Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Tìm về miền thiêng

Tìm về miền thiêng

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. 

0:00 / 0:00
0:00

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. Trải qua bao thế hệ, Nặm Tốc Tát và Đông Quái Hà vẫn lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa đặc biệt. Đánh thức giá trị miền thiêng này không chỉ là cách gìn giữ di sản mà còn mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa cho vùng đất giàu giá trị văn hóa này.

5-3080.jpg

“Nặm tốc là đường ma đi/Ma bắc cầu, bắc thang lên trời” - câu nói được người Thái đen Mường Lò truyền từ đời này sang đời khác, thể hiện quan niệm về thế giới tâm linh và hành trình của linh hồn sau khi con người qua đời.

Chúng tôi tìm về Nặm Tốc Tát trong một ngày núi rừng phủ mây, con đường dẫn lên dòng thác quanh co theo sườn núi. Tiếng nước đổ từ trên cao vọng xuống, hòa cùng tiếng gió luồn qua những tán cây tạo nên không gian vừa hùng vĩ vừa huyền bí. Trong khung cảnh ấy, những câu chuyện về con đường lên trời của linh hồn người Thái dường như càng trở nên gần gũi.

nguoi-dan-to-dan-pho-na-duong-phuong-cau-thia-to-chuc-don-dep-ve-sinh-con-duong-huong-ve-nam-toc-tat.jpg

Theo quan niệm truyền thống của người Thái đen, đời người trải qua 3 chặng: sinh ra, trưởng thành và qua đời. Cái chết không phải là sự kết thúc mà là sự chuyển tiếp sang một thế giới khác. Con người và muôn loài đều có linh hồn gọi là “Phi”; còn “Phi Then” là đấng cai quản cõi trời.

Nghệ nhân dân tộc Thái Điêu Thị Xiêng cho biết: “Quan niệm về thế giới sau khi chết của người Thái đen không nên nhìn nhận dưới góc độ mê tín mà đó là cách cộng đồng lý giải sự sống, cái chết và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên được hình thành qua quá trình lao động và tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thế hệ”.

Trong quan niệm ấy, Nặm Tốc Tát giữ vị trí đặc biệt, người Thái tin rằng khi qua đời, linh hồn sẽ bám theo dây “khau cát” - loại dây sắn rừng ngược dòng thác để trở về trời. Trên hành trình ấy, có 3 vũng nước sâu trong vắt, nơi linh hồn được tắm gội, rửa sạch bụi trần trước khi bước vào thế giới mới. Dòng nước vì thế không chỉ mang ý nghĩa tự nhiên mà còn tượng trưng cho sự thanh lọc, chuyển giao giữa 2 cõi.

Qua câu chuyện ấy, người Thái gửi gắm ước vọng về một thế giới bình yên, nơi những người đã khuất được đoàn tụ với tổ tiên, gia đình và dòng họ.

Để đến Nặm Tốc Tát, phải qua một không gian đá cổ được gọi là “Đông Quái Hà” nghĩa là rừng trâu chết. Hàng nghìn tảng đá lớn nhỏ nằm rải rác giữa núi rừng, tạo nên cảnh quan độc đáo.

Theo lời kể của người dân, đây là nơi linh hồn những con trâu được dùng làm vật hiến tế trong các đám tang hóa thành. Khi đến mùa vụ, những linh hồn ấy sẽ từ cõi trời trở về giúp con người cày bừa, sản xuất.

Những phiến đá lớn nhất còn được gắn với truyền thuyết về vợ chồng Tạo Xuông - những người có công đưa người Thái đen từ phương Bắc vào Việt Nam khoảng thế kỷ XI. Những phiến đá khác được cho là gắn với Tạo Lò - con trai ông bà Tạo Xuông, người tiếp nối công cuộc xây dựng vùng đất Mường Lò trù phú. Dù mang màu sắc truyền thuyết, những câu chuyện ấy phản ánh cách cộng đồng lý giải nguồn cội, lịch sử bản mường và mối gắn bó với vùng đất mình sinh sống.

Với người dân địa phương, Nặm Tốc Tát và Đông Quái Hà không phải những địa danh xa lạ. Đó là một phần ký ức gắn với tuổi thơ, lời kể của ông bà và những câu chuyện được truyền lại trong mỗi gia đình.

Ông Lường Văn Hà ở tổ dân phố Nà Đường, phường Cầu Thia cho biết: “Từ nhỏ, tôi đã được nghe người lớn nhắc đến dòng Nặm Tốc Tát. Ngày ấy, khu vực này cây cối mọc um tùm, có cây đa lớn được người dân coi là linh thiêng. Rừng núi rậm rạp, nhiều thú dữ nên không phải ai cũng dám tìm đến. Những câu chuyện truyền miệng vì thế càng khiến vùng đất trở nên huyền bí”.

Theo lời kể của những người cao tuổi, không chỉ người Thái đen ở Mường Lò mà một số cộng đồng người Thái ở Lào, Thái Lan cũng lưu truyền những câu chuyện liên quan đến hành trình của linh hồn sau khi chết.

Thực hư về con đường linh hồn lên trời có lẽ không phải điều có thể lý giải bằng những nhận thức thông thường. Nhưng đằng sau câu chuyện ấy là giá trị nhân văn đáng trân trọng: khát vọng về sự đoàn tụ, cuộc sống bình yên và niềm tin rằng con người luôn có sự gắn kết với tổ tiên, gia đình, dòng họ.

2-849.jpg

Ngày nay, cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, nhiều phong tục của người Thái đen đã có những thay đổi, những tập quán không còn phù hợp dần được loại bỏ, nếp sống văn minh từng bước hình thành. Tuy nhiên, các giá trị văn hóa hướng về tổ tiên, cội nguồn vẫn được cộng đồng trân trọng.

Với người Thái đen, giữ gìn Nặm Tốc Tát và Đông Quái Hà cũng chính là giữ một phần ký ức của bản mường. Bởi vậy, 2 địa danh không chỉ có ý nghĩa trong đời sống tín ngưỡng mà còn là những không gian văn hóa cần được bảo vệ, trao truyền cho thế hệ sau.

6.jpg

Mường Lò vốn được biết đến là vùng đất giàu bản sắc văn hóa Thái, nơi lưu giữ những điệu xòe, câu khắp, tiếng khèn, tiếng pí cùng nhiều phong tục truyền thống đặc sắc.

Trong bức tranh ấy, Nặm Tốc Tát và Đông Quái Hà có thể trở thành điểm nhấn khác biệt, bổ sung sản phẩm du lịch khám phá văn hóa tâm linh gắn với cảnh quan thiên nhiên. Sức hấp dẫn của miền thiêng này không chỉ ở dòng thác hay những phiến đá cổ mà còn ở chiều sâu câu chuyện. Mỗi địa danh đều gắn với một lớp ký ức về tín ngưỡng, lịch sử và đời sống của người Thái đen.

Nếu được giới thiệu bằng cách kể chuyện hấp dẫn, có sự tham gia của nghệ nhân và người dân địa phương, nơi đây hoàn toàn có thể trở thành điểm dừng chân đáng nhớ trong hành trình khám phá Mường Lò.

Được biết, bãi đá cổ Đông Quái Hà và dòng Nặm Tốc Tát từng được tỉnh Yên Bái (cũ) quan tâm bảo tồn, định hướng khai thác phục vụ du lịch. Tuy nhiên, đến nay, việc đầu tư tôn tạo và phát huy giá trị của 2 địa điểm vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng văn hóa và cảnh quan. Đây là điều đáng suy nghĩ, bởi một di sản dù giàu giá trị đến đâu cũng khó phát huy nếu chỉ được gìn giữ một cách thụ động.

Muốn di sản trở thành nguồn lực phát triển cần có cách tiếp cận bài bản, vừa bảo vệ không gian nguyên gốc vừa tạo điều kiện để cộng đồng và du khách hiểu hơn về giá trị của nó.

Tại phường Cầu Thia, cùng với phát triển kinh tế, địa phương chú trọng thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, vận động người dân giữ gìn trang phục, tiếng nói, nhạc cụ truyền thống; xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh.

Chị Lường Thị Vui ở tổ dân phố Nà Đường cho biết: “Trước đây, giao thông đi lại khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ đến giao thương và sinh hoạt của người dân gần Khu di tích Nặm Tốc Tát. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, điều kiện đi lại và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe đã có nhiều chuyển biến, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống”.

Những đổi thay ấy tạo điều kiện quan trọng để địa phương nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa. Bởi muốn đón khách, trước hết cộng đồng phải có cuộc sống ổn định, có ý thức bảo vệ di sản và được tham gia trực tiếp vào quá trình khai thác những giá trị văn hóa của chính mình.

Ông Đào Ngọc Tuân - Trưởng phòng Văn hoá, Xã hội phường Cầu Thia cho biết: “Để Nặm Tốc Tát và Đông Quái Hà thực sự trở thành điểm đến, chúng tôi đã và đang chỉ đạo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường cử cán bộ khảo sát, đánh giá đầy đủ giá trị cảnh quan, lịch sử và văn hóa dân gian; xây dựng phương án bảo vệ bãi đá cổ, dòng thác và không gian gắn với tín ngưỡng truyền thống. Cùng với đó, xây dựng phương án đầu tư đường tiếp cận, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân và các điều kiện an toàn cho du khách”.

Quan trọng hơn, cần sưu tầm, ghi chép những câu chuyện dân gian về con đường lên trời, rừng trâu đá, Tạo Xuông, Tạo Lò; phát huy vai trò của nghệ nhân, người cao tuổi trong giới thiệu và trao truyền di sản. Có thể kết nối hai địa danh với các điểm du lịch cộng đồng, trải nghiệm ẩm thực, trang phục, dân ca và dân vũ Thái tại Mường Lò.

Tuy nhiên, phát triển du lịch ở một không gian tâm linh cần có giới hạn: không thể biến nơi linh thiêng thành điểm vui chơi ồn ào, cũng không nên thương mại hóa các nghi lễ truyền thống. Bảo tồn phải đi trước khai thác; lợi ích kinh tế cần song hành với việc gìn giữ bản sắc và sự tôn nghiêm của di sản.

3-1487.jpg

Chiều xuống, dòng Nặm Tốc Tát vẫn đổ nước từ trên cao, len qua những phiến đá rồi hòa vào núi rừng. Đông Quái Hà vẫn ở đó, lặng lẽ lưu giữ những câu chuyện mà người xưa gửi lại cho con cháu. Không ai có thể khẳng định con đường linh hồn lên trời trong quan niệm của người Thái đen thực sự tồn tại như thế nào, nhưng những câu chuyện ấy đã trở thành một phần ký ức văn hóa, góp phần tạo nên bản sắc cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Giữ gìn miền thiêng ấy không có nghĩa là níu giữ mọi tập tục cũ mà là biết trân trọng những giá trị tốt đẹp, loại bỏ những điều không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại. Khi được bảo tồn, đánh thức đúng cách, Nặm Tốc Tát cùng Đông Quái Hà sẽ không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà còn có thể mở ra hướng đi mới cho du lịch văn hóa Mường Lò - nơi di sản được gìn giữ bằng chính tình yêu, niềm tự hào và trách nhiệm của cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Văn hóa là cội nguồn bản sắc, cũng là sợi dây gắn kết cộng đồng, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại Lào Cai, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa từ mỗi thôn, bản, khu dân cư. Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò cầu nối, tập hợp Nhân dân, khơi dậy ý thức bảo tồn di sản, để văn hóa trở thành nền tảng gắn kết cộng đồng.

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 13/11, xã Lục Yên tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc điểm tại thôn Át Thượng và ra mắt mô hình khu dân cư “Đoàn kết – an toàn – ấm no – hạnh phúc”. Cùng ngày, xã Bát Xát tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng với sự tham gia của 21 đội.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu đến công chúng một “góc” còn chưa nhiều người biết đến trong cuộc đời hoạt động của những chiến sĩ cách mạng. Đó là những câu chuyện tình yêu. Điều đặc biệt là, với các chiến sĩ cách mạng tình yêu cá nhân được hòa cùng tình yêu quê hương đất nước.

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Cộng đồng người Dao quần chẹt ở thôn Khe Rộng, xã Quy Mông đã và đang cùng nhau gìn giữ, lan tỏa, trao truyền những nét văn hóa truyền thống qua các lớp học dạy tiếng nói, chữ viết và thêu trang phục truyền thống dân tộc mở ngay tại thôn.

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Trước nguy cơ mai một của tiếng nói và các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại, một dự án thiết thực mang tên “Xây dựng hệ sinh thái số lưu giữ và truyền dạy tiếng Nùng An, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai” đã được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực. 

fb yt zl tw