Để mùa lễ hội sạch – đẹp
Theo thống kê của ngành văn hóa, thể thao và du lịch Lào Cai, toàn tỉnh có 109 lễ hội được tổ chức vào dịp đầu xuân, trải rộng tại hầu hết xã, phường trên địa bàn.
Để giữ gìn không gian văn hóa và bảo vệ môi trường ở các lễ hội xuân, ngay từ trước Tết Nguyên đán, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai đã ban hành các văn bản hướng dẫn yêu cầu địa phương tăng cường quản lý lễ hội, chú trọng bảo vệ cảnh quan, môi trường và thu gom, xử lý rác thải.
Theo đó, các xã, phường đẩy mạnh tuyên truyền thực hiện nếp sống văn minh, nâng cao ý thức của người dân và du khách trong giữ gìn vệ sinh môi trường, làm tốt công tác thu gom và xử lý rác thải phát sinh ở các lễ hội. Những chỉ đạo này trở thành “khung hành động” để các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ngay từ cơ sở.
Ghi nhận tại xã Chiềng Ken, nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng đầu năm, không khí lễ hội diễn ra náo nhiệt nhưng trật tự. Tại khu vực tổ chức lễ hội Xuống đồng và Lễ hội đền Ken, khu vực sân lễ và lối dẫn vào điểm sinh hoạt văn hóa, các thùng rác được bố trí dày hơn so với những năm trước, kèm theo bảng tuyên truyền “Không xả rác - giữ gìn bản làng xanh sạch”.
Bà Phùng Thị Binh, người dân thôn Đồng Vệ, xã Chiềng Ken chia sẻ:
“Trước đây, sau mỗi ngày hội là rác nhiều lắm, nhất là túi nilon và vỏ chai nước giải khát vương vãi khắp nơi. Năm nay, chính quyền xã tuyên truyền thường xuyên, loa phát thanh nhắc nhở liên tục nên người dân cũng có ý thức hơn; du khách đến dự lễ hội xuân cũng giữ gìn vệ sinh môi trường tốt hơn trước”.
Tại xã vùng cao Sín Chéng, nơi nổi tiếng với lễ hội Gầu Tào của đồng bào người Mông, năm nay, ngoài việc chuẩn bị kỹ các nội dung tổ chức lễ hội sao cho đúng với bản sắc văn hóa của người dân địa phương, như nghi lễ dựng cây nêu và nghi lễ cúng thần linh ban cho mưa thuận - gió hòa, các hoạt động văn nghệ, thể thao… thì công tác chuẩn bị bảo vệ môi trường được triển khai từ sớm.
Ông Lê Đình Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Sín Chéng cho biết: Địa phương xác định bảo vệ môi trường là tiêu chí bắt buộc trong tổ chức lễ hội xuân năm nay để tránh tình trạng người dân, du khách xả rác gây ảnh hưởng đến ruộng đồng, môi trường và cảnh quan nông thôn.
Tại lễ hội Gàu Tào xã Sín Chéng năm nay, lượng du khách tăng, mang lại cơ hội phát triển du lịch cộng đồng, nhưng cũng khiến áp lực môi trường gia tăng. Vì vậy, xã chuyển từ cách làm “dọn sau lễ hội” sang “phòng ngừa ngay từ đầu”.
Ngay từ trước Tết, xã đã thành lập tổ tự quản môi trường, huy động đoàn thanh niên, hội phụ nữ tham gia dọn vệ sinh khu vực lễ hội. Các hộ kinh doanh được yêu cầu ký cam kết không xả rác bừa bãi, hạn chế sử dụng túi nilon”.
Thực tế cho thấy, mùa lễ hội những năm trước từng xuất hiện tình trạng đốt vàng mã tràn lan, xả rác và đồ nhựa dùng một lần ra môi trường. Chính vì vậy, bước vào năm 2026, ngành văn hóa, thể thao và du lịch Lào Cai yêu cầu các địa phương tăng cường hướng dẫn người dân thực hành tín ngưỡng văn minh, tuyên truyền đến từng du khách hạn chế các hành vi gây ô nhiễm môi trường tại di tích và không gian lễ hội bảo đảm vệ sinh môi trường.
Việc thay đổi nhận thức được xem là “gốc rễ” để hạn chế rác thải phát sinh. Lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là sản phẩm du lịch, vì vậy, nếu môi trường bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh địa phương.
Thu gom, xử lý rác là khâu then chốt
Nếu tuyên truyền là bước khởi đầu để nâng cao ý thức cho người dân và du khách trong bảo vệ môi trường, thì thu gom và xử lý rác thải chính là “bài toán khó” đối với các địa phương.
Tại xã Hợp Thành, nơi có nhiều điểm sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng thu hút đông người dân và du khách đến tham dự, chính quyền địa phương đã bố trí lực lượng vệ sinh môi trường trực 24/24 giờ trong những ngày cao điểm. Các tuyến đường dẫn vào khu lễ hội xuống đồng được phân công cụ thể cho từng tổ dân phố phụ trách.
Ông Nguyễn Trọng Đoan, Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Thành cho biết:
“Chúng tôi không để rác tồn đọng qua ngày. Sau mỗi buổi lễ, lực lượng môi trường thu gom ngay, vận chuyển về khu xử lý tập trung. Việc làm liên tục giúp không gian lễ hội luôn sạch sẽ, tạo thiện cảm với du khách”.
Còn tại xã Liên Sơn, năm nay, lễ hội Khai hạ của xã được tổ chức tại thôn Ả Hạ - nơi có đông đồng bào Mường sinh sống.
Ông Nguyễn Thanh Xuân - Chủ tịch UBND xã Liên Sơn cho biết: Thực tế nhiều năm qua cho thấy, sau khi diễn ra các lễ hội, lượng rác thải tồn đọng rất lớn, vứt bỏ không đúng nơi quy định và chưa có giải pháp khắc phục. Năm nay, chính quyền địa phương đã đưa vấn đề bảo vệ môi trường cảnh quan, xử lý rác thải là nhiệm vụ quan trọng trong nội dung nhiệm vụ tổ chức lễ hội, nên sau khi lễ hội kết thúc, công tác thu gom và xử lý rác thải được thực hiện nghiêm túc.
Với hàng trăm lễ hội lớn nhỏ được tổ chức dịp đầu xuân, việc đảm bảo vệ sinh môi trường luôn là vấn đề đặt ra với các địa phương. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, trong và sau khi diễn ra các lễ hội, nhiều nơi lượng rác thải tồn đọng rất lớn, vứt bỏ không đúng nơi quy định và chưa có giải pháp khắc phục. Theo ghi nhận thực tế, lượng rác phát sinh chủ yếu là bao bì thực phẩm, chai nhựa.
Những năm gần đây, nhiều địa phương đã thử nghiệm phân loại rác ngay tại nguồn, đặt riêng thùng rác hữu cơ và vô cơ – một thay đổi nhỏ nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt.
Ông Dương Tuấn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, nhấn mạnh: “Mùa lễ hội xuân Bính Ngọ, toàn tỉnh dự kiến tổ chức hơn 100 lễ hội và hoạt động văn hóa, thể thao nhằm quảng bá hình ảnh du lịch địa phương. Điều này đồng nghĩa với việc khối lượng rác thải tăng mạnh, nếu không có phương án quản lý chặt chẽ, nguy cơ ô nhiễm môi trường và cảnh quan là rất lớn. Vì thế, ngay từ trước Tết, sở đã có văn bản yêu cầu các địa phương đưa nội dung bảo vệ môi trường vào kế hoạch tổ chức lễ hội. Từ việc tuyên truyền nâng cao ý thức cho người dân và du khách, đến bố trí điểm tập kết và thu gom rác đều phải được chuẩn bị trước. Không để tình trạng lễ hội kết thúc mới xử lý hậu quả”.
Chỉ trong dịp nghỉ Tết 2026, tỉnh đã đón gần 1 triệu lượt du khách, kéo theo áp lực bảo vệ môi trường tăng cao. Điều này buộc các địa phương phải chủ động hơn trong công tác vệ sinh, không để rác thải trở thành “điểm trừ” của du lịch Tết và lễ hội.
Tại nhiều điểm lễ hội, hình ảnh đoàn viên, thanh niên và hội viên phụ nữ thu gom rác, người dân tự giác bỏ rác đúng nơi quy định đã trở nên quen thuộc. Những hành động nhỏ đang dần thay đổi diện mạo mùa lễ hội.
Qua thực tế tại Liên Sơn, Chiềng Ken, Sín Chéng hay Hợp Thành, có thể thấy cách làm của các địa phương đang chuyển từ bị động sang chủ động: tuyên truyền sớm, bố trí lực lượng từ đầu, kiểm tra thường xuyên và xử lý rác ngay trong quá trình diễn ra lễ hội.
Giữ gìn môi trường mùa lễ hội không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là cách bảo vệ giá trị văn hóa lâu dài. Bởi chỉ khi những ngôi đền, bản làng và không gian lễ hội được giữ sạch, những mùa xuân sau mới tiếp tục đón bước chân du khách trong sự trân trọng và thiện cảm - đúng với tinh thần xây dựng Lào Cai trở thành điểm đến văn hóa, du lịch xanh của vùng Tây Bắc.
