Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 10/2026, dịch tả lợn châu Phi đã xảy ra tại 392 hộ, thuộc 115 thôn của 34 xã, khiến 2.677 con lợn phải tiêu hủy, với tổng khối lượng hơn 116 tấn.
Đằng sau những con số thiệt hại ấy là tài sản tích lũy, công sức lao động và sinh kế của nhiều gia đình bị ảnh hưởng.
Không chỉ gây tổn thất trực tiếp, dịch bệnh còn tạo tâm lý lo ngại trong cộng đồng người chăn nuôi. Với những hộ từng chịu thiệt hại, quyết định tái đàn không đơn thuần là khôi phục số lượng vật nuôi mà còn là sự cân nhắc giữa cơ hội tăng thu nhập và nguy cơ tiếp tục mất trắng nếu dịch bệnh tái phát.
Ông Trương Văn Thức - thôn Trung Tâm, xã Thác Bà cho biết: “Trước đây, gia đình chủ yếu chăn nuôi theo kinh nghiệm, chưa thực sự chú trọng các biện pháp an toàn sinh học. Tuy nhiên, trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, gia đình đã thay đổi cách làm, thường xuyên vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại, hạn chế người lạ ra vào khu vực chăn nuôi, thực hiện tiêm phòng đầy đủ cho đàn vật nuôi. Nguồn thức ăn, nước uống cũng được kiểm soát chặt chẽ hơn”.
Sự thay đổi ấy cho thấy nhận thức của người dân đang từng bước chuyển biến. Từ chỗ chủ yếu quan tâm đến năng suất, số lượng đàn vật nuôi, nhiều hộ đã chú trọng phòng bệnh và thận trọng khi tái đàn.
Ông Phạm Thanh Sơn - thôn Phúc Hòa, xã Thác Bà chia sẻ: “Gia đình mong muốn phát triển đàn vật nuôi để tăng thu nhập, nhất là dịp cuối năm. Tuy nhiên, tôi xác định không tái đàn ồ ạt mà phải căn cứ vào điều kiện chuồng trại, nguồn thức ăn và tình hình dịch bệnh tại địa phương. Chỉ khi bảo đảm các điều kiện an toàn mới tăng đàn, tránh thiệt hại nếu dịch bệnh xảy ra”.
Sự thận trọng của người chăn nuôi là cần thiết. Bởi sau mỗi đợt dịch, khôi phục sản xuất không chỉ là đưa vật nuôi trở lại chuồng mà còn phải khôi phục niềm tin, củng cố năng lực phòng dịch và hạn chế nguy cơ tái diễn những tổn thất tương tự.
Một trong những nguyên nhân khiến dịch bệnh tiếp tục tạo áp lực đối với ngành chăn nuôi là những hạn chế trong thực hiện an toàn sinh học. Tập quán chăn nuôi dựa nhiều vào kinh nghiệm, việc vệ sinh, khử trùng chưa thường xuyên, kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi chưa chặt chẽ là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh.
Thực tế cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển chăn nuôi. Thay vì tập trung mở rộng quy mô đàn bằng mọi giá, người dân cần chú trọng chất lượng con giống, điều kiện chuồng trại, dinh dưỡng và quy trình chăm sóc. Đặc biệt, phòng bệnh phải trở thành công việc thường xuyên, không chỉ thực hiện khi dịch bệnh xuất hiện.
Ông Hoàng Văn Đại - Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tú Lệ cho rằng, điều quan trọng nhất là đàn vật nuôi khỏe mạnh, ít mắc bệnh, giảm chi phí thuốc thú y và công chăm sóc. Muốn chăn nuôi lâu dài phải thay đổi cách làm, không chỉ chú trọng tăng số lượng đàn mà cần quan tâm đến chất lượng và an toàn dịch bệnh.
Theo ông Đại, một đàn vật nuôi khỏe mạnh, được chăm sóc theo quy trình phù hợp không chỉ giảm nguy cơ thiệt hại mà còn hạn chế chi phí phát sinh, giúp người dân chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất. An toàn sinh học vì thế không nên được xem là khoản đầu tư phát sinh mà phải trở thành một phần tất yếu của hoạt động chăn nuôi.
Theo bà Cao Thị Hòa Bình - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thủy sản tỉnh Lào Cai, ngành sẽ tiếp tục tham mưu các chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi theo hướng tập trung, quy mô phù hợp, gắn với an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh. Đồng thời, khuyến khích phát triển trang trại, hợp tác xã chăn nuôi an toàn, tăng cường liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Bên cạnh giải pháp chuyên môn, việc khôi phục chăn nuôi sau dịch cũng cần được đặt trong tổng thể các chính sách hỗ trợ người dân. Những hộ chịu thiệt hại cần được hướng dẫn điều kiện tái đàn, lựa chọn quy mô phù hợp với khả năng đầu tư và năng lực kiểm soát dịch bệnh. Việc phát triển các mô hình liên kết cũng cần gắn với yêu cầu bảo đảm đầu ra, giúp người chăn nuôi giảm rủi ro thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Một yêu cầu khác là phải thay đổi nhận thức về quy mô chăn nuôi. Không phải cứ tăng đàn là tăng thu nhập. Khi dịch bệnh còn tiềm ẩn nguy cơ, việc phát triển đàn vật nuôi vượt quá khả năng kiểm soát, thiếu điều kiện vệ sinh và chăm sóc sẽ làm gia tăng rủi ro cho chính người sản xuất.
Phát triển chăn nuôi bền vững không được đo bằng số lượng đàn vật nuôi tăng thêm, mà bằng khả năng duy trì sản xuất an toàn, ổn định và sinh lời. Khi mỗi hộ dân trở thành một mắt xích chủ động trong phòng, chống dịch bệnh, mỗi mô hình sản xuất tuân thủ quy trình an toàn sinh học, ngành chăn nuôi mới có nền tảng vững chắc để phục hồi và phát triển lâu dài. Đó cũng là con đường để bảo vệ thành quả lao động, giữ vững sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.
