Siết chặt quản lý khai thác khoáng sản

Thời gian qua, công tác quản lý tài nguyên, khoáng sản luôn được các cấp, ngành xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các khâu từ cấp phép đến khai thác, tập kết đến bán sản phẩm từng bước được kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt là nhóm khoáng sản làm vật liệu xây dựng và khoáng sản phụ trợ.

Tại xã Văn Chấn - địa phương có nhiều mỏ đá vật liệu xây dựng và đá mỹ nghệ, chính quyền cơ sở tăng cường kiểm tra thực địa về đất đai, xây dựng và khoáng sản. Từ đầu năm đến nay, qua phối hợp với lực lượng chức năng của tỉnh, địa phương phát hiện một mỏ đá làm vật liệu xây dựng không đủ điều kiện hoạt động và yêu cầu dừng khai thác; phát hiện một số vụ khai thác đá mỹ nghệ trái phép thu giữ 35 khối đá cảnh, tổng trọng lượng khoảng 100 tấn.

Ông Nguyễn Viết Hoàng - Trưởng Phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Văn Chấn cho biết: “Ngay sau khi UBND tỉnh có chỉ đạo, địa phương đã kiểm tra toàn diện hoạt động khai thác khoáng sản, yêu cầu doanh nghiệp chấp hành các quy định về điều kiện, phạm vi và công suất khai thác, không để xảy ra khai thác tự phát gây thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng môi trường”.

Tại mỏ đá Đồng Khê, Công ty TNHH Đại Đồng Tiến đang quản lý, khai thác với trữ lượng khoảng 2,7 triệu m³, công suất 90.000 m³/năm. Sau gần 10 năm hoạt động, doanh nghiệp xác định tuân thủ pháp luật là yêu cầu xuyên suốt, từ thiết kế mỏ, xác định mốc giới, công suất khai thác đến quản lý vật liệu nổ và khu vực đổ thải.

Ông Trần Thành Công - Giám đốc Công ty TNHH Đại Đồng Tiến cho biết: “Đơn vị luôn chấp hành pháp luật về khai thác, chế biến khoáng sản; thực hiện đúng giấy phép được cấp, từ thiết kế mỏ, quản lý vật liệu nổ đến chuẩn bị khu vực đổ thải. Đầu năm 2026, trong quá trình rà soát, doanh nghiệp phát hiện một số tồn tại nên chủ động dừng sản xuất để hoàn thiện. Sau khi được cơ quan chức năng kiểm tra, thẩm định, xác nhận đủ điều kiện, ngày 1/10/2026 mỏ mới vận hành trở lại”.

Thực tế tại mỏ đá Đồng Khê cho thấy, việc siết quản lý không nhằm cản trở sản xuất mà để hoạt động khai thác đúng quy định.

Tại các địa phương dọc sông Hồng như Mậu A, Đông Cuông, Trấn Yên và phường Âu Lâu, nơi tập trung nhiều mỏ cát, sỏi, đầu tháng 4/2026, UBND tỉnh cũng yêu cầu rà soát toàn bộ hoạt động khai thác. Qua kiểm tra, các địa phương đã phát hiện 13 mỏ chưa đủ điều kiện hoạt động phải tạm dừng để hoàn thiện thủ tục, lắp đặt thiết bị quản lý, kiểm soát sản lượng và khắc phục tồn tại. Sau 5 tháng khắc phục, đến đầu tháng 10 đã có 9 mỏ được phép hoạt động trở lại khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Được biết, từ đầu năm 2026, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành và địa phương tổng rà soát, kiểm tra toàn bộ các mỏ khoáng sản nhóm II và nhóm III; kiên quyết dừng hoạt động những mỏ không đủ điều kiện, đồng thời xử lý vi phạm. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện 21 mỏ, gồm 8 mỏ đá hoa, đá làm vật liệu xây dựng và 13 mỏ cát, chưa bảo đảm điều kiện hoạt động hoặc có vi phạm liên quan đến môi trường, bến thủy nội địa và quyền sử dụng đất.

Đáng chú ý, tại 8 mỏ đá buộc dừng hoạt động, khối lượng khoáng sản vi phạm rất lớn, gồm 639.483 m³ đá block; 1.708 m³ đá hoa trắng làm nguyên liệu xẻ; hơn 1,08 triệu tấn đá vôi trắng làm bột carbonat canxi; hơn 924.000 tấn đá dùng sản xuất xi măng và trên 106.000 m³ đá làm vật liệu xây dựng thông thường. Tổng giá trị khoáng sản vi phạm được xác định trên 554 tỷ đồng.

Đối với 13 mỏ cát tại các địa phương dọc sông Hồng như Mậu A, Đông Cuông, Trấn Yên và phường Âu Lâu… chưa đủ điều kiện hoạt động do chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất, chưa lắp đặt thiết bị quản lý, kiểm soát sản lượng và chưa có bến thủy nội địa theo quy định, ngày 17/4/2026, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu dừng khai thác. Sau 5 tháng khắc phục, ngày 6/10 vừa qua, UBND tỉnh đồng ý cho 9/13 mỏ hoạt động trở lại sau khi hoàn thành khắc phục tồn tại và được cơ quan chức năng xác nhận đủ điều kiện.

Những con số này cho thấy chỉ cần buông lỏng ở một khâu, tài nguyên có thể thất thoát với giá trị lớn. Vì vậy, việc quản lý phải đồng bộ, từ kiểm soát sản lượng thực tế, ranh giới, công suất, phương án đổ thải đến vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm.

Thời gian qua, trong quá trình khai thác hoặc thi công các dự án giao thông, hạ tầng, một số đơn vị khi phát hiện khoáng sản nhưng chưa thực hiện đầy đủ phương án bảo vệ, thu hồi; có trường hợp tự ý đổ thải, làm thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng đến môi trường.

Theo yêu cầu này, các đơn vị đang khai thác phải rà soát toàn bộ khu vực mỏ, đối chiếu với giấy phép và hồ sơ địa chất, trữ lượng được phê duyệt; báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương, xác định rõ loại khoáng sản, vị trí, hiện trạng và khối lượng ước tính. UBND các xã, phường có trách nhiệm kiểm tra, giám sát và bảo vệ khoáng sản trên địa bàn.

Trao đổi với phóng viên, ông Phạm Năng Chung - Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: “Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản, cùng với việc tăng cường thanh tra, kiểm tra cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về điểm mỏ, trữ lượng, công suất, sản lượng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát khai thác. Chính quyền cơ sở cũng cần phát huy vai trò kiểm tra tại địa bàn, kịp thời phát hiện dấu hiệu khai thác trái phép, vượt công suất hoặc vi phạm về đất đai, môi trường”.

Các giải pháp đang triển khai cho thấy quan điểm nhất quán của tỉnh Lào Cai là không nới lỏng quản lý tài nguyên để đánh đổi lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà cần đưa hoạt động khai thác vào khuôn khổ, tuân thủ nghiêm pháp luật. Qua đó, góp phần hạn chế thất thoát, sử dụng hiệu quả tài nguyên, tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế địa phương bền vững.