Theo Quyết định số 2481/QĐ-UBND ngày 20/7/2026, toàn tỉnh có 7 tuyến sông liên tỉnh, xuyên biên giới và 114 sông, suối nội tỉnh cần phải lập hành lang bảo vệ. Cùng với đó, 190 hồ, ao, đầm tự nhiên, nhân tạo bị cấm tuyệt đối hành vi san lấp.
Trách nhiệm quản lý được giao cụ thể cho chính quyền cấp xã. Theo đó, UBND các xã, phường phải xác định mốc chỉ giới hành lang bảo vệ nguồn nước trên bản đồ địa chính. Những khu vực chưa có bản đồ, cơ sở tiến hành đo đạc, xác định phạm vi và báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường cập nhật dữ liệu đất đai.
Tại xã Phong Dụ Thượng, hồ đập Thủy điện Ngòi Hút 1 thuộc danh mục cấm san lấp. Hiện, toàn bộ 94 mốc chỉ giới hành lang bảo vệ nguồn nước của công trình đã được cắm hoàn thiện. Nhờ ranh giới rõ ràng, từ đầu năm 2026 đến nay, địa bàn không phát sinh vụ vi phạm lấn chiếm hành lang nguồn nước.
Ngay khi nhận văn bản chỉ đạo của tỉnh, xã giao bộ phận chuyên môn kiểm tra toàn bộ hệ thống sông, suối. Chúng tôi đồng thời siết chặt rà soát các vị trí có khả năng khai thác khoáng sản để kịp thời ngăn chặn, xử lý dứt điểm hành vi tận thu trái phép.
Từ góc độ doanh nghiệp vận hành, ông Đinh Xuân Lập - Trưởng Phòng Kinh tế - Kỹ thuật, Công ty Cổ phần năng lượng Sông Hồng (Thủy điện Ngòi Hút 1) thông tin: “Công ty tuân thủ thiết kế đường ống và hệ thống van xuyên đập để duy trì dòng chảy tối thiểu. Doanh nghiệp đã cắm mốc lòng hồ đầy đủ và đang đề nghị chính quyền xã nghiệm thu”.
Quy định mới của tỉnh cũng buộc tổ chức vận hành thủy điện phối hợp với xã rà soát định kỳ, sửa chữa mốc hỏng và báo cáo ngay khi phát hiện vi phạm lấn chiếm.
Tại xã Tân Hợp, địa phương phấn đấu đến năm 2030 hoàn thành 50% khối lượng cắm mốc nguồn nước. Thực hiện theo chỉ đạo của tỉnh, xã giao Phòng Kinh tế rà soát công trình khai thác nước, kênh mương, ao đầm.
Công an xã phối hợp với các thôn tuần tra, ngăn chặn hành vi xả thải, đổ đất, đá, kết hợp tuyên truyền Luật số 146/2025/QH15 của Quốc hội (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường), Nghị định số 23/2026/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực tài nguyên nước qua hệ thống loa truyền thanh.
UBND xã đã giao Phòng Kinh tế chủ trì rà soát, lập danh sách toàn bộ các nguồn nước cần cắm mốc và hành lang bảo vệ. Vướng mắc lớn nhất hiện nay là địa hình chia cắt, mốc chỉ giới cắm chưa đủ và hồ sơ công trình cũ thiếu đồng bộ khiến người dân khó nhận biết ranh giới. Khi phát hiện lấn chiếm, xã lập biên bản đình chỉ, vận động tự tháo dỡ và kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.
Khó khăn chung trong công tác quản lý hiện nay là nhiều công trình thủy lợi xây dựng từ lâu thiếu hồ sơ thiết kế, bản vẽ hoàn công và mốc giới. Kênh mương xen kẹt giữa khu dân cư, đất sản xuất, trong khi cán bộ chuyên môn kiêm nhiệm.
Do thiếu mốc định vị trực quan, cùng với đó, nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế dẫn tới hành vi vi phạm lấn chiếm, đổ rác, san gạt làm biến dạng dòng chảy.
Giải quyết tồn tại này, UBND tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn cập nhật hiện trạng sử dụng đất để theo dõi biến động. Các hành vi san gạt, đổ đất, xây công trình ảnh hưởng an toàn đập và dòng chảy khi chưa được cấp phép đều bị đình chỉ, kiến nghị xử lý.
Việc cắm mốc hành lang bảo vệ 93 đập thủy điện và hàng trăm tuyến sông, suối là cơ sở quan trọng để quản lý, buộc tổ chức, cá nhân tuân thủ pháp luật về tài nguyên nước.
