Xây dựng khu tái định cư phục vụ Dự án đường sắt: Chỉ bàn làm, không bàn lùi

Để phục vụ Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, hàng loạt khu tái định cư trên địa bàn tỉnh đang được khẩn trương triển khai, với yêu cầu hạ tầng phải đi trước một bước, bảo đảm người dân có nơi ở mới trước khi bàn giao mặt bằng. Từ những hộ dân đầu tiên nhận tiền bồi thường, bốc thăm vị trí đất tái định cư tại phường Lào Cai đến những công trường đang chạy đua với thời gian ở các địa phương, quyết tâm giải phóng mặt bằng đang được cụ thể hóa bằng từng phần việc, từng mốc tiến độ. Phía sau cuộc chạy đua ấy là mục tiêu quan trọng hơn: giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, yên tâm nhường đất cho công trình trọng điểm quốc gia.

Những ngày đầu tháng 10, tại phường Lào Cai, 34 hộ dân đầu tiên bị ảnh hưởng bởi Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã hoàn tất thủ tục nhận tiền bồi thường và bốc thăm vị trí đất tái định cư.

Với các gia đình, đây không chỉ là dấu mốc trong quá trình giải phóng mặt bằng mà còn mở ra chặng đường mới, khi việc chuẩn bị nơi ở, dựng lại căn nhà đang dần trở thành hiện thực.

Ông Vũ Văn Tuyên ở tổ 30, phường Lào Cai chia sẻ: “Gia đình sẽ sử dụng tiền bồi thường để trang trải các khoản cần thiết, thực hiện nghĩa vụ tài chính với đất ở mới và sớm xây dựng nhà ở, ổn định cuộc sống tại nơi mới khang trang, thuận tiện, hạn chế gián đoạn sinh hoạt khi di chuyển”.

Với người dân phải di dời, ngôi nhà không chỉ là tài sản mà còn gắn với cuộc sống, nền nếp gia đình và tình làng nghĩa xóm. Vì vậy, bố trí tái định cư hợp lý, công khai, minh bạch, bảo đảm điều kiện sinh hoạt là yếu tố quan trọng tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai dự án.

Thực tế cho thấy, công khai thông tin, kịp thời giải đáp vướng mắc giúp công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thuận lợi hơn. Tuy nhiên, người dân còn quan tâm đến tiến độ chuyển đến nơi ở mới, sự đồng bộ của hạ tầng và điều kiện xây dựng nhà ở. Đây là áp lực đối với chủ đầu tư, đơn vị thi công và chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đoạn qua Lào Cai dài 143,68 km, đi qua 12 xã, phường, với 9 ga, trong đó ga Lào Cai là ga lập tàu. Diện tích đất phải giải phóng mặt bằng theo quy mô đường đôi là 828,1 ha.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh, Lào Cai phải hoàn thành bồi thường, hỗ trợ đối với đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất công trước ngày 31/12/2026 và hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trước ngày 30/6/2027.

Để về đích đúng hạn, tỉnh phát động đợt thi đua cao điểm “100 ngày đêm triển khai công tác giải phóng mặt bằng”, kéo dài từ ngày 1/10/2026 đến ngày 8/1/2027.

Một thực tế được Ban Chỉ đạo thẳng thắn nhìn nhận: hướng tuyến, vị trí ga và ranh giới thu hồi đất thay đổi nhiều lần, hồ sơ mốc giải phóng mặt bằng chính thức đến hết ngày 20/8/2026 mới bàn giao xong cho 12 xã, phường. Các địa phương phải đo đạc, kiểm đếm lại, lập lại hồ sơ. Chính vì vậy, thời gian còn lại càng quý và việc “chạy nước rút” không còn là khẩu hiệu.

Với tinh thần “đi trước một bước”, Lào Cai coi bố trí tái định cư là khâu then chốt: có chỗ ở ổn định, dân mới yên tâm bàn giao đất. Toàn tỉnh dự kiến bố trí 38 khu tái định cư. Đến nay, 28 khu đã khởi công xây dựng, gồm 3 khu đã thi công hoàn thành, 3 khu đã có sẵn mặt bằng và 22 khu đang đầu tư xây dựng. 10 khu còn lại đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Tại khu tái định cư Làng Giàng, xã Bảo Thắng, công trường đang khẩn trương thi công. Ông Đỗ Vĩnh Yên - Chỉ huy trưởng công trường cho biết: “Đơn vị đang hoàn thiện mặt bằng để cắm mốc cho các hộ di chuyển, đồng thời đẩy nhanh thi công kè, rãnh thoát nước để người dân sớm ổn định nơi ở mới”.

Ông Vũ Hồng Hà - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng xã Bảo Thắng cho biết, địa phương đang đôn đốc nhà thầu tập trung nhân lực, vật tư, đẩy nhanh tiến độ, ưu tiên giao đất tái định cư cho người dân. Công tác kiểm đếm phấn đấu hoàn thành trong tháng 12/2026 để tiến hành chi trả bồi thường.

Cùng nhịp ấy, nhiều khu tái định cư ở phía Nam đang đến ngày về đích. Khu tái định cư thôn Nước Mát (phường Âu Lâu) với 69 lô và các khu ở xã Quy Mông, Xuân Ái dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026. Hai khu ở xã Quy Mông, Xuân Ái có tổng số 30 lô đã thi công xong, đang hoàn thiện thủ tục bàn giao. Một số khu lớn hơn, như khu thôn Ngòi Viễn - Trung Tâm (85 lô, xã Xuân Ái), dự kiến xong trong tháng 12/2026.

Về nguồn lực, kế hoạch vốn Bộ Xây dựng giao cho các dự án thành phần giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh là 2.359,9 tỷ đồng. Tính đến hết ngày 21/9/2026, đã giải ngân hơn 412 tỷ đồng, đạt 17,47% kế hoạch. Tỷ lệ này còn thấp, nguyên nhân chủ yếu do mốc giới bàn giao chậm và hồ sơ phải lập lại. Với khối lượng công việc đã triển khai đồng loạt, tỉnh kỳ vọng tỷ lệ giải ngân sẽ tăng nhanh trong những tháng cuối năm.

Tại buổi kiểm tra các dự án tái định cư thuộc dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đồng chí Nguyễn Thế Phước - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương phải hành động với tinh thần trách nhiệm cao nhất, rõ người, rõ việc, dứt khoát không để công việc kéo dài hay đùn đẩy.

Đồng chí yêu cầu, trước ngày 31/12/2026, phải hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ đối với đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp theo kế hoạch; chậm nhất trong quý II/2027, phải hoàn thành toàn bộ công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Đồng thời, khẩn trương xây dựng phương án di chuyển hạ tầng kỹ thuật, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, tỉnh sẽ đưa tiêu chí tiến độ giải phóng mặt bằng vào đánh giá KPI gắn trách nhiệm trực tiếp người đứng đầu.

Với tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi”, từng mốc tiến độ trong chiến dịch 100 ngày đêm đang được các cấp, các ngành quyết tâm hoàn thành đúng cam kết. Phía sau mỗi con số là một mái nhà đang lên, một gia đình sắp có chỗ ở mới. Đó cũng là nền tảng vững chắc để tuyến đường sắt hiện đại sớm thành hình, tạo động lực bứt phá cho Lào Cai.