướng xây dựng các nhà máy cấp nước tập trung tại Thác Bà và một số khu vực khác. Trước sự phát triển đô thị khá nhanh và nhu cầu phục vụ du lịch, dịch vụ ở khu trung tâm xã, địa phương đề nghị tỉnh sớm đẩy nhanh xây dựng dự án nhà máy nước sạch để vừa phục vụ cư dân, vừa bảo đảm hoạt động du lịch”.
Tại các xã, phường khu vực thị xã Nghĩa Lộ (cũ), việc mở rộng năng lực hệ thống cấp nước sinh hoạt đô thị hiện có cũng đang là bài toán cần sớm có lời giải. Bởi, hiện Nhà máy nước Nghĩa Lộ có công suất 7.500 m³/ngày, đêm cơ bản mới bao phủ một số khu vực các phường Nghĩa Lộ, Trung Tâm, một phần phường Cầu Thia. Trong khi đó, khu vực trung tâm phường Cầu Thia và xã Liên Sơn vẫn thiếu nước sạch.
Bà Hoàng Thị Lý - Chủ tịch UBND phường Cầu Thia cho biết: “Hiện nay, chỉ có khoảng 13% dân số ở các khu dân cư đô thị giáp với phường Nghĩa Lộ (tương đương 3.000 - 3.200 hộ) đã được cấp nước sạch; còn lại khu vực Hạnh Sơn (trung tâm phường), Phúc Sơn (có khoảng 2.000 hộ dân) vẫn chờ được cấp nước sạch sinh hoạt từ hệ thống tập trung. Vướng mắc chủ yếu là do hệ thống giao thông chưa đồng bộ nên chưa thể xây dựng hạ tầng cấp nước sạch. Khi hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ, ổn định, việc xây dựng hệ thống ống cấp nước sinh hoạt mới có điều kiện thuận lợi để thực hiện”.
Được biết, theo quy hoạch nước sạch đô thị trên địa bàn tỉnh, khu vực Nghĩa Lộ sẽ được nâng công suất lên 20.000 m³/ngày đêm vào năm 2030. Tuy nhiên, khi các nhà máy nước được xây dựng mà hạ tầng đường ống không theo kịp thì nhiều khu dân cư vẫn có thể thiếu nước. Vì vậy, cùng với nâng công suất nhà máy nước, các địa phương, doanh nghiệp cũng phải triển khai các dự án hạ tầng cấp nước sạch sinh hoạt phù hợp.
Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, định hướng tổng công suất cấp nước đô thị đạt 226.900 m³/ngày, đêm vào năm 2030 và 348.000 m³/ngày, đêm vào năm 2050. Dân số đô thị được cấp nước sạch phấn đấu đạt trên 95% vào năm 2030, tiến tới 100% vào năm 2050; thất thoát, thất thu giảm xuống dưới 15%. So với công suất hiện nay, mục tiêu năm 2030 cao khoảng 1,75 lần và năm 2050 cao khoảng 2,7 lần.
Theo Sở Xây dựng, đến năm 2030, tỉnh định hướng hoàn thành Nhà máy nước Ngòi Đường công suất 20.000 m³/ngày, đêm; nâng công suất các nhà máy: Cốc San, Văn Bàn, Yên Bái, Nghĩa Lộ; xây mới nhà máy tại Thác Bà, Thượng Bằng La và Bảo Ái. Đến năm 2050, các đô thị hướng tới hệ thống tập trung hoàn chỉnh; nông thôn ven đô có thể dùng chung nguồn.
Tuy nhiên, từ thực tế cho thấy, khi triển khai thực hiện quy hoạch cần tính đến toàn bộ chuỗi cấp nước, từ xây dựng nhà máy đến hạ tầng chuyển dẫn, phân phối. Cùng với đó, cần chọn mô hình quản lý vận hành phù hợp từng loại công trình, giá nước cũng cần hài hòa giữa khả năng chi trả của người dân với chi phí vận hành bảo đảm hệ thống có nguồn lực duy trì lâu dài.
Cùng với phát triển hạ tầng giao thông, điện,… quy hoạch và xây dựng hạ tầng cấp nước sinh hoạt tại các đô thị nhỏ, trung tâm xã được định hướng phát triển du lịch cần được đặt trong tổng thể quy hoạch chung để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, du lịch và nâng cao chất lượng sống của người dân.