"Tôi không quên năm 1997, lần đầu tiên tôi lên cánh đồng Tà Ghênh, xã Xà Hồ thực hiện chủ trương của huyện vận động đồng bào Mông chuyển đổi sản xuất lúa 1 vụ sang 2 vụ bị anh Thông lúc ấy là Trưởng bản Háng Thồ đưa lên xã phạt vì tội dám xuống ruộng nhà dân để gieo cấy. Lúc đó, vốn tiếng Mông ít ỏi, tôi không làm thế nào thanh minh. Phải nhờ sự vào cuộc của xã, Công an huyện, tôi mới được thả về” - câu chuyện về những người làm nông nghiệp ở Trạm Tấu được cán bộ Trung tâm Dịch vụ, hỗ trợ phát triển nông nghiệp huyện Nguyễn Văn Thanh mở đầu như thế.
Cuộc cách mạng chuyển đổi sản xuất 1 vụ sang 2 vụ ở Tà Ghênh, xã Xà Hồ như một huyền thoại của ngành nông nghiệp Trạm Tấu. Khi đó, đồng bào cả huyện còn lối sản xuất lạc hậu, chỉ làm một vụ và gieo trồng bằng giống địa phương nên lương thực không đủ ăn, đói nghèo đeo đẳng.
Nhận thấy rõ lợi thế của đất đai vùng cao, ngành nông nghiệp huyện quyết tâm làm cuộc "cách mạng” để chuyển đổi sản xuất mà Tà Ghênh là nơi đầu tiên.
Đồng chí Trịnh Văn Xuê – Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Trạm Tấu lúc ấy là lãnh đạo của ngành nông nghiệp dốc toàn lực cùng anh em tham mưu với huyện thành lập các lực lượng liên ngành vận động cán bộ, công chức, viên chức, nhất là các đoàn thể lên "cắm bản”. Anh em ngành nông nghiệp dựng lán trại tại cánh đồng Tà Ghênh, tranh thủ sự ủng hộ của một số già làng - những người đã thấm nhuần nghị quyết của Đảng để vận động một vài hộ dân cấy lúa xuân.
Gần một tháng "nằm gai nếm mật” ăn ngủ tại ruộng, cuối cùng, vụ lúa xuân năm 1997 cũng chỉ được vài nghìn mét vuông, nhưng để đồng bào thực "mục sở thị” thành công của lúa xuân suốt những tháng ngày sau đó, ngành nông nghiệp huyện phải nhờ xã trông coi tránh trâu phá lúa, cán bộ thường xuyên thăm đồng chăm sóc. Vài nghìn mét vuông lúa xuân đầu tiên cho năng suất vượt trội cũng chỉ làm thay đổi cách nhìn của một số ít hộ dân.
Năm 1998, ngành nông nghiệp, UBND xã Hát Lừu quyết tâm chuyển đổi sản xuất ở bản Lừu. Trước thái độ không hợp tác của người dân, đồng chí Trịnh Văn Xuê đại diện ngành nông nghiệp hứa nếu không thành công thì mỗi héc-ta đền 4 tấn lúa, sau đó tham mưu cho huyện dùng kinh phí thuê dân quân cấy lúa cho dân.
Đồng chí Phan Tuấn Ngọc - cán bộ Trung tâm Dịch vụ, hỗ trợ phát triển nông nghiệp huyện lúc ấy đang là chàng kỹ sư trẻ nơm nớp lo âu: "Trước quyết tâm cao của những người đứng đầu, chúng tôi dốc toàn lực cùng anh em dân quân gieo cấy, theo dõi mùa vụ sát sao, đến lúc thành công mới thở phào nhẹ nhõm”.
5 năm sau đó, với nhiều tháng ngày bám bản cùng ăn, cùng ở, cùng làm với dân, thêm nhiều cán bộ ngành nông nghiệp gần như ở hẳn Tà Ghênh thì đã có nhiều hơn những hộ sản xuất lúa xuân, từ vài nghìn mét vuông năm 1997 đến năm 2002 đã có 36 ha.
Tiếp đó, đồng chí Trịnh Văn Xuê cùng cán bộ ngành nông nghiệp quyết tâm tham mưu cho UBND huyện thành lập đoàn công tác; trong đó, nòng cốt là lực lượng cán bộ ngành nông nghiệp, công an, bộ đội tiếp tục lên dựng lán trại ăn, ngủ tại ruộng, vận động người dân chuyển đổi giống lúa địa phương sang trồng lúa lai cho năng suất cao.
Thêm nhiều cán bộ ngành nông nghiệp trở thành "cửu vạn” như: anh Hưng, anh Đồng, anh Thanh, chị Duyên… bằng mọi phương tiện xe thồ, xe đạp, thậm chí vác giống trèo núi đi bộ đến trầy chân ứa máu. Nhưng vì tương lai của một huyện nghèo, để người dân an cư bám bản, từ bỏ trồng cây thuốc phiện, họ dùng cả thanh xuân của mình cho cuộc "cách mạng tư tưởng” không dễ chiến thắng. Từ lúc làm đất, gieo mạ đến lúc thu hoạch là 3 tháng, cán bộ "ăn không ngon, ngủ không yên”.
Đã thế, lúa chín rồi dân vẫn không chịu thu hoạch. Toàn huyện lại dốc sức lên gặt 36 ha lúa, rồi ruộng của nhà nào giao lúa thành phẩm cho nhà nấy.
Trưởng thôn Háng Xê, xã Xà Hồ Hờ A Sùng kể: "Lúc ý tôi 17 tuổi, tham gia dân quân xã. Bố tôi khi đó thấy chúng tôi chở những bao thóc nặng trĩu về nhà nói là của cán bộ trồng và gặt về cho, đã rơm rớm nước mắt. Những năm sau, tôi thấy ông luôn vận động con cháu, người trong gia đình chủ động gieo cấy 2 vụ. Kinh tế gia đình tôi nhờ đó mà khá hơn”.
Bản Mù cũng tương tự, cả cánh đồng Mảnh Tàu, Tà Ghênh rộng vài chục héc-ta chỉ sản xuất một vụ. Từ thành công của Tà Ghênh - Xà Hồ, năm 2007, ngành nông nghiệp huyện Trạm Tấu tạo kỳ tích thứ ba. Chính sự kiên trì nhẫn nại, tình yêu với nghề, sự cảm thông chia sẻ với đồng bào vùng cao đã lay chuyển tư tưởng ăn sâu nhiều đời trong tiềm thức của đồng bào.
Già làng Giàng A Phông chia sẻ: "Nhìn cán bộ miền xuôi quần lúc nào cũng xắn đến đầu gối, lấm lem bùn đất, uống nước suối, ăn rau rừng đến từng gia đình vận động, chúng tôi cũng cảm kích. Lúc đó, vì nghĩ chỉ cần làm có gạo ăn nên ai cũng làm 1 vụ. Đông con, lúa địa phương năng suất thấp thì đói nghèo đeo đẳng, từ đó có người lén lút trồng thuốc phiện hay vi phạm pháp luật. Cán bộ giải thích nhiều lương thực để ăn, để chăn nuôi, để bán, để làm giàu cũng mơ hồ nhưng càng làm càng thấy đúng!”.
Hành trình để người dân chuyển đổi nhận thức từ 1 vụ sang 2 vụ, từ sử dụng giống địa phương sang sử dụng giống lúa lai năng suất cao, rồi áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất ở Trạm Tấu không ít gian nan mà mỗi cán bộ ngành nông nghiệp huyện Trạm Tấu đều thấy mình có một phần trong đó.
Họ chứng kiến, họ làm, họ hy sinh để từ Tà Ghênh chỉ có vài nghìn mét vuông lúa xuân nay là 90 ha lúa 2 vụ. Bản Thái Hát Lừu trở thành lá cờ đầu trong sản xuất nông nghiệp và Bản Mù một thời ruộng bỏ hoang trơ gốc rạ nay như một thảo nguyên rộng 340 ha. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ trên 70% nay giảm còn 36,54%.
Những thế hệ cán bộ tâm huyết, trách nhiệm đã trưởng thành. Nay, những cán bộ trẻ lại tiếp bước thế hệ cha anh. Người dân ở Trạm Tấu còn lấy tên họ đặt cho những giống lúa khó nhớ. Xã Trạm Tấu có giống lúa "cán bộ Thao”, xã Xà Hồ có giống ngô "cán bộ Ngọc”.
Đồng bào vùng cao luôn dành cho cán bộ ngành nông nghiệp sự chân tình, ấm áp. Mỗi năm một mô hình mới, các giống cây trồng, vật nuôi mới được thực hiện thành công ở Trạm Tấu, diện tích lúa xuân năm 2020 ở Trạm Tấu đã đạt 1.550 ha, tăng 176 ha so với 2015, lúa mùa 1.520 ha, tăng 54 ha, lúa nương đặc sản 610 ha, tăng 410 ha so với 2015.
Bên cạnh đó, huyện còn gieo trồng 2.395 ha ngô xuân và 905 ha ngô hè thu, thực hiện 60 mô hình nông nghiệp, tổ chức 781 lớp tập huấn kỹ thuật cho 31.561 lượt nông dân... Đây là những con số ấn tượng với một huyện nghèo. Thành công nào cũng đòi hỏi phải có những hy sinh nhưng phần thưởng lớn nhất với những cán bộ nông nghiệp chính là một huyện Trạm Tấu xanh ruộng đồng, xanh nương rẫy.
Phương Thùy
