Ngày Văn hóa Việt Nam: Từ chiều sâu văn hóa dân tộc đến khát vọng phát triển

Một ngày dành riêng cho văn hóa mang theo kỳ vọng về những giá trị sẽ được bồi đắp, giữ gìn trong nhiều thế hệ. Khi ngày 24/11 trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam, điều cần suy ngẫm là làm sao để sự trân trọng, gìn giữ và trao truyền văn hóa dân tộc được chuyển hóa thành cách ứng xử, sức sáng tạo, nguồn lực to lớn góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngày 24/11/1946, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nền độc lập khi ấy còn non trẻ, đất nước đứng trước muôn vàn thử thách. Trong hoàn cảnh ấy, lời khẳng định của Người: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” cho thấy một tầm nhìn sâu xa về nền tảng của sự nghiệp dựng nước. Muốn đi tới tương lai, dân tộc cần có ánh sáng dẫn đường. Ánh sáng ấy phải là từ văn hóa, tri thức, đạo đức, lòng yêu nước và ý thức về phẩm giá con người.

Khối diễu hành Ngành Văn hóa, Thể thao tại Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Ảnh: VGP
Khối diễu hành Ngành Văn hóa, Thể thao tại Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Ảnh: VGP

Tám mươi năm sau, ngày 24/11/2026 được xác lập là Ngày Văn hóa Việt Nam. Từ chủ trương trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương để có thêm điều kiện tham gia thụ hưởng văn hóa. Lựa chọn ấy nối dài một mạch tư tưởng: con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là nơi hội tụ ý nghĩa của mọi thành quả phát triển.

Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, thời gian dành cho văn hóa cũng là một nguồn lực quan trọng. Người ta có thể đi qua một di tích nhiều lần mà chưa từng bước vào, sống giữa một vùng di sản mà chưa hiểu câu chuyện của quê hương, sở hữu nhiều phương tiện tiếp nhận thông tin mà ngày càng dành ít thời gian đọc một tác phẩm văn học đến trang cuối. Một ngày chung dành cho văn hóa mở ra cơ hội để mỗi người bước chậm lại, ngẫm kỹ hơn vào những điều làm nên giá trị của chính mình.

Từ đây, một câu hỏi lớn được đặt ra: mỗi người dân sẽ trải nghiệm gì trong khoảng thời gian ấy, và những trải nghiệm đó sẽ để lại điều gì khi ngày hội đi qua?

Sức sống của một ngày văn hóa nằm ở khả năng tạo nên sự gắn kết, thấu hiểu và đam mê. Một em nhỏ bước ra khỏi bảo tàng với bao điều muốn kể lại cho cha mẹ; một người trẻ tìm hiểu thêm lịch sử sau khi xem một bộ phim; một gia đình bắt đầu duy trì việc đọc sách cùng nhau; một nghệ nhân có thêm người muốn theo học nghề. Những chuyển động ấy ít ồn ào, khó biểu đạt bằng các con số, nhưng chính chúng lại tạo ra chiều sâu cho đời sống tinh thần.

Điều đó đòi hỏi cách tổ chức hoạt động văn hóa phải bắt đầu từ sự hiểu biết công chúng. Công chúng có những nhu cầu, hoàn cảnh và khả năng tiếp cận rất khác nhau. Một chương trình hấp dẫn với người trưởng thành nhưng có thể xa lạ với trẻ em. Một không gian thuận tiện cho khách tham quan vẫn có thể là trở ngại với người khuyết tật. Một sản phẩm được giới thiệu rộng rãi trên môi trường số chưa chắc đã đến được với người thiếu thiết bị hoặc không biết kỹ năng sử dụng.

Bởi vậy, bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa cần được thực hiện trong từng điều kiện cụ thể: thời gian mở cửa, phương tiện di chuyển, cách thuyết minh, ngôn ngữ giới thiệu, mức chi phí và sự hỗ trợ, giúp đỡ. Khoảng cách văn hóa có thể bắt đầu từ một cánh cửa khó bước qua, một lời giới thiệu chưa đầy đủ, một dịch vụ vượt quá khả năng chi trả. Thu hẹp những khoảng cách ấy là cách thiết thực để người dân cảm nhận mình được tôn trọng và được chào đón trong đời sống văn hóa của đất nước.

Trong mỗi quyết định được đưa ra, luôn có những giá trị cần được cân nhắc cùng nhau. Một công trình mới có thể tạo ra lợi ích kinh tế, nhưng cũng có thể làm thay đổi không gian ký ức của cộng đồng. Một hoạt động khai thác di sản có thể đem lại thu nhập, nhưng lại tác động đến sinh hoạt và quyền lợi của người đang gìn giữ di sản ấy. Một sản phẩm có thể thu hút sự chú ý rất nhanh, trong khi giá trị tư tưởng và thẩm mỹ cần thời gian để nhận biết.

Đặt văn hóa vào những bối cảnh như vậy có nghĩa là đã thấy rõ cái được, cái mất của sự phát triển. Có những mất mát không thể bù đắp bằng vật chất: một cảnh quan bị phá vỡ, một nghề truyền thống đứt mạch truyền dạy, một cộng đồng phải rời xa không gian đã nuôi dưỡng phong tục và ký ức của mình. Trách nhiệm với văn hóa vì thế cũng là trách nhiệm giữ lại và trao truyền cho các thế hệ sau.

Sự gìn giữ ấy cần có chỗ cho đời sống tiếp tục vận động. Di sản sống được, bên cạnh những quy định hành chính, còn nhờ những con người đang thực hành, trao truyền và không ngừng sáng tạo. Người giữ nghề cần có cơ hội để tiếp tục; người trẻ cần nhìn thấy cơ hội để tiếp nối; cộng đồng cần có tiếng nói trong cách giới thiệu và khai thác những giá trị di sản. Khi người dân có thể sống được bằng nghề, tự hào về nghề và chủ động trao truyền nghề, di sản được tiếp thêm “sinh khí” để tồn tại, phát triển bền vững.

Cũng từ đó, cần nhìn đầy đủ hơn về quan hệ giữa văn hóa và thị trường. Thị trường tạo cơ hội đưa sản phẩm văn hóa đến công chúng, mở rộng nguồn thu và nuôi dưỡng các ngành nghề sáng tạo. Tuy nhiên, doanh thu của một thời điểm chưa thể phản ánh trọn vẹn giá trị của một tác phẩm. Một công trình nghiên cứu công phu, một bộ sách tư liệu, một tác phẩm dành cho nhóm công chúng ít người có thể cần được đầu tư lâu dài. Chính sách văn hóa cần tạo điều kiện để những giá trị ấy có cơ hội được hình thành và đến với người sử dụng.

Đầu tư cho văn hóa vì thế đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng nhận diện giá trị. Một thiết chế được xây dựng khang trang mới tạo ra điều kiện ban đầu. Đội ngũ có chuyên môn, nội dung có chất lượng, phương thức phục vụ phù hợp và kinh phí hoạt động thường xuyên mới giúp nơi đó trở thành một phần đời sống cộng đồng. Sự gắn bó của người dân phải được gây dựng từng ngày, bằng những lý do đủ thuyết phục để họ muốn tìm đến và quay trở lại.

Công nghệ đang mở thêm những con đường để sách, nghệ thuật và di sản gặp gỡ công chúng. Nhưng khả năng tiếp cận rộng rãi luôn đi cùng yêu cầu về chất lượng và trách nhiệm. Khi tác phẩm có thể được sao chép, cắt ghép, chuyển thể và lan truyền rất nhanh, việc xác định nguồn gốc, bảo vệ bản quyền, giữ tính toàn vẹn của nội dung càng cần được coi trọng. Với trí tuệ nhân tạo, năng lực tạo ra sản phẩm nhanh chóng phải đi cùng năng lực thẩm định của con người. Mỗi sản phẩm đưa ra công chúng đều cần có người chịu trách nhiệm về độ chính xác và giá trị của nó.

Trong không gian ấy, văn hóa còn thể hiện qua cách mỗi người được quyền lên tiếng, nói lên tiếng nói của mình. Một lời bình luận có thể góp phần làm sáng tỏ vấn đề, cũng có thể gây tổn thương. Một lần chia sẻ có thể lan tỏa tri thức, cũng có thể tiếp tay cho thông tin sai lệch. Biết kiểm chứng trước khi phổ biến, biết tranh luận trên cơ sở lý lẽ, biết tôn trọng danh dự người khác là những thực hành văn hóa cần được nuôi dưỡng từ gia đình, nhà trường đến các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân.

Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa sâu xa khi mỗi cá nhân, tổ chức cần nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình với cộng đồng, với dân tộc. Một dân tộc đi tới tương lai bằng năng lực sáng tạo, bằng ý chí phát triển và bằng những giá trị nhân văn cao cả, dân tộc ấy chắc chắn sẽ ngày càng thịnh vượng.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Thanh âm di sản – Giai điệu tri ân

Thanh âm di sản – Giai điệu tri ân

Hưởng ứng Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), tối 19/11, Trường THPT Nguyễn Huệ, phường Yên Bái tổ chức chương trình nghệ thuật với chủ đề “Thanh âm di sản – Giai điệu tri ân”.

Gìn giữ sắc màu trang phục dân tộc Khơ Mú

Gìn giữ sắc màu trang phục dân tộc Khơ Mú

Trang phục truyền thống của dân tộc Khơ Mú không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng những nét văn hóa đặc trưng được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với nhiều cách làm thiết thực, phường Nghĩa Lộ đang từng bước khơi dậy ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng, đưa trang phục truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Chiều 19/11, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Lào Cai tổ chức bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026. Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh, lãnh đạo trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, các giảng viên, cùng toàn thể học viên.

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Chiều 19/11, tại Thư viện tỉnh Lào Cai cơ sở 1, Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao tỉnh Lào Cai tổ chức Hội nghị tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương với chủ đề “Văn hóa đọc Lào Cai: Kết nối tương lai từ mạch nguồn truyền thống”.

Tìm về miền thiêng

Tìm về miền thiêng

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. 

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Ở Lục Yên hôm nay, những bộ áo chàm truyền thống, tiếng nói, lời hát và phong tục của đồng bào dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ. Từ nỗi lo tiếng mẹ đẻ dần mai một đến hành trình khôi phục trang phục truyền thống, kết nối cộng đồng, người Nùng nơi đây đang nỗ lực trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ mai sau.

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, tỉnh Lào Cai tổ chức nhiều hoạt động đặc sắc. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật "Lào Cai - Sắc màu hội tụ" diễn ra lúc 20h00' ngày 23/11/2026 (thứ Hai), được truyền hình trực tiếp trên sóng Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai. Trước đó, chương trình diễu diễn đường phố bắt đầu từ 19h15' cùng ngày. Dịp này, tỉnh cũng tổ chức khai trương “Không gian trà Shan và Sắc màu thổ cẩm”.

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Ở Nghĩa Đô (Lào Cai), những câu chuyện về nếp sống xưa vẫn được lưu giữ qua từng chiếc làn, giỏ đan bằng tre, giang, nứa. Với nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị San, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng thủ công mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Bằng tình yêu nghề và đôi bàn tay khéo léo, bà đang góp phần giữ gìn một nét văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Không cần thiết bị đắt tiền hay ê-kíp chuyên nghiệp, bằng chiếc máy quay và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc, những người trẻ dân tộc Tày ở Lào Cai đang từng ngày kể câu chuyện về quê hương trên các nền tảng mạng xã hội. 

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Một điệu Xòe Thái, một phiên chợ vùng cao, một nghề thủ công truyền thống hay một lễ hội của đồng bào các dân tộc không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, mà còn chứa đựng tri thức, ký ức và bản sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên đặc biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. 

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định ghi danh 3 di sản văn hóa phi vật thể của Lào Cai đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là tin vui và có ý nghĩa trong dịp Lào Cai hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

fb yt zl tw