Những người đi mở đất
Đầu tháng Chạp, khi đợt gió mùa Đông Bắc vừa đi qua, ánh nắng yếu ớt của mùa đông chưa đủ xua tan giá lạnh nhưng đã mang đến chút ấm áp báo hiệu xuân về. Chúng tôi ngược dòng sông Chảy, trở lại vùng đất Hàm Rồng, xã Phúc Khánh để lắng nghe câu chuyện của những người dân đã rời quê hương hơn nửa thế kỷ trước, nhường đất xây dựng công trình thủy điện Thác Bà - biểu tượng của công nghiệp thủy điện thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Tuyến đường từ trung tâm xã về thôn Hàm Rồng giờ đây được trải bê tông sạch sẽ, mở rộng và khang trang. Bí thư Đảng ủy xã Phúc Khánh - đồng chí Hoàng Quốc Hùng vui mừng cho biết: “Đây là tuyến đường đầu tiên của xã được bê tông hóa cách đây gần 15 năm, khi Lào Cai phát động phong trào xây dựng nông thôn mới. Nay con đường được mở rộng, nâng cấp hứa hẹn sẽ giúp người dân vận chuyển nông sản thuận tiện hơn”.
Ông Lê Duy Hùng - Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Hàm Rồng phấn khởi chia sẻ: Để hoàn thành mở rộng nền đường lên 6,5 m và đổ bê tông hơn 4,3 km, hàng chục hộ dân trong thôn đã hiến 5.600 m2 đất.
Những con đường bê tông mới, những thửa ruộng xanh mướt hai bên đường là minh chứng rõ ràng cho sự đổi thay của Hàm Rồng - vùng đất từng là nơi hoang vu, nơi những người dân từ Yên Bình (Yên Bái cũ) đến khai hoang lập nghiệp vào những năm 1966, 1967.
Là một trong những người đầu tiên chuyển về đây, ông Nguyễn Mạnh Thắng bồi hồi kể lại: "Ngày ấy, Hàm Rồng chỉ là bãi đất rậm rạp, hoang vu, không điện, không nước sạch, không cơ sở vật chất. Chúng tôi phải dựng nhà tranh tạm bợ, sống nhờ vào việc khai phá nương rẫy và đánh cá trên sông. Vất vả nhưng chúng tôi luôn động viên nhau cố gắng, vì ai cũng tin rằng đây sẽ là nơi gắn bó lâu dài".
Dù thiên nhiên khắc nghiệt, đất đai cằn cỗi nhưng ý chí và tinh thần đoàn kết đã giúp những con người nơi đây vượt qua tất cả. Họ bắt đầu khai hoang, trồng ngô, lúa, làm quen với vùng đất mới. Những người dân gốc Yên Bình dần hòa nhập với đồng bào Tày, Nùng, Dao và cùng nhau xây dựng cuộc sống tốt hơn.
Từ hoang sơ đến trù phú
60 năm trước, Hàm Rồng chỉ là một vùng núi hoang sơ, vậy mà giờ đây vùng đất ven sông Chảy đã "thay da đổi thịt", trở thành miền quê trù phú. Những cánh đồng lúa xanh mướt, những vườn cây ăn quả trĩu trịt, những ngôi nhà khang trang mọc lên san sát minh chứng cho sự kiên cường của con người nơi đây.
Ông Đoàn Văn Hòa - người dân thôn Hàm Rồng nhớ lại: “Ngày đầu, cả gia đình tôi đi bộ từ 4 giờ sáng, vượt qua chặng đường dài để đến vùng đất lạ. Khi ấy đã là những ngày cuối năm 1966, chỉ còn ít ngày nữa là đến Tết Nguyên đán. Ban đầu, cuộc sống rất khó khăn. Chúng tôi phải xin từng gốc sắn, củ khoai của bà con Tày, Nùng để ăn qua ngày. Nhưng rồi mọi người chung tay khai hoang, dựng nhà, xây dựng cuộc sống mới”.
Từ 17 hộ dân xã Đồng Thanh, Đồng Vân, huyện Yên Bình cũ chuyển đến đây, đến nay thôn Hàm Rồng đã có 67 hộ. Trong khi tại nhiều địa phương khác, thanh niên chọn cách rời quê hương đi làm ăn xa để có thêm thu nhập thì ở Hàm Rồng, người dân kiên trì gắn bó với thôn bản, nỗ lực làm giàu ngay trên quê hương mình. Những gia đình tiên phong trong phát triển kinh tế khi có được thành công cũng không ngần ngại giúp đỡ, chia sẻ cách làm để các hộ khác trong thôn cùng học hỏi, làm theo.
Trong căn nhà rộng rãi mới xây theo kiến trúc hiện đại, anh Nguyễn Đức Nghĩa là thế hệ thứ hai được sinh ra trên mảnh đất này phấn khởi chia sẻ: "Tất cả là từ cây quế mà ra đấy! Các thế hệ cha ông đã vất vả tạo dựng nền móng thì mình phải cố gắng giữ gìn và làm cho quê hương ngày càng giàu đẹp".
Cây quế được đưa vào trồng trên vùng đất đồi Hàm Rồng từ đầu những năm 1990. Ban đầu chỉ là thử nghiệm, nhưng rồi cây quế phát triển tốt, mang lại thu nhập cao. Đến nay, hầu hết hộ dân trong thôn đều trồng quế. Nhà trồng ít cũng vài héc-ta, nhà trồng nhiều thì 10 - 20 héc-ta. Như gia đình bà Nguyễn Thị Hiền, hiện có gần 20 héc-ta rừng, chủ yếu là quế và keo. Không chỉ trồng rừng, gia đình bà còn làm vườn ươm, cung cấp giống cây trồng cho bà con trong khu vực. Bà Nguyễn Thị Hiền tự hào nói: “Những năm gần đây, nhờ trồng quế, gia đình tôi có thu nhập ổn định, con cái được đi học đầy đủ. Cuộc sống giờ đây đã khác xưa rất nhiều”.
Ông Lê Duy Hùng - Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ thôn Hàm Rồng chia sẻ: Nhờ cây quế, người dân Hàm Rồng đã thoát nghèo, nhiều gia đình còn vươn lên làm giàu. Năm 2025, thôn giảm được thêm 2 hộ nghèo, hiện cả thôn chỉ còn 3 hộ nghèo. Cây quế không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn là niềm hy vọng cho tương lai. Kinh tế phát triển, người dân có điều kiện chăm lo con cái học hành và tham gia tích cực, sôi nổi vào các phong trào thi đua của địa phương.
Ông Hùng cho biết, dù cuộc sống khó khăn trước kia hay đã có nhiều đổi thay hiện nay thì điều đáng quý nhất là người dân trong thôn luôn đoàn kết, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Ở đây không ai phân biệt dân tộc hay nguồn gốc. Tất cả đều coi nhau như người một nhà.
Từ bàn tay trắng, những người dân chuyển cư từ Yên Bình đã biến vùng đất hoang sơ thành miền quê trù phú. Qua hơn nửa thế kỷ, Hàm Rồng không chỉ là minh chứng cho sự đổi thay của một vùng đất, mà còn là biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết, ý chí vươn lên của người dân.
Trong chặng đường phát triển mới, thôn Hàm Rồng tự hào là một trong những điển hình về xây dựng nông thôn mới của xã Phúc Khánh. Những căn nhà mới mọc lên, những con đường bê tông sạch sẽ, những cánh rừng quế bạt ngàn… tất cả đều là minh chứng sống động cho nỗ lực vươn lên của bà con nơi đây. Vùng đất ven sông Chảy vẫn đang tiếp tục chuyển mình, hứa hẹn một tương lai tươi sáng, nơi người dân cùng nhau viết tiếp những trang mới đầy tự hào.
