Kỳ I: Chung tay vận động người nghiện từ bỏ “cái chết trắng”

Có những cuộc vận động không bắt đầu từ hội trường hay những khẩu hiệu lớn, mà bắt đầu từ một cánh cửa được gõ lên giữa đêm khuya, một cuộc trò chuyện bên mâm cơm gia đình, hay những bước chân cán bộ công an vượt dốc, qua suối để tìm đến một người đang chìm trong ma túy. Ở Lào Cai, trong cuộc chiến đẩy lùi ma túy ra khỏi đời sống cộng đồng, những cán bộ, chiến sĩ công an chọn một cách gần dân, sát dân, kiên trì vận động để người nghiện tự nguyện đoạn tuyệt với “cái chết trắng”.

Từ những mái nhà nhiều nỗi đau

Gia đình chị Phạm Thị Hương ở thôn Nà Bay, xã Văn Bàn bao năm sống trong căn nhà nhỏ, tuềnh toàng, chỉ vỏn vẹn một chiếc giường, vài cái bát và những bộ quần áo đã sờn bạc.

Ôm đứa con nhỏ, giọng nghẹn ngào, chị kể cho chúng tôi nghe về những năm tháng gia đình chìm trong túng thiếu bởi chồng vướng vào ma túy: “Trước đây, tôi không biết anh ấy nghiện ma túy nên mới đồng ý kết hôn. Đến khi biết chuyện, tôi đã nhiều lần khuyên chồng từ bỏ nhưng anh không nghe. Làm ra được bao nhiêu, anh lại đem hết vào ma túy, bữa cơm gia đình lúc có, lúc không”.

Nhiều lần nhìn cảnh nhà cửa túng thiếu, cuộc sống bế tắc, chị muốn buông xuôi. Nhưng nghĩ đến gia đình, các con, chị lại cố gắng ở lại, mong một ngày chồng có thể từ bỏ ma túy, làm lại cuộc đời.

Câu chuyện của gia đình chị Hương chỉ là một lát cắt trong vô vàn nỗi đau mà ma túy gây ra.

Với địa bàn rộng, địa hình phức tạp, giao thông còn khó khăn, dân cư phân tán, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân hạn chế, ma túy tiếp tục là thách thức đối với an ninh, trật tự, đời sống Nhân dân và sự phát triển của tỉnh.

Đó là lý do Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai ban hành Nghị quyết số 51-NQ/TU ngày 12/02/2026 về tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng “xã, phường không ma túy”, đồng thời xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, đột phá của cả hệ thống chính trị, phấn đấu hoàn thành mục tiêu 99/99 xã, phường không ma túy trong năm 2026.

Thực hiện Nghị quyết 51 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 73; Công an tỉnh ban hành Kế hoạch số 373 triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ đấu tranh với các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm về ma túy, xác định công tác dân vận là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở.

Đi từng ngõ, gõ từng nhà để cảm hóa

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, cán bộ, chiến sĩ công an cơ sở không quản ngày, đêm, mưa, nắng, bám địa bàn, gần dân, sát dân để tuyên truyền, vận động người nghiện đi cai.

Thiếu úy Ngô Văn Khoáng - cán bộ Công an xã Văn Bàn chia sẻ: “Chúng tôi tiến hành rà soát hồ sơ, trao đổi với bí thư chi bộ, trưởng thôn về cách làm, sau đó gặp gia đình, gặp người nghiện, kiên trì, bền bỉ nhiều lần nói cho họ hiểu rõ tác hại của ma túy. "Mưa dầm thấm lâu", dần dần người nghiện đã thay đổi nhận thức và tự giác đi cai”.

Một lời vận động có thể chỉ mất vài phút nhưng để một người nghiện thực sự thay đổi suy nghĩ, có khi cần rất nhiều cuộc gặp. Bởi, phía bên kia cánh cửa không chỉ là một người đang chống chọi với sự lệ thuộc vào ma túy, mà còn là mặc cảm, sự hoài nghi, những lần thất bại và cả nỗi sợ không biết ngày mai sẽ ra sao.

Anh V.V.T ở thôn Nà Bay, xã Văn Bàn là một trường hợp như vậy. Sự tuyên truyền, vận động của lực lượng công an cùng lời động viên của vợ con đã giúp anh có thêm dũng khí bước vào cơ sở cai nghiện.

“Được lực lượng công an xã tuyên truyền, vận động và gia đình động viên nên tôi đã đủ dũng khí để đi cai nghiện”, anh T. tâm sự.

Mỗi địa phương có là cách tuyên truyền, vận động riêng nhưng điểm chung đều bắt đầu từ sự thấu hiểu. Bởi, mỗi người nghiện có một hoàn cảnh, nguyên nhân và tâm lý khác nhau, vì thế, không thể cứng nhắc áp dụng một cách vận động chung cho tất cả.

Lấy người dân làm trung tâm, lấy sự đồng thuận của gia đình và cộng đồng làm nền tảng, lực lượng công an các xã, phường thực hiện “đến từng nhà, gặp từng người, nắm từng hoàn cảnh”, từ đó mỗi trường hợp người nghiện đều được rà soát, nắm bắt hoàn cảnh gia đình và tìm hiểu nguyên nhân để có phương pháp tuyên truyền, vận động đi cai nghiện phù hợp.

Ở xã Chế Tạo, cách tuyên truyền, vận động được điều chỉnh cho phù hợp với phong tục, tập quán và nhịp sống của đồng bào Mông.

Trung tá Mùa A Vàng - Trưởng Công an xã Chế Tạo cho biết: Ban ngày, người dân đi làm nương, vì vậy, buổi tối cán bộ, chiến sĩ phải đến từng nhà, tuyên truyền, phân tích tác hại của ma túy, đồng thời giải thích các chế độ, chính sách hỗ trợ người đi cai nghiện.

Ở Trạm Tấu, công tác vận động đối mặt với rất nhiều khó khăn khi không ít người nghiện cố tình lẩn trốn trong rừng sâu, hẻm núi, lán trại trên nương. Không bỏ cuộc, lực lượng công an cơ sở phối hợp với gia đình, người thân, người có uy tín kiên trì tìm gặp, vận động, thuyết phục; với trường hợp cố tình lẩn trốn, cán bộ, chiến sĩ phải băng rừng, lội suối để đưa người nghiện đi cai theo quy định.

Trung tá Lương Ngọc Tuấn - Trưởng Công an xã Trạm Tấu cho biết: “Công an cơ sở đã phối hợp với gia đình, người thân, người có uy tín tuyên truyền, vận động không tiếp tế lương thực, thực phẩm cho các đối tượng, tạo điều kiện để họ trở về địa phương hoặc tham gia cai nghiện”.

Những bước chân ấy cho thấy dân vận không phải việc làm thêm, càng không phải những cuộc tuyên truyền theo mùa vụ. Đó là sự kiên trì đi vào từng hoàn cảnh để mở một lối ra cho người đang mắc kẹt trong ma túy.

Từ lòng dân tạo sức mạnh giữ bình yên

Nhờ sự chân thành, không quản ngại khó khăn, các cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh đã hình thành mạng lưới tuyên truyền rộng khắp, tạo sức mạnh cảm hóa, giúp nhiều người nghiện tự nguyện viết đơn đăng ký đi cai nghiện.

Đại tá Trần Quốc Huy - Phó Giám đốc Công an tỉnh Lào Cai cho biết: Công an tỉnh vừa tăng cường nắm tình hình, rà soát, quản lý người liên quan đến ma túy, đấu tranh triệt phá đường dây, ngăn ma túy thẩm lậu vào địa bàn, vừa lập hồ sơ đưa người nghiện đi cai để giảm “cầu”. Tại địa bàn phức tạp, Công an tỉnh thực hiện tăng cường lực lượng cho cơ sở, quyết tâm xây dựng từng thôn, tổ dân phố sạch ma túy.

Công tác dân vận được xác định là giải pháp quan trọng, lâu dài. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, lực lượng công an luôn lắng nghe, nắm bắt tâm tư, hoàn cảnh từng gia đình; phối hợp với người có uy tín, già làng, trưởng bản, đoàn thể và gia đình để tạo thế trận phòng, chống ma túy từ cơ sở.

Đại tá Trần Quốc Huy - Phó Giám đốc Công an tỉnh Lào Cai

Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác dân vận, người chiến sĩ công an không chỉ đấu tranh với tội phạm mà còn phải dựa vào dân, gần dân, hiểu dân và vì Nhân dân phục vụ. Trong cuộc chiến với ma túy, tư tưởng ấy được cụ thể hóa bằng những việc làm rất đời thường: một cuộc gặp, một lời khuyên, một lần đến nhà, sự kiên trì và một cơ hội để người lầm lỡ tự lựa chọn con đường trở về.

Cánh cửa cơ sở cai nghiện khép lại, nhưng với một con người, đó chưa phải là điểm kết thúc. Bởi phía sau là câu hỏi khó hơn: làm thế nào để khi trở về, họ có việc làm, có sinh kế, có điểm tựa để không quay lại con đường cũ? Muốn giữ bình yên bền vững, phải giữ được con người ở lại với cộng đồng. Và đó là hành trình tiếp theo của những người “giữ lửa” bình yên từ lòng dân.

Kỳ cuối: Tạo sinh kế - “chìa khóa” cốt lõi để ngăn ngừa tái nghiện.