Có thời điểm, để gọi được điện thoại, người dân khu vực Ngòi Nhầu cũ, xã Bảo Ái phải men theo đường dốc, tìm đến sườn đồi cao để "hứng sóng". Mỗi khi thôn có việc, trưởng thôn lại tất tả gõ cửa từng nhà. Những bản tin về thời tiết, cảnh báo mưa lũ hay hướng dẫn sản xuất nhiều khi đến chậm hơn mong muốn. Đó không chỉ là khoảng cách về hạ tầng viễn thông, còn là khoảng cách trong tiếp cận thông tin - một trong những nguyên nhân làm hạn chế cơ hội phát triển của người dân.
Những năm gần đây, cùng với việc triển khai Dự án 6 - Truyền thông và giảm nghèo về thông tin thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, diện mạo thông tin ở Bảo Ái đã có nhiều thay đổi.
Các "vùng lõm" từng bước được phủ sóng, hệ thống truyền thanh cơ sở được hiện đại hóa, nhóm Zalo thôn bản được hình thành, điện thoại thông minh xuất hiện trong ngày càng nhiều gia đình. Khi thông tin đến gần hơn với người dân, cơ hội tiếp cận khoa học kỹ thuật, chính sách hỗ trợ, thị trường tiêu thụ cũng rộng mở hơn, tạo nền tảng để giảm nghèo bền vững.
Từ "vùng lõm" thông tin...
Một buổi sáng đầu tuần, ông Triệu Như Quỳnh - Trưởng thôn Ngòi Nhầu, cầm chiếc điện thoại thông minh mở nhóm Zalo của thôn. Chỉ trong ít phút, lịch họp thôn, thông báo tiêm phòng cho đàn gia súc và bản tin dự báo thời tiết đã được gửi đến 200 hộ dân.
Công việc tưởng chừng rất bình thường ấy lại khiến ông nhớ về những năm trước. Ngày đó, mỗi lần xã triển khai chủ trương mới hay thôn có việc đột xuất, ông lại phải đi từng nhà thông báo. Những lúc cần liên lạc gấp, ông phải trèo lên quả đồi phía sau thôn mới bắt được tín hiệu điện thoại. Có những hôm trời mưa, đường trơn trượt, việc truyền đạt thông tin mất cả buổi mới xong.
Ông Triệu Như Quỳnh - Trưởng thôn Ngòi Nhầu chia sẻ: Giờ thì khác rồi. Người dân có thể sử dụng điện thoại ngay trong nhà. Tôi chỉ cần gửi thông báo trên nhóm Zalo, bà con nắm được ngay. Công việc của trưởng thôn cũng thuận lợi hơn rất nhiều.
Sự thay đổi ấy bắt đầu từ năm 2023 khi trạm thu phát sóng di động được đưa vào hoạt động tại địa phương. Từ chỗ gần như là "vùng trắng" thông tin, Ngòi Nhầu đã có sóng điện thoại, có internet 4G, giúp việc liên lạc giữa người dân với chính quyền và giữa các hộ gia đình trở nên dễ dàng hơn.
Không chỉ kết nối con người với con người, internet còn mở ra cánh cửa tri thức. Gia đình anh Triệu Văn Viên, ở thôn Ngòi Mấy, hiện phát triển gần 5 ha quế từ 5 đến 9 năm tuổi, cùng đàn lợn gần 20 con, trong đó có 3 lợn nái.
Anh cho biết, trước đây việc tìm kiếm thông tin về kỹ thuật chăm sóc cây quế, phòng chống dịch bệnh cho đàn vật nuôi hay giá cả thị trường chủ yếu dựa vào kinh nghiệm hoặc hỏi người quen nên khá hạn chế. Nay, với chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, anh thường xuyên theo dõi các nhóm Zalo của thôn, truy cập các trang thông tin chính thống để cập nhật kỹ thuật sản xuất, tình hình thời tiết và giá nông sản.
"Có điện thoại thông minh và internet thuận tiện hơn rất nhiều. Mỗi khi xã hay thôn có thông báo, tôi đều nắm được ngay. Tôi cũng thường xem các video hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc quế, phòng bệnh cho lợn để áp dụng vào sản xuất. Nhờ cập nhật được thông tin kịp thời nên việc chăm sóc cây trồng, vật nuôi cũng chủ động hơn", anh Viên chia sẻ.
Câu chuyện của gia đình anh Triệu Văn Viên cho thấy, thông tin không chỉ giúp người dân nắm bắt chủ trương, chính sách mà còn trở thành "nguồn lực mềm" hỗ trợ phát triển kinh tế hộ. Từ hướng dẫn kỹ thuật, cảnh báo thời tiết, thông tin thị trường đến các chương trình hỗ trợ sản xuất đều được tiếp cận nhanh hơn thông qua các nền tảng số, giúp người dân chủ động hơn trong tổ chức sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập.
Không chỉ phục vụ phát triển kinh tế, thông tin còn trở thành "kênh kết nối" giữa chính quyền và người dân, đặc biệt trong những tình huống khẩn cấp như thiên tai, mưa lũ. Một bản tin dự báo thời tiết, một cảnh báo nguy cơ sạt lở hay thông báo về dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi được chuyển tải kịp thời có thể giúp người dân chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại về người và tài sản. Vì vậy, ở nhiều thôn, bản, các nhóm Zalo đã trở thành "kênh truyền thanh số", đưa thông tin đến từng hộ dân nhanh chóng và hiệu quả.
Ông Đinh Minh Vương - Trưởng thôn Làng Mới, chia sẻ: "Từ khi thôn lập nhóm Zalo, mọi thông tin từ xã đến thôn đều được chuyển nhanh đến từng hộ dân. Đặc biệt, mỗi khi có mưa lớn hay nguy cơ sạt lở, chúng tôi cập nhật ngay trên nhóm để bà con chủ động phòng tránh, di dời khi cần thiết. Người dân rất đồng tình, ủng hộ và thực hiện nghiêm các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước".
Có thể thấy, ở nhiều thôn vùng cao, điện thoại thông minh và các nhóm Zalo không chỉ là công cụ liên lạc mà đã trở thành "kênh truyền thanh số" của cơ sở. Từ chủ trương, chính sách đến cảnh báo thiên tai, lịch thời vụ hay thông tin sản xuất đều được chuyển tải nhanh hơn, giúp người dân chủ động trong lao động, sinh hoạt và bảo vệ tài sản.
Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại góp phần làm thay đổi từng bước cách sản xuất và cách nghĩ của người dân.
Khi thông tin trở thành nguồn lực phát triển
Không riêng Ngòi Nhầu hay Làng Mới, mạng lưới thông tin trên địa bàn xã Bảo Ái những năm gần đây được mở rộng đáng kể.
Đến nay, toàn xã có 33 trạm thông tin di động, trong đó có 7 trạm 5G; 18/18 thôn được phủ sóng di động và 4G, khoảng 80% số hộ sử dụng internet cáp quang. Đặc biệt, 100% thôn đã thành lập nhóm Zalo, trở thành kênh trao đổi thông tin nhanh chóng giữa chính quyền với người dân.
Song song với hạ tầng viễn thông, hệ thống truyền thanh cơ sở cũng được đầu tư đồng bộ. Hiện xã có 42 cụm loa truyền thanh thông minh, được đầu tư từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia kết hợp ngân sách địa phương. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, địa phương tiếp tục bố trí kinh phí sửa chữa, nâng cấp để bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định.
Khác với trước đây, các bản tin hiện nay có thể được biên tập, lựa chọn khu vực phát sóng và điều khiển từ trung tâm. Những nội dung về chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, lịch thời vụ, bảo hiểm y tế, vay vốn ưu đãi, tuyển dụng lao động, cảnh báo thiên tai… được truyền tải đến người dân hằng ngày.
Theo ông Lê Đức Huân - Phó Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bảo Ái, địa bàn rộng, dân cư phân tán nên nếu chỉ tuyên truyền bằng các cuộc họp sẽ khó bảo đảm mọi người đều được tiếp cận thông tin.
Hệ thống truyền thanh thông minh đã trở thành "cánh tay nối dài" đưa chủ trương, chính sách và kiến thức sản xuất đến từng khu dân cư, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu giảm nghèo về thông tin.
Ở thôn Ngòi Bang, người dân còn chủ động đóng góp gần 30 triệu đồng để lắp đặt thêm ba cụm loa truyền thanh phục vụ riêng cho khu dân cư. Mỗi chiều, tiếng loa lại vang lên thông báo lịch họp, hướng dẫn sản xuất, lịch tiêm phòng cho vật nuôi hay cảnh báo thời tiết.
Nhờ được cập nhật thông tin thường xuyên, nhiều hộ nghèo, cận nghèo đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất, tiếp cận các chương trình hỗ trợ của Nhà nước, từng bước cải thiện đời sống.
Thông tin vì thế không còn đơn thuần là những bản tin phát trên loa hay những dòng chữ trên điện thoại. Đó là chiếc cầu nối để người dân tiếp cận cơ hội phát triển.
Không để ai đứng ngoài dòng thông tin
Dẫu vậy, hành trình giảm nghèo về thông tin trên địa bàn xã Bảo Ái vẫn còn nhiều việc phải làm. Ngay tại Ngòi Nhầu, khu vực cũ vẫn còn khoảng 50% số hộ thường xuyên gặp tình trạng tín hiệu yếu do địa hình bị chia cắt bởi nhiều quả đồi. Có hộ muốn thực hiện cuộc gọi qua Zalo vẫn phải đi đến vị trí cao mới kết nối được. Khi mạng chập chờn, nhiều thông tin quan trọng vẫn phải truyền trực tiếp qua trưởng xóm hoặc đến từng hộ dân.
Bên cạnh đó, không ít người cao tuổi còn lúng túng khi sử dụng điện thoại thông minh; một số hộ chưa có điều kiện duy trì internet hoặc chưa thành thạo các ứng dụng số. Trong khi đó, các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, đặt ra yêu cầu phải nâng cao kỹ năng số cho người dân.
Thực tế ấy cho thấy, giảm nghèo về thông tin không chỉ dừng ở việc kéo sóng điện thoại hay lắp đặt thêm loa truyền thanh. Điều quan trọng hơn là giúp người dân biết khai thác thông tin đúng cách, biết chọn lọc nguồn tin chính thống và biến thông tin thành tri thức phục vụ phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập.
Thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục đổi mới nội dung tuyên truyền theo hướng ngắn gọn, trực quan, tăng cường các video, hình ảnh về những mô hình kinh tế hiệu quả; đồng thời phát huy vai trò của các Tổ công nghệ số cộng đồng để hỗ trợ người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, tiếp cận công nghệ số và các ứng dụng phục vụ sản xuất.
Trong dòng chảy của chuyển đổi số, thông tin đang trở thành một nguồn lực phát triển không kém đất đai, vốn hay khoa học kỹ thuật. Với người dân, một chiếc điện thoại kết nối internet có thể mở ra cánh cửa đến với thị trường; một bản tin phát đúng lúc có thể giúp phòng tránh thiên tai; một hướng dẫn kỹ thuật có thể giúp nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi.
Dự án 6 của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đã đầu tư hạ tầng truyền thông, hướng tới mục tiêu thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin giữa các vùng miền, giữa các nhóm dân cư. Khi khoảng cách ấy được rút ngắn, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, nắm bắt chính sách và chủ động vươn lên bằng chính nội lực của mình.
Ở Bảo Ái hôm nay, từ những cụm loa truyền thanh thông minh, những nhóm Zalo thôn bản đến những chiếc điện thoại kết nối internet trong mỗi gia đình, dòng chảy thông tin đang len lỏi đến từng ngõ xóm. Trên hành trình giảm nghèo bền vững, đó không chỉ là sự thay đổi về hạ tầng, mà còn là sự thay đổi trong tư duy, nhận thức và khát vọng vươn lên của người dân.
