Dấu tích còn lại nơi trận địa năm xưa
Men theo tuyến đường nhỏ dẫn lên khu vực Đồn Phố Ràng cũ, ông Nguyễn Trịnh Thái Ninh - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Bảo Yên vừa đi vừa kể cho chúng tôi nghe về trận đánh cách đây 77 năm. Giữa màu xanh cây lá hôm nay, dấu vết thời gian đã phủ kín nhiều khoảng tường đá, công sự cũ. Những móng tường còn sót lại lặng lẽ nằm dưới tán cây rừng như chứng nhân của một thời khói lửa.
Đứng trên nền đồn cũ nhìn xuống dòng sông Chảy uốn quanh chân núi, ông Ninh lặng đi vài giây rồi chậm rãi nói: “Muốn hiểu hết giá trị của chiến thắng này phải đứng tại đây mới cảm nhận được bộ đội ta ngày đó chiến đấu rất kiên cường”.
Theo Lịch sử Đảng bộ huyện Bảo Yên, đồn Phố Ràng được xây dựng trên cao điểm 442, diện tích rộng gần 1 ha; đây là vị trí chiến lược, có thể khống chế toàn bộ khu vực lòng chảo thị trấn Phố Ràng và các khu vực lân cận. Thế đồn gần như 3 mặt là sông, ở vị trí đồn có thể bao quát, theo dõi toàn bộ hoạt động ở sông và hai bên bờ.
Pháp cho xây dựng hệ thống công sự vững chắc với nhiều lô cốt, giao thông hào, hàng rào tre vót nhọn ken dày đặc quanh cứ điểm, mìn, vật cản và ụ súng được bố trí xung quanh đồn. Địch còn bố trí 2 trung đội Âu - Phi, 1 đội lính khố đỏ, 1 trung đội lính dù, 1 trung đội lính dõng, các loại vũ khí sẵn sàng đánh trả và cản bước tiến của các nhánh quân ta lên giải phóng vùng Tây Bắc.
Đêm 25 rạng sáng 26/6/1949, bộ đội ta bí mật áp sát cứ điểm. Những chiến sĩ phải bò từng mét dưới làn đạn đại liên từ các lỗ châu mai quét xuống. Có chiến sĩ ngã xuống ngay trước hàng rào thép gai nhưng đồng đội vẫn tiếp tục lao lên mở đường tiến công.
Nhà văn Trần Đăng từng viết về trận đánh ấy bằng những dòng đầy ám ảnh: Rồi bất thần, đùng đùng một chuỗi nổ. Một tia lửa ba dô ca xanh lè lè, chớp nhằng nhằng vào hàng rào. Một tiếng hô, những tiếng thết, kêu thất thanh, xé trời, hỗn loạn trong đêm… Một, hai, ba, bốn băng liên thanh nổ đến kiệt cùng… (trích Trận Phố Ràng - Trần Đăng).
Sau hơn 40 giờ chiến đấu liên tục với khí thế mãnh liệt, kiên cường, dũng cảm, đúng 8 giờ ngày 26/6/1949, quân ta đã làm chủ trận địa, hạ được đồn, bắt sống được tên quan Ba chỉ huy đồn, tiêu diệt hơn một đại đội địch.
Chiến thắng đồn Phố Ràng đã phá vỡ mắt xích quan trọng trong tuyến phòng thủ Bảo Hà - Phố Ràng - Nghĩa Đô - Yên Bình, thúc đẩy sự tan rã của địch, tạo tiền đề cho bộ đội chủ lực tiến vào giải phóng Phố Lu và tiến đánh đồn Nghĩa Đô, góp phần quan trọng đưa chiến dịch Sông Thao đến toàn thắng, đập tan tuyến phòng thủ trọng yếu của địch, giải phóng trên 600 km2 và hàng chục vạn nhân dân các dân tộc Tây Bắc thoát khỏi ách kìm kẹp của địch.
Ông Ninh chỉ tay về phía bờ sông Chảy, nơi nay cây cối đã phủ xanh: “Ngày trước, đây là hướng tiến công chính. Các bác cựu chiến binh kể lại, nhiều chiến sĩ hy sinh ngay sát chân đồn. Có người trúng đạn vẫn ôm bộc phá lao lên”.
Giọng ông chùng xuống. Giữa không gian yên bình hôm nay, thật khó hình dung nơi đây từng đỏ lửa suốt đêm dài. Những bức tường còn sót lại, những đoạn hào cũ phủ rêu phong khiến người đứng trước di tích không khỏi xúc động.
Ngay cạnh khu vực Đồn Phố Ràng là nhà ông Vũ Hồng Hiền, cựu chiến binh xã Bảo Yên. Nhiều năm nay, ông được bà con địa phương gọi vui là “người kể chuyện lịch sử” của Phố Ràng.
Ông Hiền cho biết, trước đây ông từng nhiều lần gặp gỡ các cựu chiến binh Tiểu đoàn Phủ Thông - đơn vị trực tiếp tham gia chiến đấu tại Phố Ràng năm 1949. Từ những cuộc trò chuyện ấy, ông dần hiểu rõ hơn từng diễn biến của trận đánh, từng vị trí chiến đấu, từng sự hy sinh của bộ đội và dân quân địa phương.
“Nhiều cựu chiến binh kể lại rất xúc động. Có người sau trận đánh bị thương nặng nhưng vẫn nhớ rõ từng đoạn chiến hào, từng mũi tiến công. Các bác nói trận Phố Ràng rất ác liệt, đánh giằng co từng mét đất” - ông Hiền kể.
Suốt nhiều năm qua, mỗi khi có đoàn học sinh, đoàn viên thanh niên hay du khách tới tham quan di tích, ông Hiền lại nhiệt tình kể chuyện về Chiến thắng Phố Ràng. Với ông, đó không chỉ là ký ức lịch sử mà còn là cách giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay.
Huyện Bảo Yên (trước đây) đã ưu tiên nhiều nguồn lực để chỉnh trang, tôn tạo khu di tích Đồn Phố Ràng. Đường lên di tích được mở rộng, khuôn viên được quy hoạch khang trang hơn, hệ thống bia giới thiệu, sân hành lễ và các hạng mục phụ trợ từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách tới tham quan, tìm hiểu lịch sử.
Giữa không gian yên bình của vùng đất bên sông Chảy, thật khó hình dung nơi đây từng là chiến trường ác liệt. Nhưng chính từ mảnh đất này, tinh thần chiến đấu quả cảm của quân và dân các dân tộc Bảo Yên đã góp phần làm nên chiến thắng quan trọng trên chiến trường Tây Bắc những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.
Viết tiếp bài ca tự hào trên quê hương cách mạng
Từ dấu tích chiến tranh năm xưa, hôm nay Phố Ràng đã mang diện mạo mới. Thôn 6B, nơi có Di tích lịch sử Chiến thắng Phố Ràng, giờ là khu dân cư đông đúc, nhộn nhịp với các hoạt động thương mại, dịch vụ phát triển. Người dân nơi đây luôn tự hào khi trên mảnh đất quê hương mình có một địa chỉ đỏ của lịch sử cách mạng.
Ông Đỗ Xuân Thịnh - Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn 6B cho biết: Phát huy truyền thống quê hương cách mạng, bà con trong thôn luôn đoàn kết, tích cực tham gia các phong trào thi đua, xây dựng đời sống văn hóa, phát triển kinh tế.
“Hiện nay, thôn 6B là khu dân cư có mức thu nhập bình quân thuộc nhóm cao nhất của xã. Chúng tôi đang phấn đấu trong thời gian tới sẽ không còn hộ nghèo” - ông Thịnh chia sẻ.
Không chỉ riêng thôn 6B, nhiều năm qua, xã Bảo Yên đã có nhiều chuyển biến tích cực về kinh tế - xã hội. Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, xã Bảo Yên được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn đơn vị hành chính gồm Lương Sơn, Yên Sơn, Xuân Thượng và thị trấn Phố Ràng, với quy mô hơn 21 nghìn dân, 42 thôn bản.
Là trung tâm của huyện Bảo Yên cũ, địa phương có nhiều lợi thế về giao thông, thương mại, dịch vụ khi có Quốc lộ 70, Quốc lộ 279 và trục dọc sông Chảy đi qua. Năm 2025, xã Bảo Yên có 20/21 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch. Thu ngân sách đạt 102%, thu nhập bình quân đạt 58 triệu đồng/người/năm. Công tác chuyển đổi số, cải cách hành chính được triển khai đồng bộ; 100% hồ sơ được số hóa.
Trong 5 tháng đầu năm 2026, nhiều công trình, dự án trọng điểm tiếp tục được triển khai quyết liệt; công tác giải ngân, thu ngân sách đạt kết quả tích cực; quốc phòng, an ninh được giữ vững.
Đồng chí Hoàng Quốc Bảo - Bí thư Đảng ủy xã Bảo Yên khẳng định Chiến thắng Phố Ràng không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực tinh thần để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương tiếp tục vươn lên trong giai đoạn mới.
Đồng chí Bí thư Đảng ủy xã chia sẻ: “Chúng tôi luôn xác định phải phát huy truyền thống cách mạng, tinh thần đoàn kết để xây dựng quê hương phát triển nhanh, bền vững. Những giá trị lịch sử của Chiến thắng Phố Ràng cần tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ”.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Bảo Yên, cùng với phát triển kinh tế - xã hội, địa phương đang từng bước khai thác giá trị lịch sử của Khu di tích đồn Phố Ràng gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch về nguồn.
“Xã kỳ vọng nơi đây sẽ trở thành điểm du lịch lịch sử hấp dẫn, giúp du khách hiểu hơn về đất và người Bảo Yên, về tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân ta trong kháng chiến”, đồng chí Hoàng Quốc Bảo nhấn mạnh.
Theo định hướng phát triển thời gian tới, xã Bảo Yên sẽ tập trung khai thác hiệu quả các lợi thế về giao thông, thương mại, dịch vụ; thúc đẩy phát triển nông - lâm nghiệp hàng hóa; thu hút đầu tư các dự án động lực; đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.
Thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, người dân địa phương luôn bày tỏ sự đồng thuận, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, kỳ vọng bộ máy mới sẽ hoạt động hiệu quả hơn, gần dân hơn.
Chiều muộn, đứng trên khu di tích nhìn xuống dòng sông Chảy lặng lẽ chảy qua trung tâm xã Bảo Yên, chúng tôi cảm nhận rõ hơn sức sống mới đang hiện hữu trên quê hương cách mạng. 77 năm sau chiến thắng lịch sử, hào khí Phố Ràng vẫn đang được tiếp nối bằng tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và khát vọng phát triển của những người dân hôm nay. Bài ca tự hào năm xưa vẫn đang vang lên giữa miền đất bên sông Chảy.
