Theo Sở Xây dựng, 6 tháng đầu năm 2026, UBND các xã, phường công bố hoạt động 3 bến thủy nội địa: bến của Công ty TNHH Mạnh Lâm Yên Bái, bến của Công ty Cổ phần vật liệu xây dựng Kiên Long trên sông Hồng, thuộc phường Âu Lâu và bến của Công ty TNHH một thành viên Hưng Thịnh Yên Bình trên hồ Thác Bà, thuộc xã Yên Bình.
Số bến mới lập rất ít so với nhu cầu tăng cao trên toàn tỉnh. Khó khăn nằm ở hồ sơ, quy hoạch, quy trình và năng lực quản lý sau phân cấp.
Tại xã Bảo Hà, việc hướng dẫn người dân, doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ còn khó. Bà Vũ Thị Ngát - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương đã nắm thông tin phân cấp nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục, nên chưa đủ cơ sở giải quyết hồ sơ mở bến mới. Theo rà soát, Bảo Hà hiện có 4 vị trí liên quan đến bến thủy nội địa: 3 vị trí của Công ty TNHH Thương mại và Xuất khẩu Đại Minh, 1 vị trí của Công ty TNHH Đức Bộ. Khoảng 5 vị trí khác đang dùng làm bến, bãi nhưng chưa có trong quy hoạch.
Xã đang đề xuất bổ sung vị trí phục vụ khai thác, tập kết cát, sỏi và bến khách ngang sông theo yêu cầu của Sở Xây dựng. Bảo Hà muốn phát triển du lịch đường thủy, dự kiến đầu tư 3 bến tại khu vực Đền Bảo Hà, Đền Hai Cô phục vụ du thuyền, đưa đón khách và nghiên cứu lập bến tại bến phà cũ Tân An.
“Trước đây, việc mở bến phải thực hiện qua nhiều bước, từ chủ trương của tỉnh đến lập hồ sơ ở cấp huyện và cấp phép. Nay thẩm quyền được phân cấp về xã, nhưng chưa rõ quy trình, đầu mối giải quyết và trách nhiệm quản lý, kiểm soát sau khi bến được cấp phép”, bà Ngát cho biết.
Tại xã Bảo Nhai, nhu cầu mở bến phục vụ vận tải, du lịch trên sông Chảy vẫn chưa được đáp ứng. Ông Nguyễn Văn Bản, đại diện đơn vị làm du lịch, dịch vụ cho biết, cách đây 2 năm, đơn vị đầu tư gần 2 tỷ đồng đóng mới 2 tàu chở khách để phục vụ tuyến sông Chảy từ Bảo Nhai lên Bắc Hà. Dù đăng ký mở bến từ năm 2025, nhưng đến giờ doanh nghiệp chưa được phê duyệt và nhận nhiều lời giải thích khác nhau của cơ quan chức năng về nguyên nhân.
Ông Trần Văn Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Nhai xác nhận, trên tuyến sông Chảy qua địa bàn chưa có bến thủy nội địa được cấp phép, trong khi nhu cầu vận tải hàng hóa, hành khách và khai thác khoáng sản tăng. Từ đầu năm 2026, xã rà soát, lập quy hoạch 9 vị trí bến, gửi xin ý kiến cơ quan chức năng và đề nghị Sở Xây dựng hướng dẫn thủ tục. Đến nay, xã chưa nhận được phản hồi để triển khai.
Theo ông Cường, mở bến phải đáp ứng điều kiện quy định nên địa phương cần được hướng dẫn rõ. Xã cũng thiếu công chức chuyên môn về đường thủy nội địa; công việc chủ yếu kiêm nhiệm, khiến việc cập nhật quy định và hướng dẫn hồ sơ còn hạn chế.
Doanh nghiệp cũng gặp trở ngại khi làm thủ tục mở bến. Tại Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Đầm Mỏ, hồ sơ bến phục vụ khai thác cát kéo dài nhiều năm. Ông Phạm Ngọc Lương - Giám đốc hợp tác xã cho biết, sau khi được cấp phép khai thác, đơn vị đã chuẩn bị mặt bằng, nộp hồ sơ mở bến.
Dù mỏ đã có trong quy hoạch, hồ sơ vẫn chưa được phê duyệt. Mặt khác, quy định, tiêu chí thay đổi nhiều lần khiến đơn vị phải bổ sung hồ sơ. Dù thẩm quyền đã phân cấp về UBND cấp xã, việc giải quyết vẫn chậm; doanh nghiệp kiến nghị nhiều lần nhưng được trả lời phải chờ ý kiến các sở, ngành.
Chậm mở bến khiến tàu đầu tư chưa phát huy hiệu quả, doanh nghiệp khó chủ động trong khai thác khoáng sản và tính toán chi phí.
Thực tế tại xã Bảo Hà, Bảo Nhai, phường Âu Lâu và nhiều địa phương khác như Bảo Yên, Bảo Thắng, Yên Bình, Đông Cuông cho thấy, khi quy trình chưa rõ, cán bộ cơ sở khó chủ động giải quyết dù thẩm quyền đã được phân cấp, còn doanh nghiệp phải chờ đợi. Khu vực đã có quy hoạch nhưng chưa hoàn tất thủ tục, vì vậy chưa thể mở bến, ảnh hưởng sản xuất, kinh doanh.
Lý giải về những khó khăn trong lập và tổ chức hoạt động bến thủy nội địa, bến khách ngang sông…, đại diện Sở Xây dựng cho biết, theo Thông tư số 21/2026/TT-BXD ngày 15/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng, UBND cấp xã có thẩm quyền công bố mở bến khách ngang sông, kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa phục vụ thi công công trình, dự án và bến dân sinh. Đặc biệt, ngày 17/9/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 3347/QĐ-UBND về danh mục thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ trong lĩnh vực đường thủy nội địa, vật liệu xây dựng thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Xây dựng và UBND cấp xã. Tuy nhiên vì nhiều nguyên nhân, việc triển khai ở một số địa phương vẫn còn lúng túng.
Theo phản ánh từ các địa phương, để phân cấp phát huy hiệu quả, Sở Xây dựng cần sớm hướng dẫn thống nhất trình tự, thủ tục, thành phần hồ sơ và trách nhiệm của từng cơ quan với mỗi loại bến. Hồ sơ tồn đọng cần được rà soát, tháo gỡ theo từng trường hợp; làm rõ nội dung phải xin ý kiến sở, ngành, tránh kéo dài do chưa xác định đầu mối.
Sở Xây dựng cần phối hợp với UBND các xã, phường rà soát, bổ sung quy hoạch sát nhu cầu khai thác, tập kết cát, sỏi, vận chuyển hàng hóa và du lịch đường thủy. Cán bộ cơ sở cần được tập huấn nghiệp vụ, hướng dẫn xử lý hồ sơ, xác định trách nhiệm kiểm tra, quản lý sau khi bến hoạt động. Phân cấp chỉ hiệu quả khi địa phương đủ hướng dẫn và năng lực thực hiện.
Lào Cai có 3 tuyến sông: sông Hồng, sông Chảy và sông Nậm Thi, tổng chiều dài khoảng 438 km. Bến thủy nội địa chủ yếu phục vụ khai thác cát, sỏi, vật liệu xây dựng, chở khách và khách ngang sông; phần lớn quy mô nhỏ, kết cấu đơn giản, ít phương tiện.
Nhu cầu mở bến thủy nội địa tăng khi nhu cầu khai thác khoáng sản, vận chuyển hàng hóa và du lịch đường thuỷ ngày càng lớn. Phân cấp cho cấp xã được kỳ vọng giúp thủ tục sát thực tế, nhanh hơn. Muốn vậy, cần sớm tháo gỡ vướng mắc về hướng dẫn, quy hoạch và nhân lực; làm rõ quy định, đầu mối và trách nhiệm. Khi địa phương đủ năng lực, doanh nghiệp nắm rõ thủ tục, hồ sơ mới được giải quyết kịp thời, bến đủ điều kiện sớm hoạt động, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng đường thủy trên địa bàn tỉnh.