Phát huy những giá trị văn hóa đậm đà bản sắc, trách nhiệm từ cộng đồng chính là lời cam kết giá trị nhất. Đó là câu chuyện gìn giữ, duy trì tổ chức các lễ hội truyền thống. Hằng năm, Lào Cai có trên 100 lễ hội truyền thống như lễ hội xuống đồng của các dân tộc: Tày, Nùng, Giáy; lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông; lễ hội nhảy lửa của dân tộc Dao (Bắc Hà); lễ hội Khô Già Già của dân tộc Hà Nhì; lễ hội cốm xã Tú Lệ, Hợp Thành... Các lễ hội phản ánh tín ngưỡng của cộng đồng từ bao đời nay, những bản sắc văn hóa, giá trị nhân văn được gìn giữ nguyên vẹn bởi ý thức kế thừa và phát huy từ chính cộng đồng.
Tại xã Ngũ Chỉ Sơn, hành trình giữ gìn trang phục truyền thống của người Mông ghi dấu ấn đậm nét của những người phụ nữ tâm huyết. Trước nguy cơ bản sắc bị mai một do thiếu nguyên liệu dệt vải, chị Vàng Thị Sua ở thôn Móng Xóa đã tiên phong đăng ký trồng 100 m2 cây lanh khi nhận được hỗ trợ về giống và phân bón. Nhờ chủ động được nguồn nguyên liệu, gia đình chị vẫn duy trì thói quen mặc trang phục dân tộc hằng ngày và trong các dịp lễ, Tết, góp phần lan tỏa và lưu giữ nét văn hóa đặc trưng của địa phương.
Bên cạnh đó, câu chuyện “giữ hồn” khèn Mông của ông Hảng Seo Dì tại vùng cao Lùng Phình cũng là một điểm sáng. Nhận thấy những điệu múa khèn đậm đà bản sắc đang đứng trước nguy cơ mai một, ông đã mở lớp dạy khèn miễn phí cho thanh niên trong vùng. Có thể thấy, rất nhiều nghệ nhân vẫn đang thầm lặng góp sức gìn giữ văn hóa dân tộc bằng những việc làm thiết thực như vậy. Chính sự tận tụy và cam kết từ cộng đồng đang góp phần bảo vệ những giá trị cốt lõi, giúp bản sắc dân tộc không bị hòa tan giữa dòng chảy hiện đại.
Bằng nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt là Dự án 6 về “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, tỉnh đã ưu tiên hỗ trợ xây dựng nhiều mô hình làng văn hóa truyền thống tiêu biểu như của người Mông, Hà Nhì, Tày... Đây được xem là những “bảo tàng sống” hội tụ tinh hoa văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số trên địa bàn.
Tại các địa bàn trọng điểm, chính quyền không làm thay mà đóng vai trò hỗ trợ vốn và nâng cao năng lực cho người dân. Nhờ tham gia các khóa đào tạo, người dân có thể tự tin kể lại câu chuyện văn hóa của chính dân tộc mình, từ đó tạo ra việc làm và nguồn thu nhập ổn định ngay trên quê hương.
Để dòng chảy văn hóa dân gian không bị “đứt gãy”, Lào Cai đã đặt nền móng vững chắc bằng việc khuyến khích thành lập các câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ dân gian của người Xá Phó, Mông, Bố Y... Đặc biệt, tỉnh còn đưa các giá trị truyền thống vào chương trình giáo dục nhà trường nhằm đào tạo thế hệ kế cận, giúp thế hệ trẻ tự giác kế thừa và phát huy bản sắc quê hương.
Một trong những tư duy đột phá của Lào Cai là bảo tồn nghề truyền thống gắn liền với nhu cầu thực tiễn của thị trường để đảm bảo tính bền vững. Bên cạnh việc hỗ trợ kỹ thuật chế tác, tỉnh còn đồng hành với người dân trong xây dựng thương hiệu và xúc tiến quảng bá thông qua các hội chợ, ngày hội văn hóa - du lịch, góp phần đưa sản phẩm thủ công vươn xa.
Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi quyết định sức sống lâu bền của văn hóa chính là mạng lưới nghệ nhân giàu tri thức. Họ là “nhịp cầu” nối liền quá khứ với hiện tại, là những “thủ lĩnh tinh thần” uy tín trong cộng đồng, luôn tận tụy truyền cảm hứng và vận động Nhân dân gìn giữ bản sắc từ đời này sang đời khác.
Sự kết hợp hài hòa giữa những chính sách mang hơi thở cuộc sống và lời cam kết đồng lòng từ cộng đồng đang góp phần tạo nên một Lào Cai vừa đậm đà bản sắc, vừa giàu có, hạnh phúc.
