Theo thống kê mới nhất, đợt mưa lũ vừa qua làm 110 công trình thủy lợi tại 06 xã Tú Lệ, Púng Luông, Mù Cang Chải, Khao Mang, Lao Chải và Chế Tạo bị hỏng ở nhiều mức độ. Nhiều tuyến kênh bị đất đá vùi lấp, sạt lở, cuốn trôi; nhiều đập đầu mối hư hỏng khiến nước không thể dẫn về đồng ruộng như trước. Hàng trăm ha lúa vụ mùa đứng trước nguy cơ thiếu nước tưới nếu các công trình không được khắc phục kịp thời.
Tại xã Lao Chải, công trình thủy lợi Lờ A Trinh là một trong những công trình bị thiệt hại nặng. Tuyến kênh dài 11 km, cung cấp nước tưới cho hơn 20 ha lúa, bị mưa lũ cuốn trôi khoảng 500 m và vùi lấp hơn 1km. Trên tuyến, những khối đất đá lớn chắn ngang dòng chảy; nhiều đoạn kênh chỉ còn lại dấu vết sau lũ.
Ngay sau khi thời tiết ổn định, người dân địa phương cùng cán bộ, công nhân Công ty TNHH Tân Phú chia thành nhiều nhóm, khẩn trương phát dọn cây cối, nạo vét đất đá, khơi thông dòng chảy và xử lý các điểm sạt lở, với mục tiêu sớm đưa nguồn nước trở lại phục vụ sản xuất.
Đối với ông Sùng A Mùa, ở thôn Hú Trù Lình, công trình thủy lợi này cung cấp nước tưới cho hơn 1 ha lúa mùa của gia đình. Đây cũng là nguồn thu nhập chính, quyết định sinh kế của cả gia đình trong năm. Khi công trình bị hỏng do mưa lũ, nỗi lo lớn nhất của ông là lúa thiếu nước đúng vào thời điểm cần chăm sóc.
Ông Sùng A Mùa chia sẻ: “Khi công trình bị mưa lũ làm hỏng, nhiều diện tích lúa có thể bị thiệt hại. Vì vậy, chúng tôi tích cực tham gia cùng mọi người khắc phục để sớm có nước tưới cho ruộng”.
Khác với vùng đồng bằng, hệ thống thủy lợi ở vùng cao phải đi qua địa hình đồi núi dốc, men theo sườn núi, vượt khe suối và nhiều vị trí hiểm trở. Vì vậy, mỗi khi xảy ra mưa lớn hoặc lũ quét, các đập đầu mối, tuyến kênh rất dễ bị cuốn trôi hoặc đứt gãy. Công tác sửa chữa không thể áp dụng máy móc hay một phương án cố định mà phải linh hoạt theo điều kiện thực tế tại từng vị trí.
Tại những nơi còn có thể mở tuyến mới, lực lượng thi công tiến hành đào kênh đất tạm để dẫn nước. Đối với các đoạn bị sạt lở hoàn toàn, chưa thể khôi phục ngay, giải pháp sử dụng ống nhựa HDPE được triển khai nhằm bảo đảm dòng nước tiếp tục được dẫn về đồng ruộng trong thời gian chờ sửa chữa lâu dài.
Anh Hoàng Quốc Nam - cán bộ kỹ thuật Công ty TNHH Tân Phú, cho biết: “Giải pháp của chúng tôi là những vị trí có thể đào kênh đất thì sẽ tiến hành đào để dẫn nước. Tại những vị trí không thể làm kênh đất, đơn vị sẽ sử dụng ống nhựa HDPE để dẫn nước qua, bảo đảm duy trì nguồn nước tưới cho bà con”.
Ngay sau thiên tai, Công ty TNHH Tân Phú đã huy động toàn bộ cán bộ kỹ thuật kiểm tra hiện trạng, xây dựng phương án khắc phục phù hợp với mức độ thiệt hại của từng công trình. Những công trình cấp nước cho diện tích lúa đang thiếu nước được ưu tiên triển khai trước. Song song với việc sửa chữa, đơn vị huy động nhân lực phối hợp chính quyền địa phương và người dân nạo vét, gia cố các tuyến kênh.
Đối với những công trình chưa thể khôi phục ngay, đơn vị tổ chức dẫn nước từ các khe, suối và nguồn nước phụ để duy trì lượng nước tối thiểu phục vụ sản xuất, hạn chế thấp nhất thiệt hại đối với cây trồng.
Ông Đỗ Cao Khánh - Phó Giám đốc Chi nhánh khu vực Nghĩa Lộ, Công ty TNHH Tân Phú, cho biết: “Đối với những tuyến kênh bị sạt lở, vùi lấp với khối lượng lớn, gây thiếu nước, chúng tôi đang huy động cán bộ, công nhân cùng người dân dẫn nước từ các khe và nguồn nước phụ để bảo đảm nước tưới trước mắt. Đồng thời, đơn vị tập trung khắc phục các hạng mục bị hỏng với tinh thần sớm nhất, nhanh nhất, cấp nước kịp thời cho bà con”.
Đến nay, nhiều tuyến kênh thuộc 12 công trình thủy lợi đã từng bước được khơi thông, đưa dòng nước trở lại các cánh đồng lúa. Dù khối lượng công việc phía trước còn rất lớn, với sự vào cuộc tích cực của đơn vị quản lý, chính quyền địa phương và sự đồng lòng của người dân, các công trình đang được khẩn trương khắc phục, từng bước nối lại những “mạch nước” vùng cao.
Việc khẩn trương khắc phục các công trình thủy lợi không chỉ bảo đảm nguồn nước cho vụ mùa năm nay mà còn góp phần giúp người dân ổn định sản xuất, bảo đảm an ninh lương thực và từng bước vượt qua những thiệt hại nặng nề do thiên tai gây ra. Trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan, sớm phục hồi hệ thống thủy lợi cũng là nền tảng quan trọng để các địa phương vùng cao nâng cao khả năng thích ứng, bảo vệ sinh kế và phát triển sản xuất bền vững.