Trong khi nguồn cung đá làm vật liệu xây dựng cho các công trình trọng điểm của tỉnh của quốc gia trên địa bàn đang dần được tháo gỡ với cơ chế đặc thù thì hiện nay nhiều dự án đô thị, khu, cụm công nghiệp vốn đầu tư ngoài ngân sách nhà nước lại đang lâm vào cảnh thiếu trầm trọng vì năng lực khai thác của nhiều mỏ đá trên địa bàn chưa đáp ứng. Nếu không sớm cân đối lại nguồn cung, thiếu đá có thể trở thành điểm nghẽn đối với các dự án đầu tư ngoài ngân sách.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 41 giấy phép mỏ má làm vật liệu xây dựng thông thường Có (trong đó 33 mỏ đang hoạt động, 4 mỏ dừng khai thác, 4 mỏ chưa khai thác) với tổng trữ lượng 54.984.703 m³/năm; tổng công suất 2.685.394 m3/năm. Nếu giữ nguyên công suất và số lượng các mỏ đá như hiện tại thì trong giai đoạn 2026 - 2030 mới đáp ứng được khoảng từ 44% - 51% nhu cầu đá làm vật liệu xây dựng thông thường.
Sự chênh lệch giữa cung và cầu đang tác động rõ tới khu vực đầu tư ngoài ngân sách. Báo cáo của Sở Tài chính cho thấy, toàn tỉnh có 982 dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp - xây dựng, với tổng vốn đăng ký khoảng 237.722 tỷ đồng (trong đó có 1.166 dự án nằm ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế, với tổng vốn đăng ký khoảng 252.872 tỷ đồng).
Khối lượng dự án lớn đồng nghĩa nhu cầu vật liệu phục vụ san nền, làm móng, đường nội bộ, nhà xưởng, khu đô thị, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật rất cao. Khi nguồn cung đá không ổn định, tác động không chỉ dừng ở việc giá vật liệu tăng cao mà còn ảnh hưởng đến tiến độ thi công và chi phí đầu tư.
Ông Lê Văn Hiệu - Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Tiến Trưởng, cho biết khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp khi thi công các dự án đầu tư thứ cấp tại Khu công nghiệp Trấn Yên là khan hiếm đá xây dựng. Nhiều mỏ trong bán kính 20 - 30 km, vốn được xác định là nguồn cung chính cho dự án, thì nay đang dừng hoạt động. Doanh nghiệp buộc phải mua đá từ các mỏ ở xa hơn nơi công trình được xây dựng, thậm chí sang cả Tuyên Quang, Phú Thọ để lấy. Khoảng cách vận chuyển xa khiến chi phí tăng cao, trong khi nguồn hàng nhỏ giọt ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ.
Tại công trường xây dựng nhà máy may công nghiệp ở Khu công nghiệp Trấn Yên, việc thi công cũng bị ảnh hưởng do thiếu bê tông tươi. Ông Nguyễn Thành Kiên - Chỉ huy trưởng công trường, cho biết: Nửa đầu tháng 9, công trình cần khoảng 1.200 m³ bê tông tươi nhưng nhà cung cấp chỉ đáp ứng được khoảng 400 m³ do thiếu nguồn đá đầu vào. Hiện tại, nhà cung cấp bê tông cũng chưa xác định được thời điểm nguồn cung trở lại bình thường, nguy cơ chậm tiến độ công trình đang hiện hữu.
Tại một công trường xây dựng ở xã Đông Cuông, ông Lê Văn Sơn, đại diện Công ty TNHH Quang Tráng, cho biết: Nguồn đá của doanh nghiệp chủ yếu lấy từ mỏ đá ở xã Lâm Giang, cách công trường khoảng 20 - 30 km, và mỏ Thượng Bằng La, cách hơn 60 km. Tuy nhiên, các mỏ này hiện khai thác công suất thấp, lại phải ưu tiên cung cấp cho các công trình trọng điểm của tỉnh. Vì thế doanh nghiệp đang phải tìm nguồn thay thế ở xa hơn chi phí tăng cao, nhưng cũng không có để mua.
Không chỉ nhà thầu xây dựng, các trạm trộn bê tông, sản xuất bê tông nhựa nóng cũng chịu tác động trực tiếp. Tại Trạm trộn bê tông Đồng Tâm Xanh, Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Đồng Tâm Xanh, khoảng hai tháng qua công suất trạm giảm mạnh, chỉ còn khoảng 4.000 m³/tháng, bằng 50% so với trước. Nguyên nhân trực tiếp là thiếu đá xây dựng.
Ông Đỗ Thành Trung, quản lý Trạm trộn bê tông Đồng Tâm Xanh cho biết: Để duy trì sản xuất, doanh nghiệp phải thanh toán trước 100% tiền mua đá làm vật liệu cho các chủ mỏ nhằm giữ nguồn cung. Từ đầu tháng 9 đến nay, một số mỏ tiếp tục thông báo dừng sản xuất hoặc giảm công suất khai thác. Doanh nghiệp phải đưa xe tới các mỏ ở Thượng Bằng La hoặc sang Phú Thọ, Tuyên Quang xếp hàng lấy đá; có thời điểm tài xế phải chờ 2 ngày mới lấy được một xe đá.
Thực tế tại các công trường cho thấy, thiếu đá làm vật liệu xây dựng đang trở thành nguyên nhân lớn có khả năng kéo chậm cả chuỗi đầu tư. Khi nhà máy, khu công nghiệp hay khu đô thị đang thi công nhưng không có đủ vật liệu, doanh nghiệp phải chịu chi phí nhân công máy móc nghỉ chờ, điều chỉnh kế hoạch thi công và bị phạt khi không đúng tiến độ.
Theo tìm hiểu, tình trạng khan hiếm đá làm vật liệu xây dựng hiện nay không hoàn toàn xuất phát từ việc thiếu tài nguyên. Thực tế nhiều mỏ đã được cấp phép nhưng chưa thể khai thác đúng công suất; một số mỏ phải dừng hoạt động do hết sản lượng năm, hay vướng mắc về thủ tục đất đai, vị trí đổ thải, vật liệu nổ...
Trong khi đó, nhiều công trình đầu tư ngoài ngân sách chưa được hưởng đầy đủ chính sách đặc thù về giải quyết nguồn vật liệu đá xây dựng theo Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP ngày 21/9/2025 của Chính phủ. Đây là điểm cần được rà soát để bảo đảm nguồn vật liệu được phân bổ hợp lý giữa các nhóm dự án.
Tại mỏ đá Thượng Bằng La, doanh nghiệp hiện chỉ duy trì công suất khoảng 37.000 m³/năm, trong khi trữ lượng còn rất lớn. Hay tại mỏ đá Đồng Khê (xã Văn Chấn) của Công ty TNHH Đại Đồng Tiến có trữ lượng hàng triệu m3, nhưng hiện chỉ được khai thác công suất 90.000m3/năm. Trước tình trạng thiếu nguyên liệu đá phục vụ các dự án trên địa bàn, các doanh nghiệp đều mong muốn nâng công suất nhưng sau nhiều tháng triển khai các thủ tục đến nay vẫn chưa được chấp thuận.
Theo đề nghị của các doanh nghiệp, UBND tỉnh cần sớm lập danh mục các dự án, công trình quan trọng có vốn đầu tư ngoài nhà nước như khu công nghiệp, khu đô thị, khu tái định cư, nhà ở xã hội… được hưởng chính sách đặc thù về cung cấp đá vật liệu xây dựng thông thường, từ đó bố trí các mỏ đá tương ứng ở từng khu vực để cung cấp nguồn vật liệu hợp pháp, ổn định.
Để khắc phục tình trạng thiếu vật liệu đá xây dựng cho các công trình, dự án thuộc nhóm có vốn đầu tư ngoài nhà nước, ngành Sở Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát lập danh sách các mỏ đủ điều kiện nâng công suất để hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ sớm tăng sản lượng khai thác để đáp ứng nguồn cung cho thị trường; đối với các mỏ đang tạm dừng sẽ xác định vướng mắc cần tháo gỡ về đất đai, giải phóng mặt bằng, bãi thải… để tập trung đề nghị UBND tỉnh thẩm định sớm cho phép hoạt động trở lại. Tuy nhiên hiện nay, hầu hết các mỏ đề nghị nâng công suất hoặc khôi phục khai thác đều có nhiều vướng mắc cần khắc phục theo đúng quy định của pháp luật chứ không thể linh động làm trái.
Bài toán đáp ứng đủ nguồn cung đá làm vật liệu xây dựng cho các dự án có vốn đầu tư ngoài ngân sách không chỉ là câu chuyện của các mỏ đá còn liên quan đến tiến độ đầu tư, chi phí xây dựng, hiệu quả sử dụng vốn. Để các công trình đầu tư ngoài ngân sách không phải “vừa thi công, vừa chờ đá”, điều cần thiết lúc này là cần sớm đẩy nhanh các giải pháp tháo gỡ và cơ chế điều phối nguồn cung sát thực tế, xử lý nhanh những điểm nghẽn tại từng mỏ nguyên liệu.
