Thôn Bỗng 2 có 58 hộ dân người Dao sinh sống tập trung. Từ bao đời nay, người Dao đã chọn nơi này làm nơi quần cư bởi yếu tố tự nhiên thuận lợi như thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn nước. Được bao bọc bốn bề là núi, sinh kế của các hộ người Dao đơn thuần chỉ là trồng lúa, hoa màu và khai thác một số sản phẩm từ rừng. Dù người dân chăm chỉ lao động quanh năm, kinh tế vẫn không có điểm tựa để tạo sức bật. Bước ngoặt chỉ thực sự mở ra khi hộ gia đình đầu tiên mạnh dạn tìm hướng đi mới từ cây quế.
Ông Hoàng Xuân Pết là một trong những người đầu tiên đưa cây quế bén đất thôn Bỗng 2. Chia sẻ về cơ duyên gắn bó với cây quế, ông cho biết: Khoảng năm 1990, tôi đến nhà người thân chơi ở khu vực Văn Yên, Yên Bái cũ chơi. Tôi thấy ở đó người Dao chủ yếu trồng quế bán được giá cao. Quanh nhà, trong thôn chỗ nào cũng trồng quế. Người Dao ở đó không ngại chia sẻ kỹ thuật trồng, chăm sóc cũng như thu nhập thực tế từ cây quế.
Sau chuyến đi từ Văn Yên trở về, ông Pết nhận thấy thôn Bỗng 2 có nhiều điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu tương đồng với vùng đất quê bạn. Nhận thấy tiềm năng phát triển kinh tế từ quế, vợ chồng ông đã mạnh dạn dùng tiền tiết kiệm mua giống quế về trồng thử nghiệm trong vườn nhà. Không phụ công người trồng, diện tích quế của gia đình ông sinh trưởng, phát triển tốt; sau vài năm đã bắt đầu cho thu hoạch tỉa, mang lại nguồn thu nhập ổn định.
Thấy gia đình ông Hoàng Xuân Pết trồng giống cây mới mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, một số hộ đã đến hỏi kinh nghiệm. Chẳng giấu giếm và muốn các gia đình trong thôn cùng có sinh kế mới, ông Pết đã giới thiệu nơi cung cấp giống quế hiệu quả; đồng thời "cầm tay chỉ việc" để từng gia đình có thể mạnh dạn chuyển đổi, phát triển kinh tế ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Từ sự sẻ chia ban đầu ấy, hộ này truyền kinh nghiệm cho hộ kia, người đi trước hướng dẫn người đi sau. Cứ thế, thôn Bỗng 2 trở thành vùng quế rộng lớn từ khi nào không hay. Đến nay, toàn thôn có trên 250 ha quế. Cây quế trở thành cây trồng chủ lực thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển. 100% số hộ trong thôn đều trồng quế. Cũng từ cây quế nhiều hộ đã thoát nghèo, vươn lên trở thành hộ khá, giàu của thôn.
Điển hình là câu chuyện vươn lên đầy cảm hứng của gia đình anh Đặng Văn Nhì, khiến bà con người Dao ở thôn Bỗng 2 thêm tin tưởng và ngưỡng mộ. Mùa xuân này, gia đình anh Nhì quây quần bên căn nhà mới khang trang nhất thôn vừa hoàn thiện tháng 11/2025. Căn nhà có diện tích trên 300 m2 có 5 phòng ngủ với tiện nghi đầy đủ.
Chỉ sang căn nhà gỗ lụp xụp bên cạnh - nơi gia đình vẫn giữ làm kỷ niệm, anh Nhì nhớ lại khoảng thời gian khó khăn nhất của gia đình: Hai vợ chồng tôi loay hoay tìm hướng phát triển kinh tế mà cái nghèo vẫn cứ đeo bám.
Từng nằm trong những hộ nghèo nhất thôn, cả gia đình sống trong căn nhà gỗ lụp xụp, dột chỗ nọ, vá chỗ kia, rồi gia đình anh Nhì được các hộ khác hướng dẫn trồng quế. Tận dụng diện tích đồi rừng của gia đình, vợ chồng anh Nhì bắt đầu với cây trồng mới. Nhờ chăm chỉ lao động, không ngừng học hỏi, trau dồi kinh nghiệm sản xuất, diện tích quế của gia đình anh dần được mở rộng lên 10 ha. Nguồn thu từ cây quế hằng năm không chỉ đủ trang trải chi tiêu sinh hoạt mà còn có phần dư để tích lũy. Cứ thế tích tiểu thành đại năm 2024, gia đình anh Đặng Văn Nhì xin thoát nghèo, sau đó căn nhà mơ ước được xây dựng từ sự nỗ lực chăm chỉ của hai vợ chồng.
Chia sẻ niềm vui trong căn nhà mới, anh Đặng Văn Nhì cho biết: Nếu không có sự sẻ chia, giúp đỡ của các hộ có kinh nghiệm trồng quế thì gia đình tôi khó có thể thoát nghèo. Cây quế đã giúp gia đình tôi tạo dựng nền tảng kinh tế vững vàng. Theo tôi, muốn vươn lên làm giàu thì ai cũng cần phải nỗ lực, chăm chỉ.
Không chỉ gia đình anh Đặng Văn Nhì, tại thôn Bỗng 2 còn có nhiều câu chuyện vươn lên đầy cảm hứng được viết nên từ chính sự nỗ lực của các hộ dân. Tiêu biểu như các hộ Triệu Trung Kim, Triệu Tiến Định, Triệu Tiến Vượng… đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất, vươn lên trở thành những hộ khá giàu ở thôn.
Hộ dân vững mạnh, góp sức xây dựng thôn phát triển. Bản Dao thôn Bỗng 2 ngày càng đủ đầy. Điều này thể hiện ở những ngôi nhà thơm mùi mới, ở đường giao thông liên thôn, liên gia được đầu tư và còn được khẳng định ở chất lượng cuộc sống mỗi ngày được nâng lên, trẻ em được quan tâm đầu tư cho học hành đầy đủ. Những cánh rừng quế bạt ngàn, xanh thẫm được vun trồng và chăm sóc bằng sự cần cù, chịu khó của người Dao nay càng khẳng định giá trị kinh tế cao.
Nhưng có lẽ cây quế không phải nguyên nhân chính khiến thôn Bỗng 2 trở nên phát triển, điều giúp bộ mặt kinh tế thôn thay đổi chính là tinh thần đoàn kết được dựng xây, kết nối từ những người đứng đầu uy tín, từ các hộ dân với nhau. Tinh thần đoàn kết ấy được thể hiện ở việc cùng nhau hưởng ứng các phong trào của thôn, giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, cùng xây dựng bản làng hạnh phúc không còn hộ nghèo.
Người giữ vai trò hạt nhân đoàn kết, dẫn dắt phong trào tại cơ sở là nữ Bí thư Chi bộ thôn - chị Triệu Thị Chung. Với tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và sự tận tâm trong công việc, chị đã phát huy tốt vai trò của người đứng đầu, là tấm gương sáng trong phát triển kinh tế được các đảng viên và quần chúng Nhân dân tin tưởng noi theo. Với diện tích khoảng 10 ha quế, gia đình chị Triệu Thị Chung là một trong những hộ tiêu biểu trong phát triển kinh tế từ cây quế. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật và đầu tư bài bản, diện tích quế sinh trưởng tốt, mang lại nguồn thu nhập cao, ổn định cho gia đình. Bên cạnh đó, chị Chung còn giúp đỡ một số hộ khác về cây giống, kỹ thuật cùng vươn lên làm giàu. Trong mọi công việc của chi bộ, của thôn, chị Triệu Thị Chung luôn gương mẫu đi đầu thực hiện, từ đó tạo cơ sở để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân trong thôn. Từ những kết quả thôn Bỗng 2 vững mạnh về kinh tế, ổn định về an ninh - trật tự, không xảy ra tệ nạn xã hội.
Cũng từ sự dẫn dắt của người đứng đầu có uy tín, thôn Bỗng 2 hiện chỉ còn 2 hộ nghèo. Các hộ dân đoàn kết cùng bàn bạc, hướng đến phát triển vùng quế hữu cơ không thuốc bảo vệ thực vật. Hiện có khoảng 10 hộ tiên phong phát triển cây quế theo hướng này, trong đó có gia đình bí thư chi bộ và trưởng thôn.
Cuộc sống của bản người Dao thôn Bỗng 2 giờ đã đổi khác. Giữa rừng quế bạt ngàn, ngày càng nhiều ngôi nhà mới khang trang được đầu tư xây dựng. Đó là kết tinh của quá trình cần cù lao động, tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của người Dao nơi đây; đồng thời gắn liền với vai trò hạt nhân, sự định hướng, dẫn dắt đầy uy tín và trách nhiệm của người đứng đầu ở cơ sở, góp phần quy tụ niềm tin, tạo động lực để cả cộng đồng cùng phát triển.
