Ngẩng đầu lên bước trước mặt trời

YBĐT - ... Có một lần, ngẫu nhiên, tôi được đọc bài thơ Nhật ký Mèo Vạc của Ngọc Bái in trên Tuần báo Văn nghệ. Tôi mê ngay và nhớ Ngọc Bái, thích Ngọc Bái, có lẽ vì bài thơ văn xuôi hợp gu với tôi. -

 Này, anh bắt đầu làm thơ từ khi nào nhỉ? - Tôi chợt hỏi.

 - Có lẽ từ năm 1968 - Ngọc Bái chớp chớp mắt, lặng đi một lúc như thể muốn tìm về quá khứ rồi nhỏ nhẹ - Phải, bắt đầu từ năm 1968, mình viết tin, bài cho Báo Tiền Tuyến, mặt trận Quảng Trị.

 - Nhưng duyên cớ nào anh lại làm thơ chứ?

- Có lẽ vì... - Ngọc Bái lại lặng đi, một lúc, giọng trầm lắng - Vì mình thấy đồng đội chiến đấu dũng cảm và hy sinh nhiều quá, khiến mình xúc động, muốn ghi lại... và mình đã làm thơ.

- Anh có nhớ bài thơ đầu tiên được đăng trên Văn nghệ Quân đội?

- Có đây!

Ngọc Bái vừa nói vừa đứng dậy tới giá sách tìm cuốn Tạp chí Văn nghệ Quân đội, giở trang có bài thơ, đưa cho tôi. Cuốn Văn nghệ Quân đội tháng 2 năm 1972 đã nhuốm màu vàng xỉn nhưng chữ in còn rõ nét lắm. Tôi chăm chắm vào từng con chữ trong bài thơ có cái tít rất kí sự: Ghi nhanh trên đỉnh Voi Mẹp. Bài thơ có ghi lời tặng những khẩu đội 12ly7 trên đỉnh núi Voi Mẹp cao 1.701 mét ở phía tây bắc Đường Chín. Bài thơ của Ngọc Bái ra đời ngay trong mưa bom bão đạn, như một kỷ niệm ban đầu không thể quên của người cầm bút.

Bài thơ thật giản dị, ngôn ngữ thể hiện rõ là kí sự thơ nhưng quí lắm bởi nó là cái khởi đầu, không thể gì thay thế, cái khởi đầu thật đơn sơ nhưng sau đấy, tất nhiên còn rất nhiều điều khác nữa, đã tạo nên một Ngọc Bái - nhà thơ chiến sỹ.

Chính cuộc sống chiến đấu và hy sinh anh dũng của người lính, chính môi trường quân đội là mạch nguồn hình thành, nuôi dưỡng và làm nên nhà thơ Ngọc Bái. Đáp lại ân nghĩa ấy, có lẽ thế, nên Ngọc Bái có hẳn một tập thơ Thời áo lính với bao nỗi niềm yêu mến. Đôi điều về người lính có phải là một đúc kết nho nhỏ: Anh không nghĩ tới những gì phi thường - nhưng đôi khi tự hỏi vì sao lúc ấy mình can đảm thế - không hiểu khổ đau có can dự gì - đã có lúc tưởng tàn hơi giữa trập trùng chiến địa/ Anh không say mê với những vinh quang - cái phải đến trước sau rồi sẽ đến - không hiểu đắng cay có can dự gì không - đã có lúc bước chân như hẫng hụt/... Trên mọi yêu thương và mọi nỗi buồn lo - làm sao anh có thể vượt qua cái chết...

Tôi biết Ngọc Bái là con người nhỏ nhẹ từ dáng hình đến giọng nói nhưng anh còn là con người sống khá trầm lặng. Thường thì anh ít khoe về mình, ít kể về mình. Biết đâu, cái người nhỏ nhẹ, trầm tĩnh, đã từng cùng đồng đội sống và chiến đấu ở một chiến trường khốc liệt gió cát, nắng lửa và bom đạn, chết chóc vào loại bậc nhất Việt Nam và trên thế giới.

Ừ thì không quan trọng nhưng tuyệt nhiên không phải không sâu sắc. Không sâu sắc mà Ngọc Bái lại viết: Dưới bầu trời này - Tôi đã từng sống thân thiện với đá - Bao giờ đá cũng rắn chắc và gân guốc - Trơ lỳ và đôi khi kỳ bí - Nhưng có lúc đá vỡ tan không sao hàn gắn/ Tôi đã từng kết giao với nước - Niềm khao khát của mọi người - Không có nước là hết sự sống - Nhưng khổ thay cũng có lúc nước đục. Dưới bầu trời này, những điều ấy đâu có gì lạ.

Nên Ngọc Bái tự nhủ thầm: Những trái nghịch của muôn đời sinh diệt - Vật đổi sao dời cũng là lẽ thường thôi/... Thừa cái thiếu cười nhạo cái đã thừa - Sao Mai sao Hôm là hai mà một - Có lúc chẳng coi cái gì là cái gì - Tôi nghiệm ra, đời vậy, có hề chi. Anh Chiêm nghiệm ra những điều đáng để tâm trong cuộc sống: về sống và chết, về hạnh phúc và tình yêu, về sang - hèn và vinh - nhục, về cái được và cái mất, về cái thiện và cái ác, về lẽ phải - trái... Nhưng “Rồi tất cả sẽ xưa như cổ tích” ấy mà. Song một điều có lẽ muôn đời vẫn thế, chẳng bao giờ thành cổ tích, ấy là “Có những người lặng im đời vẫn nhớ/ Người tung hứng cho mình đời quên vẫn cứ quên”.

Nhận ra những điều đó sau bốn mươi năm làm thơ của Ngọc Bái, bây giờ anh đã thành danh nhưng tôi vẫn muốn biết anh đã suy nghĩ như thế nào về con đường sáng tạo thơ của mình nên lựa lời hỏi:

- Anh quan niệm thế nào về sáng tạo và nhân sinh trước trang viết?

- Phải học và đọc thật nhiều!

Ngọc Bái ngẩng lên, ánh mắt xa xăm. Anh bảo, phải học tri thức của nhân loại từ trong sách vở, từ cuộc đời, từ dân làng và đồng đội. Học những điều tử tế. Đấy là những giá trị lâu bền và sâu sắc nhất để có thể sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị nhân văn. Với anh, năm tháng dù đã xa chiến tranh nhưng vẫn lặng lẽ viết về thân phận người lính, cái phía khuất lấp của mỗi người, đã góp vào cái chung, cái toàn thể chiến thắng. Còn đấy “Rất nhiều vùng đất không tên/ Rất nhiều dấu võng bỏ quên giữa rừng!”. Ở trường ca Lời cất lên từ đất Miền thao thức, anh viết như một sự trả nợ với đồng đội, trả nợ với quê hương.

Lúc yêu thăm thẳm buồn thăm thẳm/ Thì giữa đường bỗng gặp thi ca. Mà thi ca Ngọc Bái - chính là tư tưởng Ngọc Bái, là nhân cách Ngọc Bái, là tình yêu Ngọc Bái. Bây giờ Ngọc Bái vẫn sáng tác đều, thơ - truyện - trường ca... càng đằm và sâu hơn, lại sáng tác cả nhạc nữa, rất trữ tình. Đủ cả nên tôi mới hỏi:

 - Anh còn ao ước gì nữa không?

 - Mình chỉ ước có sức khỏe!

 - Gì nữa?

 - Chỉ sức khỏe!

Ngọc Bái khẳng định: Không thể nào sống thiếu niềm tin - Đó là điều đồng đội tôi bảo thế - Thuở chiến tranh bom đạn kề bên - Trước sống chết mọi điều có thể/ Không thể nào sống thiếu niềm tin - Đó là điều bạn bè tôi nhắc vậy - Những năm tháng cam go dữ dội - Ngẩng đầu lên mà bước trước mặt trời... Vâng, có niềm tin thì Ngọc Bái và cả chúng ta nữa mới có thể đứng vững chãi đàng hoàng trong trời đất này, giữa cái thời vũ bão của khoa học công nghệ... Trong trời đất có muôn nẻo để con người chọn cho mình một con đường đẹp. Ngọc Bái dù trong điều kiện nào, hoàn cảnh nào vẫn chọn cho mình con đường sáng tạo thơ.

 Cho nên, tôi thực lòng mong Ngọc Bái luôn mạnh khỏe, vẫn "Ngẩng đầu lên mà bước trước mặt trời", để tiếp tục hiến dâng cho cuộc sống những tác phẩm thơ giàu chất nhân văn. Nhất định là như thế. Vì tôi biết Ngọc Bái, dù thế nào, anh cũng luôn là một con người sống có niềm tin - niềm tin sâu sắc ở đồng đội, ở bạn bè, ở làng xóm yêu thương - làng xóm Âu Lâu lịch sử, bên con sông Hồng tươi đỏ phù sa.

Hoàng Ân Thi

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Một góc thôn Bỗng 2 nhìn từ trên cao.

Bản Dao đoàn kết

Nhắc đến thôn Bỗng 2, xã Bảo Hà, nhiều người vẫn còn nhớ đó là thôn người Dao nằm khuất sâu giữa núi rừng rậm rạp, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn do thiếu sinh kế phù hợp. Tuy nhiên, với việc xác định cây quế là cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao, địa phương đã từng bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế. Hành trình thoát nghèo của người dân nơi đây đã thể hiện tinh thần đoàn kết của cộng đồng, tạo sức lan tỏa cùng nhau phát triển.

Lào Cai: Quan tâm bảo vệ môi trường mùa lễ hội xuân

Lào Cai: Quan tâm bảo vệ môi trường mùa lễ hội xuân

Sau Tết Nguyên đán, các địa phương trong tỉnh rộn ràng bước vào mùa lễ hội xuân truyền thống. Qua những lễ hội đã diễn ra, phóng viên ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực khi công tác bảo vệ môi trường được các cấp chính quyền, ngành chức năng, người dân và du khách quan tâm hơn, góp phần gìn giữ không gian lễ hội văn minh, bền vững.

Bừng sáng tương lai sau lũ dữ

Bừng sáng tương lai sau lũ dữ

Ngày đầu năm, trong ánh nắng dịu nhẹ, chúng tôi trở lại những khu tái định cư - nơi từng oằn mình chịu đau thương sau những trận lũ dữ. Những ngôi nhà mới khang trang, những tuyến đường bê tông phẳng lì và những nương quế xanh mướt trải dài đã làm nên bức tranh hồi sinh đầy hy vọng. Đó không chỉ là thành quả từ sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước và các nhà hảo tâm, mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của cộng đồng.

Bình yên An San

Bình yên An San

65 năm qua, An San không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của những ngày đầu gian khó mà còn là biểu tượng của sự gắn bó, đoàn kết và phát triển.

Suối Xuân bừng sáng xuân này

Suối Xuân bừng sáng xuân này

Suối Xuân là thôn đặc biệt khó khăn của xã Phình Hồ. Nơi thôn 100% người Mông sinh sống này, bao năm qua vẫn quen với bóng tối khi đêm xuống. Thế nhưng mùa xuân này đã khác, điện lưới quốc gia đã về tới Suối Xuân. Tết ở  thôn người Mông này vì thế cũng bừng sáng, rộn ràng hơn bao giờ hết!

Ngày mới ở Tân Tiến

Ngày mới ở Tân Tiến

Những ngày này, thôn Tân Tiến, xã Gia Phú như một đại công trường. Các dự án trọng điểm như đường Trần Hưng Đạo kéo dài, Dự án tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hay Dự án hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp Thống Nhất đều đang được đẩy nhanh tiến độ. Cả vùng quê Tân Tiến đang chuyển mình, mang theo hy vọng về diện mạo mới, hiện đại và phát triển.

Đón xuân sớm ở Abyei

Đón xuân sớm ở Abyei

Giữa bụi đỏ mịt mù và cái nắng như đổ lửa của vùng đất Abyei, những ngày cuối năm đối với những người lính mũ nồi xanh Việt Nam đang làm nhiệm vụ gìn giữ hòa bình tại đây trở nên bận rộn hơn bởi không khí chuẩn bị đón Tết cổ truyền. Trong doanh trại của Đội Công binh số 4 Việt Nam tại Phái bộ An ninh lâm thời Liên hợp quốc ở Abyei (UNISFA), không khí chuẩn bị đón Tết cổ truyền đang lan tỏa khắp nơi.

Nắng ấm Bản Giàng

Nắng ấm Bản Giàng

Nằm cheo leo trên sườn núi cao và xa nhất xã Pa Cheo cũ (nay là xã Bản Xèo), thôn Bản Giàng là nơi sinh sống của hơn 50 hộ đồng bào Mông. Xuân mới Bính Ngọ 2026, Bản Giàng có thêm ngôi trường mới khang trang, đồng bào vùng cao tích cực phát triển kinh tế, mở ra trang mới đầy tươi sáng.

Xuân mới Nhìu Cù San

Xuân mới Nhìu Cù San

Trong các thôn, bản của xã Sàng Ma Sáo cũ (nay là xã Dền Sáng), Nhìu Cù San từng là nơi xa xôi, cách trở nhất. Chỉ ba năm trước, việc đi lại còn đầy gian nan. Trở lại hôm nay, chúng tôi cảm nhận rõ niềm vui hiện hữu trên gương mặt đồng bào Mông khi tuyến đường vào thôn đang được mở rộng, trải nhựa. Đặc biệt, mùa xuân 2026, hàng chục hộ dân nơi đây sẽ đón Tết trong ngôi nhà mới kiên cố, an toàn dưới chân núi “sừng trâu”.

Quyết tâm đưa dự án về đích đúng hẹn

Dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai: Quyết tâm đưa dự án về đích đúng hẹn

Dự án nâng cấp cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn qua tỉnh Lào Cai từ 2 lên 4 làn xe dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Trên toàn tuyến, những ngày đầu năm, không khí thi công diễn ra khẩn trương, sôi động. Các nhà thầu đang huy động tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức thi công đồng loạt nhiều mũi, quyết tâm đưa dự án về đích đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng.

Đổi thay vùng đất ven sông Chảy

Đổi thay vùng đất ven sông Chảy

Vùng đất ven sông Chảy thuộc thôn Hàm Rồng, xã Phúc Khánh, là nơi gắn bó của những hộ dân đã rời quê hương, nhường đất để xây dựng công trình thủy điện Thác Bà 60 năm trước. Từ những ngày đầu gian khó, đến nay vùng đất này đã khoác lên mình một diện mạo mới, minh chứng cho sự nỗ lực vượt khó và tinh thần đoàn kết của người dân nơi đây.

Thực trạng hoạt động các trạm dừng nghỉ trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai (đoạn qua tỉnh Lào Cai)

Thực trạng hoạt động các trạm dừng nghỉ trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai (đoạn qua tỉnh Lào Cai)

Thời gian qua, hoạt động kinh doanh, cung cấp dịch vụ tại một số trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai, đoạn qua tỉnh Lào Cai, phát sinh nhiều tồn tại về chất lượng dịch vụ, vệ sinh môi trường, ảnh hưởng đến quyền lợi người tham gia giao thông, gây dư luận không tốt. Trước thực trạng này, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã chính thức đề nghị các cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai phối hợp kiểm tra, xử lý dứt điểm.

Niềm vui mới trên núi Láo Vàng

Niềm vui mới trên núi Láo Vàng

Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, những ngày này, ở vùng lũ Phìn Ngan, xã Bát Xát, nhiều hộ đồng bào Dao đỏ đang khẩn trương di chuyển nhà đến nơi ở mới - khu tái định cư Láo Vàng. 

Xây dựng vùng cây ăn quả ôn đới gắn với sản phẩm OCOP

Xây dựng vùng cây ăn quả ôn đới gắn với sản phẩm OCOP

Nằm ở vùng đất thượng nguồn sông Chảy, xã Si Ma Cai và Sín Chéng nổi tiếng có phong cảnh đẹp, đặc biệt là vựa hoa quả ôn đới của tỉnh. Ngày đầu năm mới 2026, khi những cành hoa lê, hoa mận đang chúm chím nụ chào đón xuân về, chúng tôi có dịp đến với vùng đất lưu dấu ngựa thần để “mục sở thị” câu chuyện phát triển vùng cây ăn quả ôn đới trên núi đá tai mèo.

Bài ca nơi thượng nguồn sông Hồng

Bài ca nơi thượng nguồn sông Hồng

Đứng trên đỉnh đèo, phóng tầm mắt về phía thượng nguồn, tôi lặng nhìn dòng sông Hồng uốn lượn từ Trung Quốc chảy vào đất Việt. Khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu vì sao người ta vẫn gọi thôn Lũng Pô, xã A Mú Sung, là “nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”.

Phụ nữ Cao Sơn viết tiếp câu chuyện đổi thay

Phụ nữ Cao Sơn viết tiếp câu chuyện đổi thay

Chúng tôi đến Cao Sơn trong một buổi sớm vùng cao còn bảng lảng sương mây và dễ dàng cảm nhận được những đổi thay đang hiện hữu trong từng nếp nhà, từng con đường nhỏ dẫn vào thôn bản; những ngôi nhà khang trang, những nương chè, nương ngô xanh mướt và hơn cả là sự đổi thay trong nếp nghĩ, cách làm của phụ nữ vùng cao.

Bước từng bước nhỏ để đi đến hành trình lớn

Phụ nữ Mường Khương: Bước từng bước nhỏ để đi đến hành trình lớn

Từ những người phụ nữ vùng cao quen với nương rẫy, bếp núc, ít nói, ít ra khỏi bản làng, phụ nữ Mường Khương hôm nay đang từng bước thay đổi. Không ồn ào, không vội vã, sự chuyển mình ấy diễn ra lặng lẽ nhưng bền bỉ - qua những mô hình kinh tế do phụ nữ làm chủ, những buổi sinh hoạt hội hay từng cú “chạm” đầu tiên với công nghệ, thị trường và tri thức mới. Những bước đi nhỏ ấy đang góp lại thành một hành trình lớn.

Khẩn trương khắc phục tình trạng thiếu nước ở vùng trồng rau Tuy Lộc

Khẩn trương khắc phục tình trạng thiếu nước ở vùng trồng rau Tuy Lộc

Vùng đất bãi Tuy Lộc ven sông Hồng trải rộng trên 6 tổ dân phố của phường Nam Cường (trước đây là xã Tuy Lộc, thành phố Yên Bái cũ) là vùng trồng rau lớn cung cấp cho các phường đô thị trung tâm của tỉnh Lào Cai hiện nay. Tuy nhiên, thời điểm này, bước vào thời điểm mùa hanh khô, hàng chục ha rau màu đang đối mặt với tình trạng thiếu nước tưới; nếu không có giải pháp khắc phục sớm, nguy cơ mất mùa là khó tránh khỏi.

Tin đồn phát lộ điểm mỏ đá quý ở Thượng Hà

Tin đồn phát lộ điểm mỏ đá quý ở Thượng Hà

Những thông tin xuất hiện mỏ đá quý ở thôn 1, xã Thượng Hà đang ẩn chứa nhiều điều bất thường. Theo những người có kiến thức về khoáng sản, đá quý thì vùng đất này khó có khả năng có đá quý. Hơn nữa, từ khi rộ lên tình trạng người dân đổ về đào bới, tìm kiếm nhưng chưa ai tận mắt nhìn thấy đá quý hoặc có xác nhận chính xác, mà tất cả thông tin đào được đá chỉ là lời đồn thổi.

Tin đồn phát lộ điểm mỏ đá quý ở Thượng Hà - Bài cuối: Có hay không chiêu trò lừa đảo?

Tin đồn phát lộ điểm mỏ đá quý ở Thượng Hà - Bài cuối: Có hay không chiêu trò lừa đảo?

Những thông tin xuất hiện mỏ đá quý ở thôn 1, xã Thượng Hà đang ẩn chứa nhiều điều bất thường. Theo những người có kiến thức về khoáng sản, đá quý thì vùng đất này khó có khả năng có đá quý. Hơn nữa, từ khi rộ lên tình trạng người dân đổ về đào bới, tìm kiếm nhưng chưa ai tận mắt nhìn thấy đá quý hoặc có xác nhận chính xác, mà tất cả thông tin đào được đá chỉ là lời đồn thổi. Nhưng nhiều người vì hám lợi hoặc quá tin vào lời đồn mà sẵn sàng bỏ công việc nhà lên núi đi tìm vận may.

fb yt zl tw