Tuy nhiên, tình trạng thiếu nguyên liệu và những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng tại một số khu vực khai thác đang ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, chế biến. Tháo gỡ các điểm nghẽn này là điều kiện quan trọng để ổn định sản xuất, phát huy năng lực chế biến và tạo thêm dư địa tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Công nghiệp duy trì đà tăng trưởng
Trong 9 tháng năm 2026, sản xuất công nghiệp Lào Cai duy trì đà tăng trưởng tích cực, với giá trị sản xuất đạt 56.678 tỷ đồng, tăng 9,9% so với cùng kỳ. Riêng quý III, giá trị sản xuất công nghiệp đạt 22.264 tỷ đồng, góp phần quan trọng đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) của tỉnh đạt 10,58%, thuộc nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước.
Cùng với duy trì sản xuất, hạ tầng công nghiệp tiếp tục được đầu tư mở rộng. Toàn tỉnh hiện có 12 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 3.300 ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 73,9%. Tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư 5 khu công nghiệp mới với tổng vốn gần 14.000 tỷ đồng.
Ở cấp cụm công nghiệp, việc khởi công Cụm công nghiệp Thống Nhất 1, Phú Thịnh 3 và thành lập Cụm công nghiệp Bảo Minh góp phần mở rộng không gian thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến và công nghiệp hỗ trợ.
Trong lĩnh vực năng lượng, 108 dự án thủy điện đã phát lên lưới 5.417 triệu kWh sau 9 tháng. Dự án Nhà máy điện sinh khối Yên Bái 1 được khởi công, bổ sung nguồn lực cho định hướng phát triển năng lượng tái tạo.
Đáng chú ý, Mỏ sắt Quý Xa hoạt động khai thác trở lại từ ngày 10/9/2026, với công suất thiết kế 5 triệu tấn/năm. Dự án tuyển quặng apatit Tam Đỉnh, công suất 250.000 tấn/năm, cũng đi vào sản xuất. Trong tháng 9, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 31,76% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, đà tăng trưởng vẫn đối mặt với những khó khăn ở khâu khai thác và cung ứng nguyên liệu. Tình trạng thiếu quặng apatit loại III cùng những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục khai thác và bố trí bãi thải đang ảnh hưởng đến hoạt động của một số dây chuyền tuyển quặng. Tháo gỡ những điểm nghẽn này là yêu cầu cấp thiết để duy trì sản xuất và tạo dư địa tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Nút thắt nguyên liệu cản đà chế biến sâu
Theo Sở Công Thương, trong tổng số 46 dự án khai thác khoáng sản nhóm I và khoáng chất công nghiệp thuộc phạm vi quản lý, hiện có 23 dự án đang hoạt động, 11 dự án tạm dừng và 12 dự án chưa đưa vào vận hành.
Những con số trên cho thấy dư địa khai thác khoáng sản vẫn còn, song việc đưa các dự án vào hoạt động và duy trì sản xuất ổn định vẫn là vấn đề cần được quan tâm, nhất là trong bối cảnh nhu cầu nguyên liệu cho các cơ sở chế biến còn lớn.
Khó khăn thể hiện rõ tại chuỗi sản xuất hóa chất, phân bón ở Khu công nghiệp Tằng Loỏng. Từ đầu tháng 6/2026, một số dây chuyền tuyển quặng apatit phải tạm dừng hoặc hoạt động cầm chừng do thiếu quặng loại III đầu vào.
Bên cạnh đó, một số bãi thải không còn đủ dung tích tiếp nhận hoặc gặp vướng mắc về thời hạn thuê đất, ảnh hưởng đến hoạt động khai thác, tuyển quặng. Khi nguồn quặng tuyển bị gián đoạn, nguồn cung nguyên liệu cho các nhà máy phân bón DAP, lân nung chảy và phốt pho vàng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng, làm giảm hiệu suất sử dụng thiết bị đã được đầu tư.
Theo ông Hoàng Văn Thuân - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai, khó khăn trong chuỗi khai thác, chế biến khoáng sản hiện tập trung ở công tác giải phóng mặt bằng và bảo đảm điều kiện sản xuất. Tại các khai trường, việc bồi thường, giải phóng mặt bằng còn vướng tranh chấp đất đai, còn tình trạng người dân tiếp tục canh tác trên diện tích đã thu hồi; thiếu quỹ đất tái định cư... Trong khi đó, một số nhà máy tuyển gặp khó do thiếu quặng loại III, cùng những hạn chế về dung tích hồ thải, bãi thải.
Ngành công thương kiến nghị tỉnh tập trung tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng tại khai trường 19, hoàn thiện các thủ tục liên quan đến đất đai và bãi thải; đồng thời nghiên cứu giải pháp công nghệ để tuyển lại quặng đuôi, làm giàu quặng nghèo, qua đó bổ sung nguồn nguyên liệu cho sản xuất.
Thực tế tại Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam cho thấy áp lực về nguồn quặng đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải tháo gỡ các điểm nghẽn từ khai trường đến nhà máy tuyển.
Đại diện Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam cho biết, dù tiềm năng tài nguyên còn lớn, hoạt động khai thác vẫn gặp khó do vướng mắc về mặt bằng và thủ tục. Ngày 14/9/2026, tỉnh cấp phép thu hồi hơn 436.500 tấn quặng loại III tại Mỏ Cóc 1. Tuy nhiên, theo tính toán của doanh nghiệp, lượng quặng này chỉ đủ duy trì sản xuất cầm chừng đến hết tháng 11/2026.
Như vậy, việc bổ sung nguồn quặng trước mắt mới giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động trong thời gian nhất định. Để bảo đảm nguồn cung ổn định hơn, các vướng mắc tại các khai trường 19, Cam Đường 10, Cam Đường 2 và Ngòi Đum - Đông Hồ cần được xử lý đồng bộ, tạo điều kiện cho hoạt động khai thác và cung ứng nguyên liệu.
Khi nguồn quặng không ổn định, các nhà máy khó duy trì công suất, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng thiết bị, tổ chức lao động và kế hoạch sản xuất. Vì vậy, tháo gỡ điểm nghẽn không chỉ là giải quyết khó khăn trước mắt của doanh nghiệp khai khoáng mà còn là điều kiện để phát huy năng lực chế biến, nâng cao giá trị tài nguyên và giữ nhịp tăng trưởng công nghiệp của tỉnh.
Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo dư địa tăng trưởng
Trước yêu cầu duy trì đà tăng trưởng công nghiệp, lãnh đạo tỉnh Lào Cai đã quyết liệt chỉ đạo các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương khẩn trương tháo gỡ khó khăn, tập trung giải quyết dứt điểm các vướng mắc về nguồn nguyên liệu.
Mới đây, trực tiếp chủ trì buổi làm việc với Tập đoàn Hóa chất Việt Nam và Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, đồng chí Nguyễn Tuấn Anh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh yêu cầu gắn nhiệm vụ thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp với giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp. Các sở, ngành và chính quyền địa phương cần tăng cường phối hợp, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ xử lý từng công việc, tránh tình trạng đùn đẩy hoặc kéo dài thủ tục.
Theo chỉ đạo của tỉnh, các vướng mắc về bồi thường, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư tại những mỏ khoáng sản trọng điểm thuộc địa bàn các xã, phường Cam Đường, Hợp Thành, Cốc San cần được tập trung giải quyết trong tháng 10/2026, tạo điều kiện sớm đưa nguồn nguyên liệu vào phục vụ sản xuất.
Cùng với đó, tỉnh chỉ đạo bổ sung nguồn kinh phí phục vụ giải phóng mặt bằng. Các địa phương tập trung đối thoại, vận động người dân bàn giao mặt bằng; phối hợp giải quyết những khó khăn liên quan đến đất đai, tái định cư theo quy định. Các sở, ngành liên quan rà soát quy hoạch, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục môi trường đối với Nhà máy tuyển Tằng Loỏng, xử lý các vấn đề liên quan đến bãi thải số 3, bãi thải số 4 và phối hợp với cơ quan Trung ương tìm giải pháp sử dụng hơn 3,53 triệu tấn quặng loại III tại các kho lưu trữ Làng Cáng, khai trường 13 để bổ sung nguyên liệu cho các nhà máy chế biến.
Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì hoạt động khai thác, tuyển quặng và bảo đảm nguồn cung cho các cơ sở chế biến. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào tiến độ xử lý từng vướng mắc, khả năng bàn giao mặt bằng và việc tổ chức khai thác, cung ứng nguyên liệu sau khi các thủ tục được hoàn tất.
Về lâu dài, Lào Cai định hướng phát triển công nghiệp theo chiều sâu, gắn khai thác với chế biến và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Tỉnh khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nghiên cứu tuyển lại quặng đuôi, làm giàu quặng nghèo và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm lãng phí tài nguyên, hạn chế tác động đến môi trường.
Cùng với đó, định hướng quy hoạch không gian công nghiệp quy mô hơn 3.000 ha theo trục Phú Xuân - Tằng Loỏng - Võ Lao được kỳ vọng tạo điều kiện thu hút các dự án chế biến sâu, như sản xuất axit photphoric tinh khiết, phụ gia thức ăn chăn nuôi DCP và tái chế bã thải thạch cao DAP số 2. Việc triển khai các định hướng này cần gắn với tính khả thi về nguồn nguyên liệu, công nghệ, hạ tầng và yêu cầu kiểm soát phát thải.
Trước mắt, tiến độ giải phóng mặt bằng và khả năng bổ sung nguồn quặng sẽ quyết định mức độ duy trì sản xuất của các nhà máy trong những tháng cuối năm. Về lâu dài, gắn khai thác với chế biến sâu, tận thu tài nguyên và kiểm soát tác động môi trường sẽ là hướng đi quan trọng để công nghiệp Lào Cai nâng cao giá trị sản xuất, phát triển bền vững hơn.
Khơi thông nguồn nguyên liệu tại chỗ chính là lời giải căn cơ nhất để công nghiệp Lào Cai giữ vững nhịp độ sản xuất, tạo đà bứt phá trong quý IV và củng cố vững chắc vai trò động lực tăng trưởng của nền kinh tế địa phương
