LCĐT - …và hiện nay, ngành y tế và cấp ủy đảng, chính quyền các địa phương đang trăn trở tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho vấn đề này.
>>> Bài 1: Những câu chuyện đau lòng
>>> Bài 2: Nguyên nhân do đâu?
Cải tạo hủ tục, làm tốt công tác quản lý thai nghén
Trong các giải pháp được áp dụng, quản lý thai nghén tại các trạm y tế xã là nhiệm vụ trọng tâm và hiện được ngành y tế coi là giải pháp hàng đầu nhằm giảm tình trạng sinh con tại nhà. Năm 2017, nhờ nắm thông tin của người mang thai và được gia đình tin tưởng, ủng hộ, nên “cô đỡ thôn, bản” Lù Thị Chỉn, thôn Nấm Ọoc, xã Nấm Lư (Mường Khương) đã giúp đỡ 6 ca sinh con tại nhà diễn ra an toàn. Chị Chỉn cho biết: Việc tuyên truyền, vận động bà con đến khám thai phải thực hiện thường xuyên, nếu chỉ thông báo lịch khám thai thì bà con sẽ quên ngay và không hào hứng, nhưng tôi thường tuyên truyền cho bà con mọi lúc, mọi nơi, gặp là nhắc nhở, đến tận nhà trò chuyện, tâm sự cởi mở, nên chị em tin tưởng và làm theo.
 |
| Cán bộ y tế xã cần làm tốt công tác quản lý thai nghén tại cơ sở. |
Trạm trưởng Trạm Y tế xã Nấm Lư Hoàng Ngọc Ánh đã có gần 20 năm gắn bó với mảnh đất này cho biết: Cách đây 5 năm, khoảng 60% người dân tại Nấm Lư sinh con tại nhà. Tuy nhiên, hiện nay chỉ còn những thôn có đa số người Mông sinh sống, như Lùng Húi, Sao Cô Sìn, Lùng Lá Cồ là còn nhiều trường hợp sinh con tại nhà. Xã có 13 thôn, nhưng mới chỉ được đào tạo 5 “cô đỡ thôn, bản”, trong đó có 1 “cô đỡ” người dân tộc Mông. Các “cô đỡ thôn, bản” hiện đang hoạt động tích cực trong việc quản lý số phụ nữ mang thai, vận động họ đến trạm y tế xã khám thai định kỳ. Tôi rất mong trong thời gian tới, ngành y tế sẽ tạo điều kiện đào tạo thêm để mỗi thôn, bản có 1 “cô đỡ” hoạt động, nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền.
Theo y sĩ Giàng Seo Nhà, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Lùng Cải (Bắc Hà) cần phân công mỗi cán bộ y tế phụ trách 2 thôn, cùng với nhân viên y tế thôn, bản theo dõi sát sao danh sách các trường hợp phụ nữ mang thai để tuyên truyền khám thai định kỳ và sinh con tại cơ sở y tế. Cần hướng tới việc đưa nội dung không sinh con tại nhà vào hương ước, quy ước thôn, bản để thực hiện, như thế mới giảm được tỷ lệ phụ nữ sinh con tại nhà.
Ngăn chặn tảo hôn, sinh con ở tuổi vị thành niên
Trong khi thực hiện phóng sự này, chúng tôi nhận thấy, tình trạng phụ nữ dân tộc thiểu số sinh con tại nhà, sinh con ở tuổi vị thành niên ở các xã vùng cao trên địa bàn tỉnh không tách rời tình trạng tảo hôn đang diễn ra phức tạp và có chiều hướng gia tăng ở một số nơi. Nếu chỉ tìm cách giảm tỷ lệ phụ nữ sinh con tại nhà mà không giảm tỷ lệ tảo hôn thì sẽ không thể giải quyết được bài toán khó này về lâu dài. Vì thế, các giải pháp ngăn chặn tảo hôn đang cần được đặt ra cấp thiết.
Theo số liệu thống kê của các huyện, thành phố và khảo sát của Ban Dân tộc tỉnh tại huyện Sa Pa và 6 xã của huyện Bát Xát, từ năm 2015 đến nay, bình quân mỗi năm có 258 cặp vợ chồng tảo hôn; so sánh với giai đoạn từ năm 2009 - 2013, thì toàn tỉnh mỗi năm tăng bình quân 41 cặp tảo hôn. Tảo hôn tập trung chủ yếu ở dân tộc Mông. Tình trạng tảo hôn có xu hướng tăng trở lại ở các huyện: Bắc Hà, Si Ma Cai, Mường Khương, Sa Pa, Bát Xát, kéo theo tình trạng sinh con ở tuổi vị thành niên, sinh con tại nhà.
Ông Ma Quang Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật tỉnh cho biết: Truyền thông đạt hiệu quả là yếu tố quyết định để thay đổi nhận thức đồng bào. Bên cạnh đó, chính quyền và các đoàn thể phải cùng vào cuộc, tuyên truyền thường xuyên, đưa vào hương ước, quy ước thôn, bản để gắn trách nhiệm giữa bản thân, gia đình với cộng đồng thì mới có thể giảm tình trạng sinh con tại nhà, cũng như nhiều hủ tục khác, như tảo hôn, sinh con dưới tuổi vị thành niên….
Về vấn đề này, chúng tôi cũng cho rằng, dù ngành y tế nỗ lực đến đâu, nhưng nếu cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể địa phương vẫn thờ ơ, chưa quan tâm ngăn chặn phụ nữ sinh con tại nhà, tảo hôn, sinh con ở tuổi vị thành niên thì cũng khó thay đổi tình hình.
Để làm rõ hơn vấn đề này, phóng viên Báo Lào Cai đã phỏng vấn, lấy ý kiến của chính quyền địa phương, ngành chức năng về trách nhiệm, giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà:
| * Ông Giàng Seo Chính (Chủ tịch UBND xã Lùng Cải, Bắc Hà)
* Bác sĩ Bùi Hữu Nghĩa (Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Si Ma Cai)
* Bà Nguyễn Thị Kim Thoa (Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh)
* Ông Đỗ Sĩ Hùng (Chi cục trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh)
|
Cán bộ, nhân viên y tế tại cơ sở cần nâng cao trách nhiệm trong việc theo dõi, tuyên truyền cho phụ nữ mang thai không sinh con tại nhà. Trường hợp nào khó tuyên truyền, vận động thì cần sớm báo cáo Đảng ủy, UBND xã để huy động hệ thống chính trị vào cuộc, kiên quyết không để phụ nữ sinh con tại nhà. Cùng với đó, thời gian tới, Trạm Y tế xã cần đưa nội dung này tuyên truyền trong các trường học để đạt hiệu quả hơn.
Ở Si Ma Cai, việc tuyên truyền giảm thiểu tình trạng sinh con tại nhà được thực hiện tập trung vào các xã có đa số đồng bào dân tộc Mông như: Nàn Sín, Quan Thần Sán, Lùng Sui, Cán Hồ, Mản Thẩn. Với đồng bào vùng cao, phải tuyên truyền ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, thường xuyên, liên tục. Theo tôi, không gì tốt hơn là đưa nội dung không sinh con tại nhà, không tảo hôn vào hương ước, quy ước thôn, bản và phải quyết tâm thực hiện, tránh nể nang.
Một số huyện vùng cao như Bắc Hà, Si Ma Cai, Sa Pa, tỷ lệ phụ nữ đến sinh con tại cơ sở y tế vẫn còn thấp, chỉ từ 40% - 60%. Việc thay đổi nhận thức của một bộ phận đồng bào rất khó khăn, cần nhiều thời gian. Khó khăn lớn nhất công tác tuyên truyền là rào cản về ngôn ngữ. Những biện pháp tuyên truyền miệng, tuyên truyền bằng trực quan sinh động, báo chí, phát thanh, truyền hình cũng đang được phối hợp nhằm mang lại hiệu quả. Kinh tế vùng cao phát triển, người dân cũng đang tiếp cận với tiến bộ xã hội thông qua ti vi, internet, bởi vậy việc tuyên truyền qua báo in, truyền hình, phát thanh cũng đang được đồng bào đón nhận.
Ngành y tế cần chỉ đạo quyết liệt việc tiếp tục giảm sinh ở 5 huyện vùng cao của tỉnh là Sa Pa, Bắc Hà, Mường Khương, Si Ma Cai, Bát Xát. Tăng cường cung cấp dịch vụ y tế, dân số cho các xã, thôn, bản khó khăn. Nâng cao chất lượng dân số hướng vào thực hiện 3 mục tiêu cơ bản là chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh.
