Sự thay đổi trong quy định về điều kiện hoạt động đối với xe chở người bốn bánh có gắn động cơ đã khiến hàng trăm phương tiện tại Lào Cai phải dừng hoạt động do không còn tuyến đường phù hợp. Trong khi nhiều chủ xe, lái xe chấp nhận bán phương tiện, chuyển nghề để tuân thủ quy định, thì theo phản ánh từ cơ sở và hình ảnh phóng viên ghi nhận, vẫn xuất hiện xe điện chở khách trên một số tuyến đường nội thị. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ tháo gỡ khó khăn cho loại hình vận tải du lịch xanh, mà còn phải bảo đảm sự minh bạch, thống nhất và công bằng trong quản lý.
Trong nhiều năm, xe điện từng là loại hình vận tải du lịch quen thuộc tại Lào Cai, nhất là ở Sa Pa và khu vực đô thị trung tâm trước đây. Theo số liệu trong các báo cáo trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính, trên địa bàn tỉnh Lào Cai (cũ) từng có 11 đơn vị hoạt động vận tải hành khách bằng xe bốn bánh có gắn động cơ với 289 phương tiện, tạo việc làm cho khoảng 350 lao động. Riêng khu vực thành phố Lào Cai (cũ) có 4 doanh nghiệp, hợp tác xã với tổng số 126 xe. Đây từng được đánh giá là loại phương tiện thân thiện với môi trường, tiết kiệm nhiên liệu, phù hợp phục vụ khách du lịch.
Tuy nhiên, từ ngày 15/02/2025, theo khoản 2 Điều 24 Nghị định 165/2024/NĐ-CP của Chính phủ, xe chở người bốn bánh có gắn động cơ chỉ được hoạt động trên các tuyến đường có đặt biển báo giới hạn tốc độ tối đa 30 km/h, áp dụng cho tất cả phương tiện tham gia giao thông trên tuyến đường đó. Đối chiếu với hạ tầng thực tế, cơ quan chuyên môn của tỉnh Lào Cai (cũ) xác định, không có tuyến đường nào đáp ứng đồng bộ điều kiện này. Vì vậy, các đơn vị vận tải bằng xe điện trên địa bàn phải tạm dừng hoạt động, kéo theo nhiều hệ lụy về doanh thu, việc làm và sinh kế.
Sau khi gặp một số lái xe từng hoạt động bằng xe điện bốn bánh, phóng viên ghi nhận phần lớn đã chuyển sang làm lái taxi hoặc tìm công việc khác. Điểm chung trong các chia sẻ là sự tiếc nuối với loại hình từng tạo sinh kế ổn định, nhưng cũng là tâm lý băn khoăn khi nhiều người chấp hành quy định thì phải dừng hoạt động, trong khi thực tế vẫn còn tình trạng xe điện xuất hiện trên đường.
Anh Thèn Văn Binh, ở xã Bảo Nhai, từng đầu tư 3 xe điện bốn bánh, trong đó có 1 xe hoạt động tại Sa Pa và 2 xe hoạt động ở khu vực phường Lào Cai hiện nay. Khi Nghị định 165 có hiệu lực, không còn tuyến đường phù hợp để hoạt động, anh buộc phải bán xe. Theo anh, chiếc xe ở Sa Pa bán lỗ khoảng 200 triệu đồng; 2 xe còn lại cũng phải bán với giá thấp hơn nhiều so với lúc mua. “Trước đây, mỗi ngày xe mang về từ 1 đến 1,5 triệu đồng. Giờ phải bán xe, chuyển sang lái taxi, tiền mất, chỉ còn lại áp lực trả nợ”, anh Binh chia sẻ thêm.
Tương tự, anh Phạm Đức Tuấn, ở phường Lào Cai cho biết, anh mua xe vào năm 2024, hoạt động được khoảng 3 tháng thì phương tiện phải dừng. Sau đó, chiếc xe buộc phải bán đi với mức lỗ khoảng 120 triệu đồng. Theo anh, trong điều kiện khu vực nội thị không có tuyến đường giới hạn tốc độ dưới 30 km/h, việc tiếp tục đưa xe ra đường đồng nghĩa với vi phạm và bị xử lý.
Không chỉ chủ xe, đội ngũ lái xe cũng bị xáo trộn sinh kế. Anh Nguyễn Văn Việt, nay chuyển sang lái taxi cho rằng, khi quy định đã ban hành thì người dân phải chấp hành. Tuy vậy, việc mất đi công việc ổn định khiến nhiều người rơi vào thế bị động, phải xoay xở tìm nghề mới.
Điều khiến những người đã chấp hành quy định băn khoăn không chỉ là khoản lỗ hàng trăm triệu đồng, mà còn là sự thiếu đồng đều trong thực tế chấp hành. Dù các báo cáo chính thức trước đây cho biết xe điện đã tạm dừng hoạt động do không có tuyến đường phù hợp, nhưng theo phản ánh từ cơ sở và ghi nhận của phóng viên, xe điện bốn bánh vẫn xuất hiện, lưu thông tại một số khu vực thuộc phường Lào Cai. Ngày 19/4, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai và tuyến đường Nguyễn Huệ, phóng viên ghi nhận xe điện chở khách di chuyển giữa dòng phương tiện. Đáng chú ý, còn xuất hiện một số xe điện chở học sinh lưu thông trên các tuyến đường nội thị, trong đó có khu vực gần Trường THCS Lê Hồng Phong và tuyến qua Khu Công nghiệp Bắc Duyên Hải.
“Nếu quy định đã ban hành thì tất cả đều phải chấp hành. Không thể để người tuân thủ thì chịu thiệt, còn người khác vẫn tiếp tục hoạt động”, anh Nguyễn Văn Việt bày tỏ. Cùng quan điểm, anh Thèn Văn Binh cho rằng nếu không có tuyến đường đủ điều kiện thì cần quản lý dứt điểm. Còn nếu địa phương có phương án tổ chức lại hoạt động, thì phải công khai, minh bạch để mọi doanh nghiệp, hộ kinh doanh đều được tiếp cận thông tin và thực hiện như nhau.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Ngọc Sơn, đại diện Công ty TNHH Trần Thành cho rằng vấn đề cốt lõi không hẳn ở phương tiện, mà ở giải pháp tổ chức giao thông. Theo ông, có thể nghiên cứu cắm biển giới hạn tốc độ phù hợp tại một số tuyến đường phụ, tuyến song song, tuyến phục vụ ẩm thực, khu vực cửa khẩu hoặc ven sông để khai thác xe điện hiệu quả hơn. Đây là đề xuất thể hiện mong muốn tháo gỡ khó khăn trên cơ sở linh hoạt trong tổ chức giao thông.
Tuy nhiên, giữa mong muốn đó và thực tế quản lý vẫn còn khoảng cách. Theo báo cáo của chính quyền thành phố Lào Cai (cũ), nếu muốn để xe bốn bánh hoạt động theo phương án thí điểm trước đây thì hầu hết tuyến đường sẽ phải cắm biển giới hạn tốc độ 30 km/h đối với tất cả phương tiện, điều này không phù hợp và có thể ảnh hưởng đến lưu thông, giao thương chung. Nếu chỉ cắm biển ở một số đoạn, khu vực nhất định, thì xe điện từ bãi tập kết ra tuyến được phép hoạt động vẫn phải đi qua các đoạn trung gian, tiếp tục phát sinh vướng mắc.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Hoàng Kim Ngọc - Phó Chủ tịch UBND phường Lào Cai cho biết, sau khi Nghị định 165 có hiệu lực, xe chở người bốn bánh có gắn động cơ chỉ được hoạt động trên tuyến đường có biển báo giới hạn tốc độ tối đa 30 km/h áp dụng cho tất cả phương tiện. Do đó, dù chở khách du lịch hay đưa đón học sinh, loại phương tiện này khi tham gia giao thông trên đường công cộng đều phải tuân thủ quy định hiện hành. Với những hình ảnh phóng viên ghi nhận tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai và một số tuyến đường có xe chở học sinh, phường sẽ phối hợp với cảnh sát giao thông để kiểm tra, xác minh và kiến nghị xử lý nếu phát hiện vi phạm.
Ông Tô Ngọc Liễn - Chủ tịch UBND phường Sa Pa, nhìn nhận xe điện là loại hình phù hợp với xu hướng phát triển xanh, nhưng để vận hành bền vững cần có hạ tầng đồng bộ, làn tuyến phù hợp, bến đỗ và tổ chức giao thông rõ ràng. Trong khi đó, điều kiện thực tế của Sa Pa vẫn còn nhiều hạn chế như đường nhỏ hẹp, thiếu làn riêng, thiếu quy hoạch bến bãi.
Bài toán xe điện chở khách ở Lào Cai không chỉ là sự dừng lại của một loại hình vận tải, mà còn liên quan đến sinh kế, vốn liếng và kỳ vọng của nhiều người lao động, hộ kinh doanh. Vì vậy, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp không thể tách rời yêu cầu siết chặt quản lý. Khi chưa có hạ tầng đáp ứng, chưa có phương án tổ chức giao thông được phê duyệt, việc kiểm tra, xử lý vi phạm cần được thực hiện chặt chẽ, công bằng. Quản lý xe điện chở khách cần được đặt vào khuôn khổ rõ ràng, thống nhất và minh bạch hơn, tạo tiền đề cho hướng phát triển giao thông du lịch xanh, an toàn và bền vững.
Trình bày: Hữu Huỳnh
