Từ đưa cây trồng mới về địa phương đến trực tiếp làm nông nghiệp
Vào trung tâm xã Púng Luông, những nhà kính, khu trồng hoa, cà chua, ớt… trải rộng trên các khu đất bằng phẳng. Người dân làm việc tại các khu trồng, thu hái nông sản, vận chuyển sản phẩm. Trên những thửa ruộng trước đây chủ yếu cấy lúa, các loại cây trồng mới đang mở ra hướng sản xuất hàng hóa, tạo việc làm cho lao động địa phương.
Trên diện tích khoảng 2ha, ông Lý A Sử (SN 1985), nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Khắt, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái (cũ), hiện là Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, bố trí các loại cây trồng theo từng khu vực. Khoảng 1ha được dành trồng ớt hai mũi tên Đỏ được nhập từ Đà Lạt, phần diện tích còn lại trồng cà chua và khoai tây.
Giữa những luống ớt xanh rì, các tán lá đan xen, che phủ gần kín mặt luống, những người thợ thoăn thoắt di chuyển dọc các hàng cây, cúi người lựa từng quả để thu hái. Diện tích này trước đây được sử dụng để trồng lúa hai vụ, nay ông Sử chuyển sang trồng cà chua và luân canh với ớt, khoai tây qua từng vụ.
Theo ông Lý A Sử, trước năm 2019, sản xuất nông nghiệp ở khu vực chủ yếu dựa vào cây lúa, năng suất thấp. Điều kiện thời tiết lạnh, khắc nghiệt khiến việc canh tác hai vụ lúa cũng không mang lại hiệu quả cao.
Tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành Lâm sinh, Trường Đại học Tây Bắc, ông Sử quyết định trở về quê hương ở xã La Pán Tẩn (cũ), nay thuộc xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, vận dụng kiến thức đã học để giúp bà con thay đổi tập quán canh tác, phát triển kinh tế.
Ban đầu, ông vận động gia đình, dòng họ chuyển từ canh tác một vụ lúa sang sản xuất thêm vụ đông xuân, sau đó nhân rộng mô hình ra người dân trong xã. Sau gần hai năm, gần như toàn bộ diện tích đất nông nghiệp của các hộ gia đình ở La Pán Tẩn đã được canh tác thêm vụ này, góp phần khắc phục tình trạng thiếu lương thực trong mùa giáp hạt.
Thông qua Dự án 600 trí thức trẻ năm 2012, ông Lý A Sử được tuyển dụng làm Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Khắt (cũ), phụ trách lĩnh vực nông, lâm nghiệp. Dù đã có kinh nghiệm vận động người dân thay đổi cách sản xuất tại quê nhà, những ngày đầu nhận nhiệm vụ, ông vẫn không khỏi bỡ ngỡ.
Ở địa bàn mới, kinh nghiệm từng phát huy hiệu quả chưa đủ để giải quyết mọi vấn đề. Ông Sử dành nhiều thời gian cùng bà con trèo nương, lội suối, tìm hiểu thực tế sản xuất và phong tục tập quán để tìm hướng vận động phù hợp. Sau hơn một năm công tác, kế hoạch trồng 70ha sơn tra xen ngô trên diện tích đất kém hiệu quả đã thành hiện thực. Đây là một trong những bước đi cụ thể nhằm thay đổi cách khai thác đất đai, nâng cao hiệu quả sản xuất tại xã Nậm Khắt (cũ).
Tuy nhiên, hướng đi mà ông Sử ấp ủ không dừng lại ở việc cải thiện năng suất cây trồng truyền thống. Ông muốn đưa nông nghiệp địa phương từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa. Năm 2019, một số người từ Mê Linh, Hà Nội, lên Nậm Khắt tìm hiểu và thuê đất trồng hoa. Qua quá trình giao lưu, trao đổi, ông Sử mời họ về địa phương triển khai mô hình.
Những luống hoa hồng, hoa lay ơn được trồng đầu tiên, sau đó mô hình từng bước mở rộng sang các loại cây trồng khác. Trên cương vị Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Khắt phụ trách lĩnh vực kinh tế, nông, lâm nghiệp, ông Sử trực tiếp xây dựng kế hoạch đưa mô hình trồng hoa về địa phương, trình cấp có thẩm quyền xem xét, triển khai.
Không chỉ dừng ở việc vận động, hướng dẫn người dân, ông Sử còn lựa chọn trực tiếp tham gia sản xuất. Theo ông, cán bộ muốn thuyết phục người dân thay đổi thì trước hết phải làm được, hiểu được những khó khăn, chi phí và hiệu quả của từng loại cây trồng.
“Tôi nghĩ mình phải làm được thì dân mới làm được. Ở vùng cao, người dân chỉ tin khi họ được nhìn thấy hiệu quả tận mắt. Cán bộ tham gia, làm được thì nói người ta mới tin, làm theo”, ông Sử chia sẻ.
Luân canh để giảm rủi ro, lấy hiệu quả thực tế vận động người dân
Khởi đầu với khoảng 2ha đất trồng luân canh, quá trình sản xuất giúp ông Sử nhận ra không có loại cây nào bảo đảm thu nhập ổn định qua mọi vụ. Khi được mùa, được giá, người trồng có thể thu lãi khá; nhưng nếu thời tiết bất lợi hoặc giá bán xuống thấp, công sức và vốn đầu tư cũng có thể mất theo.
Năm ngoái, diện tích cà chua của gia đình ông Sử gần như mất trắng sau trận lũ tháng 9. Mặt khác, dù có thời điểm cà chua được giá, khoảng thời gian thuận lợi khá ngắn. Khi thời tiết chuyển lạnh, việc thu hoạch ngoài trời giảm dần, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.
Theo ông Sử, cà chua chỉ nên trồng liên tiếp trong khoảng 2-3 vụ, sau đó cần thay đổi cây trồng để cải tạo đất, hạn chế tình trạng sâu bệnh, nấm khuẩn tích tụ trong đất. Trên diện tích của gia đình, khi một phần cà chua cho hiệu quả thấp, ông chuyển sang trồng khoai tây. Cây ớt cũng được đưa vào sản xuất như một lựa chọn thay thế, nhưng không được xác định là cây trồng duy nhất, lâu dài. “Việc lựa chọn cây cho vụ sau còn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, tình trạng đất và khả năng tiêu thụ sản phẩm”, ông Sử cho biết.
Ông Sử sử dụng màng phủ trên luống để giảm công làm cỏ; các công việc chăm sóc khác chủ yếu là chăng dây, buộc cây và thu hoạch. Trong quá trình chăm sóc, ông Sử cũng chỉ phun thuốc khi thực sự cần thiết, ưu tiên để cây phát triển tự nhiên.
Khu đất trồng của ông Sử tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động, là người địa phương, với mức lương 170 nghìn đồng/người/ngày.
“Một ha ớt cho sản lượng khoảng 20-25 tấn, giá bán khoảng 16.000 đồng/kg. Năm nay, nếu thuận lợi, doanh thu có thể đạt 300-400 triệu đồng, trừ hết chi phí lãi hơn 100 triệu đồng. Tuy nhiên, làm nông nghiệp cũng có những rủi ro nhất định. Như năm ngoái, chúng tôi mất trắng”, ông Sử chia sẻ.
Theo ông, để các mô hình sản xuất hàng hóa phát triển bền vững, cần tính đến tổ chức sản xuất, kỹ thuật canh tác, vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ. Người dân cũng cần được tiếp cận những mô hình thực tế để hiểu rõ chi phí, công lao động và rủi ro trước khi quyết định chuyển đổi.
Từ mô hình của ông Sử, nhiều hộ dân trong xã đã đến tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm. “Sản xuất nông nghiệp vốn khó khăn, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Ở vùng cao, việc triển khai các mô hình còn nhiều trở ngại. Điều tôi quan tâm nhất là làm sao để bà con thấy được hiệu quả thực tế, từ đó từng bước phát triển kinh tế”, ông Sử cho biết.
Ông Nguyễn Anh Thủy, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, cho biết địa phương đang tập trung tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp. Với những diện tích lúa năng suất thấp, giá trị kinh tế chưa cao, xã định hướng chuyển sang các loại cây trồng có giá trị cao hơn, phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương như ớt, cà chua, nấm; đồng thời hướng tới sản xuất nông nghiệp sạch, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Theo ông Thủy, cách làm của ông Sử, từ trực tiếp sản xuất đến chia sẻ kinh nghiệm thực tế, góp phần giúp người dân có thêm cơ sở để lựa chọn cây trồng, từng bước thay đổi tập quán canh tác, nâng cao thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích.
Púng Luông là một trong 47 xã thuộc khu vực III của tỉnh Lào Cai. Xã hiện có 25 thôn đặc biệt khó khăn, gần 19.500 nhân khẩu, trong đó đồng bào Mông chiếm hơn 94%.
