Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Ở Lục Yên hôm nay, những bộ áo chàm truyền thống, tiếng nói, lời hát và phong tục của đồng bào dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ. Từ nỗi lo tiếng mẹ đẻ dần mai một đến hành trình khôi phục trang phục truyền thống, kết nối cộng đồng, người Nùng nơi đây đang nỗ lực trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ mai sau.

0:00 / 0:00
0:00
1795051070339-1996027783150237244-2635568683246676252-74474a93d19c5f082b1aaa4da6957094.jpg

Tại thôn Thâm Pồng, xã Lục Yên, ông Tăng Ngọc Thắng vẫn nhớ những câu chuyện cổ, phong tục, tập quán được ông bà, cha mẹ truyền lại. Nhưng điều khiến ông trăn trở là tiếng mẹ đẻ đang dần vắng bóng trong chính những gia đình người Nùng. Theo ông Thắng, ngay cả những người sinh năm 1980, 1990 cũng có người không còn sử dụng thành thạo tiếng dân tộc mình. Đáng lo hơn, trong thế hệ sinh từ năm 2000 trở lại đây, số người biết và thường xuyên nói tiếng Nùng ngày càng ít. Nếu trước kia, trẻ em lớn lên cùng tiếng nói của ông bà, cha mẹ trong mỗi nếp nhà, thì nay, từ nhà trẻ đến gia đình, tiếng phổ thông dần trở thành ngôn ngữ giao tiếp chủ yếu. Tiếng mẹ đẻ vì thế ngày càng ít được sử dụng trong đời sống thường ngày. Cùng với sự mai một của tiếng nói là nguy cơ thất truyền những câu hát, lời ru, kinh nghiệm sản xuất, phong tục và vốn tri thức dân gian được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Thắng chia sẻ: “Muốn giữ bản sắc dân tộc Nùng trước hết phải giữ được tiếng nói của dân tộc mình. Việc truyền dạy cần bắt đầu từ mỗi gia đình, từ việc ông bà nói tiếng Nùng với con cháu, cha mẹ dạy con những câu giao tiếp thường ngày. Cộng đồng cũng cần tạo môi trường để trẻ được nghe, được nói và thực hành tiếng mẹ đẻ”.

2.jpg

Cùng với tiếng nói, trang phục truyền thống cũng là nét văn hóa được người Nùng ở Lục Yên nỗ lực gìn giữ, khôi phục. Điểm độc đáo trên bộ trang phục phụ nữ Nùng là dấu tròn màu trắng, đường kính khoảng 3,5 cm, nằm ở góc vạt dưới áo dài và khăn đội đầu. Để tạo dấu này, người phụ nữ dùng chỉ thắt chặt một phần vải trước khi nhuộm chàm, khiến màu không ngấm vào, để lại những vệt trắng tựa tia sáng. Ẩn sau dấu trắng ấy là câu chuyện tình yêu và lời hẹn ước thủy chung của đôi trai gái không thể nên duyên. Chuyện kể rằng, trong đêm chia biệt trước ngày cô gái về nhà chồng, nước mắt nàng thấm lên vạt áo, làm phai màu chàm, để lại dấu trắng. Hai người coi đó là tín hiệu nhận ra nhau nếu có duyên gặp lại ở kiếp sau. Bởi vậy, dấu trắng không chỉ tạo nên nét riêng của trang phục Nùng mà còn gửi gắm quan niệm về tình yêu son sắt, thủy chung.

Đã có thời gian trang phục truyền thống ít được sử dụng, nhiều người trẻ không còn biết cách mặc, cách vấn khăn và ý nghĩa của những chi tiết đặc trưng. Trước thực tế đó, năm 2023, tại khu vực xã Liễu Đô trước đây, nay thuộc xã Lục Yên, Câu lạc bộ Bảo tồn bản sắc văn hóa người Nùng đất Ngọc được thành lập với 23 thành viên. Bà Hoàng Thị Vạn ở thôn 12, xã Lục Yên, thành viên câu lạc bộ chia sẻ: “Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều phụ nữ quan tâm, chủ động tìm hiểu cách may, nhuộm chàm và những nét đặc trưng trên trang phục Nùng. Qua các buổi sinh hoạt câu lạc bộ, trang phục truyền thống không còn chỉ được cất giữ hay mặc trong dịp lễ hội mà đã trở thành niềm tự hào, được chị em tích cực gìn giữ và giới thiệu đến cộng đồng”.

1795051070320-1996027783150237244-2635568683246676252-2fff575b6f2578460872872de7b87b0b.jpg

Văn hóa dân tộc Nùng không chỉ có tiếng nói, trang phục mà còn có dân ca, phong tục, tập quán, tín ngưỡng và những tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ. Từ năm 2023, ông Tăng Ngọc Thắng bắt đầu tìm gặp những người cao tuổi, am hiểu văn hóa Nùng tại nhiều địa bàn để cùng trao đổi, tìm cách gìn giữ những giá trị đang đứng trước nguy cơ mai một. Từ Lục Yên, ông tìm đến các địa bàn Bảo Yên, Phúc Lợi, Bảo Ái, Tân Nguyên trước đây gặp gỡ những người có chung tâm huyết. Người nhớ phong tục cưới hỏi, người hiểu các nghi lễ truyền thống, người còn lưu giữ lời hát, câu chuyện cổ đã góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ văn hóa trong cộng đồng. Năm 2024, sức khỏe không tốt khiến ông Thắng phải tạm gác nhiều dự định. Đến cuối năm 2025, đầu năm 2026, ông lại tiếp tục kết nối những người cùng tâm huyết.

3.jpg

Dấu mốc đáng chú ý là ngày 10/5/2026, cuộc gặp mặt, tọa đàm về bảo tồn bản sắc văn hóa người Nùng được tổ chức tại xã Lục Yên. Dự kiến ban đầu khoảng 100 người nhưng thực tế có hơn 300 người từ Lục Yên cùng các địa bàn Bảo Yên, Yên Bình trước đây tìm về tham dự. Tại cuộc gặp, họ cùng chia sẻ những câu chuyện, phong tục, tập quán còn lưu giữ được và bàn cách khôi phục các giá trị truyền thống. Cũng từ đây, Ban liên lạc người Nùng tỉnh Lào Cai được ra mắt, Hội Người Nùng xã Lục Yên được thành lập. Tiếp đó, từ ngày 2/8 đến 26/9/2026, 5 chi hội tại cơ sở lần lượt ra mắt. Việc tập hợp cộng đồng tạo điều kiện để những người am hiểu văn hóa, những người cao tuổi và các thành viên tâm huyết cùng tham gia bảo tồn. Ông Mông Văn Việt, ở thôn Làng Phạ, xã Lục Yên - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn bản sắc văn hóa người Nùng đất Ngọc chia sẻ: “Muốn giữ gìn văn hóa dân tộc, trước hết phải truyền được tiếng mẹ đẻ cho thế hệ trẻ. Khi biết nói tiếng Nùng, các cháu mới có thể hiểu lời ông bà kể, những câu hát, phong tục và giá trị văn hóa của dân tộc mình. Vì vậy, câu lạc bộ đang đẩy mạnh các hoạt động truyền dạy tiếng Nùng, dân ca, sưu tầm chuyện dân gian, khôi phục trang phục và giới thiệu phong tục truyền thống, để người trẻ không chỉ biết mà còn thực hành, tiếp nối những giá trị văn hóa của cha ông”.

1795051070293-1996027783150237244-2635568683246676252-1b4486257a45173c7b32d4938a6366d6.jpg

Giữ gìn bản sắc không có nghĩa là khép mình trước cái mới hay níu kéo mọi tập quán cũ mà là biết trân trọng những giá trị tốt đẹp làm nên cội nguồn dân tộc. Với người Nùng ở Lục Yên, hành trình ấy cần bắt đầu từ những việc gần gũi nhất: đưa tiếng mẹ đẻ trở lại trong mỗi gia đình, để những bộ áo chàm không chỉ xuất hiện trong ngày hội mà được thế hệ trẻ hiểu và tự hào khi mặc; để các làn điệu dân ca, câu chuyện xưa tiếp tục được kể lại trong sinh hoạt cộng đồng. Bảo tồn văn hóa không thể chỉ đặt lên vai một vài người cao tuổi hay những cá nhân tâm huyết mà cần có sự chung tay của cộng đồng. Nhưng thước đo của bảo tồn không chỉ nằm ở số lượng câu lạc bộ hay những buổi trình diễn mà ở việc các giá trị ấy có thực sự trở lại trong đời sống thường ngày.

4.jpg

Ở Lục Yên hôm nay, bản sắc dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ từ những điều bình dị: một câu tiếng mẹ đẻ được nói trong gia đình, một làn điệu dân ca được người trẻ học lại, một bộ áo chàm được mặc với niềm tự hào. Những việc làm ấy khi được cộng đồng cùng vun đắp sẽ tạo nên sức sống lâu bền cho văn hóa dân tộc. Để mai này, khi những người cao tuổi không còn đủ sức kể chuyện xưa, vẫn có những thế hệ tiếp nối hiểu và tự hào về tiếng nói, trang phục, phong tục của dân tộc mình. Bản sắc dân tộc Nùng sẽ không chỉ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay và mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Văn hóa là cội nguồn bản sắc, cũng là sợi dây gắn kết cộng đồng, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại Lào Cai, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa từ mỗi thôn, bản, khu dân cư. Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò cầu nối, tập hợp Nhân dân, khơi dậy ý thức bảo tồn di sản, để văn hóa trở thành nền tảng gắn kết cộng đồng.

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 13/11, xã Lục Yên tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc điểm tại thôn Át Thượng và ra mắt mô hình khu dân cư “Đoàn kết – an toàn – ấm no – hạnh phúc”. Cùng ngày, xã Bát Xát tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng với sự tham gia của 21 đội.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu đến công chúng một “góc” còn chưa nhiều người biết đến trong cuộc đời hoạt động của những chiến sĩ cách mạng. Đó là những câu chuyện tình yêu. Điều đặc biệt là, với các chiến sĩ cách mạng tình yêu cá nhân được hòa cùng tình yêu quê hương đất nước.

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Cộng đồng người Dao quần chẹt ở thôn Khe Rộng, xã Quy Mông đã và đang cùng nhau gìn giữ, lan tỏa, trao truyền những nét văn hóa truyền thống qua các lớp học dạy tiếng nói, chữ viết và thêu trang phục truyền thống dân tộc mở ngay tại thôn.

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Trước nguy cơ mai một của tiếng nói và các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại, một dự án thiết thực mang tên “Xây dựng hệ sinh thái số lưu giữ và truyền dạy tiếng Nùng An, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai” đã được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực. 

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Những ngày này, trên cao nguyên trắng Bắc Hà, không khí chuẩn bị cho mùa lễ hội đang diễn ra khẩn trương. Từ các cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch đến những người gắn bó với các hoạt động văn hóa truyền thống, tất cả đều chủ động chỉnh trang, làm mới sản phẩm, sẵn sàng đón du khách.

fb yt zl tw