Thực hiện Văn bản số 3930/UBND-KT ngày 16/5/2026 của UBND tỉnh về tăng cường ngăn chặn, xử lý vi phạm pháp luật về đê điều, hành lang thoát lũ, nhiều địa phương đang siết chặt quản lý từ cơ sở, không để những vi phạm nhỏ tích tụ thành nguy cơ lớn.
Xã Liên Sơn hiện có gần 4 km đê dọc hai bờ suối Chiêu và suối Lung. Đây là những tuyến công trình giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ khu dân cư và đất sản xuất khi mưa lớn xuất hiện trên lưu vực.
Những ngày đầu mùa mưa, dọc các tuyến đê ven suối Chiêu và suối Lung, công tác kiểm tra, rà soát được duy trì thường xuyên. Không đợi đến khi xuất hiện vi phạm hay khi thiên tai xảy ra, chính quyền địa phương chủ động đưa việc bảo vệ đê điều vào nội dung tuyên truyền thường xuyên tại các thôn, bản.
Điều đáng chú ý là công tác quản lý không chỉ dừng ở lực lượng chức năng.
Tại phường Cầu Thia, các tổ dân phố, thôn bản, việc bảo vệ hành lang đê điều đã trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng.
Tổ dân phố Na Đường thường xuyên tuyên truyền người dân không tập kết vật liệu trên đê, cản trở dòng chảy, không thực hiện các hành vi vi phạm quy định về đê điều.
Ông Hoàng Văn Chài, Tổ trưởng Tổ dân phố Na Đường, phường Cầu Thia cho biết, sau nhiều năm tuyên truyền, người dân đã nâng cao nhận thức và chấp hành nghiêm các quy định. Trên địa bàn không phát sinh tình trạng tập kết vật liệu hay khai thác cát sỏi trái phép dọc tuyến đê.
Sự thay đổi trong nhận thức ấy chính là nền tảng quan trọng nhất để bảo vệ công trình phòng chống thiên tai. Bởi trên thực tế, nhiều vi phạm về hành lang thoát lũ thường bắt đầu từ những hành động tưởng chừng rất nhỏ: một bãi vật liệu tạm thời, một điểm đổ đất san nền, một hoạt động khai thác tự phát...
Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, những tác động nhỏ ấy có thể làm thay đổi dòng chảy, suy giảm khả năng thoát lũ hoặc đe dọa trực tiếp đến kết cấu công trình đê điều.
Đối với những hộ dân sinh sống ven suối, giá trị của công trình đê điều không nằm ở những con số đầu tư hay các thông số kỹ thuật mà được cảm nhận bằng sự bình yên mỗi mùa mưa lũ.
Người dân tại khu vực ven suối Thia vẫn còn nhớ những mùa mưa trước đây khi nước lũ dâng cao, tràn vào ruộng đồng, cuốn theo hoa màu và đe dọa tài sản của nhiều gia đình. Mỗi khi xuất hiện mưa lớn kéo dài, các hộ dân lại phải huy động nhân lực hỗ trợ nhau ứng phó.
Bởi vậy, việc đầu tư các công trình kè, đê bảo vệ bờ suối mang ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống người dân. Không chỉ giảm nguy cơ ngập lụt, sạt lở, những công trình này còn tạo niềm tin để người dân yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống.
Nhưng bảo vệ đê điều không chỉ là câu chuyện xây thêm những tuyến kè mới, mà quan trọng hơn là giữ cho các công trình hiện có luôn phát huy đầy đủ chức năng. Một tuyến đê dù được đầu tư kiên cố đến đâu cũng sẽ đối mặt với rủi ro nếu hành lang bảo vệ bị xâm hại hoặc dòng chảy bị cản trở.
Đó cũng là lý do Văn bản số 3930/UBND-KT của UBND tỉnh nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về đê điều và hành lang thoát lũ. Đây không đơn thuần là biện pháp quản lý nhà nước mà còn là giải pháp giảm thiểu rủi ro thiên tai từ sớm, từ xa.
Tại các địa phương có hệ thống sông, suối lớn, việc quản lý hành lang thoát lũ luôn được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với công tác phòng chống thiên tai.
Theo ông Hoàng Văn Hòa, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, phường Cầu Thia, địa phương đã chỉ đạo lực lượng chuyên môn thường xuyên kiểm tra, khảo sát dọc các tuyến suối, kịp thời phát hiện các trường hợp khai thác, tập kết cát đá sỏi trái quy định.
Điều này phản ánh hiệu quả của phương châm quản lý chủ động. Thay vì chờ xử lý khi vi phạm đã xảy ra, các địa phương đang chuyển mạnh sang phòng ngừa từ cơ sở, kết hợp giữa tuyên truyền, kiểm tra thường xuyên và sự giám sát của cộng đồng dân cư.
Song song với đó, công tác đánh giá các khu vực có nguy cơ sạt lở cũng được triển khai đồng bộ. Những khu vực ven suối Thia, suối Ngòi hay các vị trí gần dòng chảy lớn đều được rà soát, cảnh báo để người dân chủ động phòng tránh.
Thực tế cho thấy, nhận thức của người dân đã có chuyển biến tích cực. Nhiều hộ gia đình không còn xây dựng công trình ở những vị trí có nguy cơ sạt lở cao; chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ tài sản trước mùa mưa lũ.
Ông Nguyễn Thế Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Tâm cho biết, ngay từ đầu năm, địa phương đã thành lập ban chỉ đạo, các tổ kiểm tra thường xuyên rà soát khu vực đê điều và những vị trí có nguy cơ cản trở dòng chảy. Hệ thống truyền thanh cơ sở được duy trì đều đặn để nâng cao ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ hành lang thoát lũ.
Khi ý thức của người dân được nâng lên, chính quyền cơ sở vào cuộc quyết liệt và công tác kiểm tra được duy trì thường xuyên, nguy cơ phát sinh các “điểm nóng” vi phạm cũng giảm đáng kể.
Biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường hơn. Những trận mưa lớn xuất hiện với tần suất dày hơn, cường độ mạnh hơn. Trong điều kiện đó, mỗi mét hành lang thoát lũ được giữ gìn nguyên trạng đều có ý nghĩa đối với an toàn của cộng đồng.
Bài học từ nhiều địa phương cho thấy, thiệt hại do thiên tai không chỉ đến từ yếu tố tự nhiên mà còn bắt nguồn từ những tác động của con người lên hệ thống thoát lũ. Một công trình lấn chiếm, một bãi vật liệu tập kết sai quy định hay một điểm khai thác cát sỏi trái phép đều có thể trở thành nguyên nhân làm gia tăng mức độ rủi ro khi lũ xuất hiện.
Từ những tuyến đê ven suối ở đến các khu vực được rà soát thường xuyên tại cơ sở, một thông điệp đang được khẳng định rõ ràng: phòng ngừa luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn khắc phục hậu quả.
Giữ hành lang thoát lũ thông thoáng, bảo vệ công trình đê điều an toàn cũng chính là giữ gìn không gian sinh tồn của cộng đồng trước những diễn biến ngày càng khó lường của thiên nhiên. Và mỗi hành động chấp hành pháp luật hôm nay sẽ góp thêm một lớp bảo vệ cho những mùa mưa lũ mai sau.
Toàn tỉnh Lào Cai hiện có 12 tuyến đê với tổng chiều dài 244,198 km. Nhằm chủ động ứng phó thiên tai và bảo đảm an toàn công trình trong mùa mưa lũ năm 2026, UBND tỉnh đã ban hành Công văn số 3978/UBND-NLN ngày 18/5/2026 yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, bảo vệ hệ thống đê điều, thủy lợi. Theo đó, các địa phương phải rà soát các vị trí xung yếu, phát quang hành lang bảo vệ công trình, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lấn chiếm bãi sông, lòng sông, hành lang bảo vệ đê và các hoạt động gây cản trở thoát lũ, góp phần nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh.
