Ông Lê Đình Tiệp ở xóm Khe Ba bồi hồi nhớ lại: “Tên gọi Khe Tối đến từ chuyện đường đi ở đây vất vả lắm; đặc biệt là con suối lớn án ngữ ngay đầu đường. Mùa cạn đi đã khổ, mùa mưa còn khổ hơn, ngày lũ thì tắc hẳn. Bởi vậy, trẻ nhỏ tan học, người dân có việc lên xã hoặc chạy đi mua viên thuốc hạ sốt, khi quay về đến nhà thì trời đã tối.
Lâu dần, bà con gọi luôn là Khe Tối cho đúng với hoàn cảnh! Đó là nghĩa đen; còn nghĩa bóng thì khu này nghèo đói và lạc hậu thuộc “top” đầu. Cách đây hơn 30 năm, chỉ những người nghèo, những hộ thiếu đất sản xuất mới về Khe Ba dựng nhà. Nhưng đó là chuyện xưa rồi, giờ Khe Tối đã sáng lên rồi!”.
Lời ông Tiệp như đưa chúng tôi về với một miền ký ức xa xăm. Nơi ấy, con suối lớn mỗi mùa lũ lại chia cắt đôi bờ, những bàn chân trần lội suối đi học, đi chợ, đi mua thuốc… Trời tối dần trên mỗi nẻo đường. Và cái nghèo, cái đói cứ quấn lấy những mái nhà tranh xiêu vẹo. Nhưng hôm nay, tất cả đã đổi thay.
Bí thư chi bộ Hà Văn Ngọt dẫn chúng tôi đi qua những vườn quế bạt ngàn. Anh chỉ tay về phía rừng xa, giọng đầy cảm xúc: “Tất cả là nhờ ơn Đảng, Nhà nước đã quan tâm, tạo điều kiện để người Tày, Dao, Kinh, Mông… ở Khe Ba vươn lên thông qua các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, trong đó có chính sách giao đất, giao rừng, hỗ trợ phát triển cây quế và tre măng Bát độ”.
Quả thực, từ những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, Khe Ba và vùng Kiên Thành đã trở thành vùng đất có diện tích, sản lượng quế và măng tre lớn nhất huyện Trấn Yên (cũ). Cuộc sống của người dân nhờ đó ấm no. Chẳng ai nghĩ bản Đồng Ruộng, thôn Khe Rộng, Khe Ba đã đạt chuẩn nông thôn mới từ đầu năm 2019.
Riêng tại Khe Ba, 59 hộ trong khu đã có hơn 100 ha quế, vài chục ha tre măng. Toàn thôn chỉ còn 1 hộ nghèo bởi già cả, neo đơn; đại bộ phận là khá giả; trong đó có đến gần chục hộ, giá trị tài sản cả chục tỷ đồng, họ thực sự là những tỷ phú chân đất. Nhiều hộ thuê thường xuyên 7 đến 10 lao động với thu nhập từ 400 đến 700 nghìn đồng/ngày công.
Cũng bởi sức hấp dẫn từ thu nhập, hàng trăm người trong và ngoài tỉnh về Khe Ba, Đồng Song, Khe Rộng… làm công. Nhiều người khỏe mạnh, bóc quế giỏi, ngày công đạt trên 1 triệu đồng.
Gia đình anh Lý Văn Minh, dân tộc Dao là một trong những hộ dân có nguồn thu lớn. Anh Minh chia sẻ: “Nhà tôi có gần 20 ha quế, lứa đầu bán lấy tiền để xây nhà, mua xe và lo cho hai con; lứa quế tiếp giờ cũng trên chục năm cả rồi, những cây sót lại to như thùng gánh nước”.
Được biết, gia đình anh Minh thường xuyên thuê từ 7 đến 10 người về làm việc, hết trồng, chăm sóc, làm cỏ đến bóc quế; riêng thời điểm hiện tại, gia đình anh Minh thuê 12 người đến bóc tỉa quế. Có mặt ở Khe Tối - Khe Ba mới thấy sự hòa hợp, đó là chủ thợ ăn cùng, làm cùng. Người thuê có cả chục tỷ đồng vẫn hăng say lao động, vẫn gần gũi và thân mật với người làm công.
Chị Triệu Thị Tuấn - vợ anh Minh chia sẻ: “Sáng ra, tôi mua thức ăn, đồ uống rồi mang lên rừng cho anh em. Làm nghề rừng nên ngày nào không lên nương là thấy buồn bực chân tay”, chị Tuấn trò chuyện khi mồ hôi đã ướt lưng áo.
Trên đường tới thăm các hộ dân, gặp ai, Bí thư chi bộ Hà Văn Ngọt cũng hồ hởi chuyện trò, thăm hỏi: “Vụ rồi thu được nhiều măng không?”; “Quế được nắng đẹp quá”, “Xóm quyết sớm việc quyên góp làm đường đi nhé!”…
Anh chia sẻ với chúng tôi: “Đồng bào các dân tộc nơi đây biết ơn Đảng và Nhà nước đã quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện để mình vươn lên trong cuộc sống. Tuyến đường vào Khe Ba đã được bê tông hóa, cây cầu qua suối được đầu tư xây dựng, điện lưới quốc gia đã bừng sáng. Tiếp đó là các chương trình giảm nghèo, phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới… Cùng với sự quan tâm của Đảng và Chính phủ là sự nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc nơi đây. Bà con đã thấy được giá trị của cây quế, cây tre măng, tin và nghe theo lời tuyên truyền, hướng dẫn của cán bộ và đặc biệt là quyết tâm vươn lên thoát nghèo".
Không riêng gì khu Khe Tối - Khe Ba, các địa bàn khác trong thôn đều tích cực phát triển kinh tế, bởi thế mà, toàn thôn Kiên Lao hiện có 256 hộ, 1.104 khẩu nhưng có tới 180 ha quế, 345 ha tre măng Bát độ; bình quân thu nhập 65 triệu đồng/người/năm.
Đây là những con số hết sức ấn tượng, bởi sau sáp nhập, trung tâm xã Kiên Thành (cũ) trong thôn Kiên Lao, nhiều hộ dân làm thương mại dịch vụ, đất sản xuất ít hơn những thôn khác. Vậy mà Khe Tối - Khe Ba vẫn vươn lên mạnh mẽ.
Khe Tối đã bừng sáng! Nhưng cán bộ và người dân nơi đây nhận thức rõ, không thể thỏa mãn với những gì đã đạt được. Nhiều công trình, phần việc vẫn cần sự chung sức, đồng lòng và phấn đấu, vươn lên của bà con. Đơn cử như tuyến đường chính về khu dân cư quá nhỏ hẹp, nhiều đường nhánh về các nhóm hộ chưa được kiên cố hóa; chưa có điện chiếu sáng; đi cả buổi về khu Khe Tối - Khe Ba nhưng không thấy “Công trình thắp sáng đường quê”, “Bóng điện an ninh”, “Camera an ninh”, “Đoạn đường tự quản” hoặc chưa có nhiều những ngôi nhà gắn biển “Mô hình nhà sạch, vườn đẹp”.
Về kinh tế, khu Khe Tối - Khe Ba vẫn chưa bằng nhiều khu dân cư khác trong thôn Kiên Lao về bình quân thu nhập, diện tích tre măng, diện tích quế... Phần lớn đời sống và thu nhập của bà con dựa vào cây quế cũng là vấn đề cần lưu tâm, bởi như lời các cụ xưa đã dạy: “Toàn bộ trứng không nên bỏ vào một giỏ”. Cấp ủy, chính quyền địa phương cần hướng cho bà con đa dạng hóa cây trồng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xây dựng đời sống văn hóa mới để vùng quê mới phát triển bền vững hơn.
Rời Khe Tối khi nắng đã lên cao, hương quế vẫn vương trên vai áo. Chúng tôi nhìn lại tuyến đường bê tông trải dài, cây cầu treo bắc qua suối, những ngôi nhà mới xây và ngút ngàn rừng quế. Trong mỗi ánh mắt, nụ cười của người dân nơi đây là niềm tin yêu Đảng, là ý chí vươn lên không ngừng. Khe Tối - cái tên không còn nghĩa đen, nghĩa bóng như trước mà đã là miền sáng. Ánh sáng ấy đang lan tỏa, thắp lên khát vọng về một ngày mai no ấm, văn minh hơn nữa trên vùng đất đi lên từ những nỗ lực không ngừng.
