Đây không chỉ là dịp để tri ân, tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, các anh hùng dân tộc đã có công khai sơn lập địa, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ bản làng mà còn là thời khắc để gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Đình Bằng Là (còn gọi là đình Cả, đình Tổng) được tôn dựng từ thế kỷ XVIII. Đình thờ Thành Hoàng làng Cao Sơn Đại Vương đệ tam, ông tổ họ Phạm - Phạm Đình Yên, người có công khai khẩn rừng thiêng, tạo lập bản mường, hộ giá triều đình dẹp yên bờ cõi; cùng bà Lê Thị Dong, là con gái Vua Lê Hiển Tông, vợ cụ Phạm Đình Yên - người phụ nữ đất Việt dạy người dân vùng Bằng Là, Đại Lịch nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa, trồng lúa nước.
Đến năm Canh Thìn, đời vua Cảnh Hưng thứ 21 (1760), đình được trùng tu, mở rộng để thờ phụng thêm các bậc tiền nhân có công xây dựng quê hương, bảo vệ cuộc sống thanh bình cho Nhân dân. Trải qua bao biến thiên lịch sử, đình không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng mà còn gắn liền với những dấu mốc quan trọng của phong trào cách mạng tại địa phương.
Trong giai đoạn 1930 - 1945, đình Bằng Là là nơi hội họp bí mật của các nhà hoạt động cách mạng, tuyên truyền giác ngộ quần chúng, xây dựng cơ sở cho phong trào đấu tranh, chuẩn bị cho Cách mạng Tháng Tám tại Yên Bái (xưa). Tại đây đã diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, thành lập chi bộ Đảng lãnh đạo đội du kích, góp phần làm nên những chiến công tại đèo Pha Đin, Lũng Bũm…
Với những giá trị lịch sử và tâm linh sâu sắc, năm 2010, đình Bằng Là được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Đây là niềm tự hào của người dân địa phương, đồng thời là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Hằng năm, đình tổ chức hai kỳ tiệc chính: Lễ hội đầu xuân vào mồng 04, mồng 05 tháng giêng và lễ rằm tháng bảy vào ngày 15, 16 tháng 07 âm lịch. Ngoài ra, vào các ngày mồng một và rằm hằng tháng, người dân vẫn duy trì việc dâng hương, trầu nước, hoa quả, thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân.
Lễ hội đầu xuân năm nay được tổ chức trang nghiêm với Lễ rước Thành Hoàng làng Phạm Đình Yên và bà chúa Lê Thị Dong từ nhà Thổ đạo ra đình để thực hành các nghi lễ như: đón khách âm, tế chay, múa xòe thờ, tế mặn, tế bát âm, tế hoàn cung…
Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là màn múa xòe thờ - phần nghi lễ mở đầu quan trọng. Trong tiếng trống, tiếng chuông nhịp nhàng, đội nữ chức thực hiện các điệu xòe dâng hương, dâng rượu, dâng trà, dâng sớ với những động tác mềm mại mà dứt khoát. Từng bước chân nhịp nhàng, từng vòng tay mở rộng như ôm trọn đất trời xuân mới, thể hiện sự thành kính đối với các bậc tiền nhân và khát vọng về cuộc sống no đủ, yên vui.
Cụ Hoàng Thị Bồng, 92 tuổi, thôn Bằng Là, một trong những người nhiều năm tham gia múa xòe thờ, chậm rãi chia sẻ: “Bản thân tôi đã tham gia múa xòe thờ hàng chục năm nay. Từ khi còn là thiếu nữ đã được các bà, các mẹ truyền dạy từng động tác. Điệu xòe này không chỉ là văn hóa truyền thống mà còn để dâng lễ, tỏ lòng biết ơn tổ tiên".
"Năm nào còn khỏe, tôi vẫn xin tham gia. Tôi mong con cháu sau này tiếp tục gìn giữ, đừng để mất đi nét văn hóa của cha ông”. Ánh mắt cụ ánh lên niềm tự hào khi nhắc đến lễ hội.
Với những người cao tuổi như cụ Bồng, mỗi mùa xuân về được khoác lên mình bộ trang phục truyền thống, hòa mình trong điệu xòe thiêng liêng là niềm vui, là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa qua bao thế hệ.
Sau phần múa xòe thờ, bà con các thôn chuẩn bị các mâm lễ để dâng cúng. Lễ vật tùy theo điều kiện từng gia đình chuẩn bị, thông thường sẽ là những sản vật địa phương gồm: cơm nếp, bánh dày, thịt lợn, gà, xôi, thịt, rượu...
Khi các mâm lễ được lựa chọn dâng lên ban thờ, thầy cúng đại diện dân làng thực hiện nghi thức tế lễ. Trong làn khói hương trầm lan tỏa, lời khấn cầu vang lên trang nghiêm, gửi gắm ước mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình êm ấm, con cháu mạnh khỏe, học hành thành đạt.
Tiếp nối phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi động với nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao hấp dẫn như nhảy sạp, đẩy gậy, bắt vịt, đu cọn… Tiếng cười nói rộn ràng khắp sân đình, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng trong những ngày đầu xuân mới.
Chị Tạ Thanh Thủy, phường Yên Bái chia sẻ: “Vốn có người thân ở đây nên lễ hội đình Bằng Là với tôi rất gần gũi. Tham dự lễ hội, tôi không chỉ cầu mong một năm sức khỏe, may mắn cho gia đình mà còn cảm nhận được sự ấm áp, đoàn kết của bà con qua các trò chơi và các hoạt động văn hóa văn nghệ”.
Lễ hội đình Bằng Là không chỉ là nét đẹp văn hóa tâm linh giàu bản sắc, mà còn góp phần giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương cách mạng cho thế hệ trẻ; đồng thời quảng bá, giới thiệu hình ảnh mảnh đất Chấn Thịnh tới du khách gần xa.
