6 tháng đầu năm 2026, ngành chăn nuôi tỉnh Lào Cai tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khá. Tổng đàn gia súc chính toàn tỉnh ước đạt 1,47 triệu con, tổng đàn gia cầm đạt trên 13,2 triệu con. Sản lượng thịt hơi xuất chuồng lũy kế đạt 92.000 tấn. Toàn tỉnh hiện có 1.178 cơ sở chăn nuôi đạt tiêu chí trang trại cùng 7 chuỗi liên kết chăn nuôi quy mô lớn.
Tuy nhiên, đi liền với sự phát triển về quy mô là những rủi ro hiện hữu về dịch bệnh. Tính đến đầu tháng 6/2026, dịch tả lợn châu Phi đã xảy ra tại 158 hộ thuộc 52 thôn của 15 xã, buộc phải tiêu hủy 1.228 con lợn. Đáng chú ý, địa bàn tỉnh cũng phát sinh 4 trường hợp chó mắc bệnh dại. Mặc dù đến nay nhiều địa phương đã qua 21 ngày không phát sinh ca bệnh mới, nhưng nguy cơ lây lan trong giai đoạn chuyển mùa vẫn luôn rình rập.
Để đối phó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã cấp 191.031 liều vắc xin và 17.254 lít hóa chất sát trùng phục vụ đợt 1 năm 2026. Các xã, phường đã triển khai tiêm được 181.200 liều. Nhưng việc tổ chức tiêm phòng, giám sát dịch bệnh và quản lý hệ thống trang trại đang vấp phải trở ngại lớn từ cơ sở.
Theo thống kê, hiện có 86/99 phòng kinh tế hoặc phòng kinh tế, hạ tầng và đô thị cấp xã, phường trong tỉnh thiếu cán bộ chuyên môn về chăn nuôi, thú y và hầu hết không có cán bộ thuỷ sản. Điều này khiến chính quyền cơ sở phải loay hoay bài toán kiêm nhiệm, đẩy áp lực lên vai một vài cá nhân.
Tại xã Mỏ Vàng, quy mô sản xuất nông nghiệp của địa phương rất lớn với khoảng 10.000 ha quế, hàng trăm ha lúa và ngô, cùng đàn vật nuôi lên tới hàng nghìn con. Thế nhưng, UBND xã chỉ bố trí được 1 cán bộ kiêm nhiệm phụ trách toàn bộ lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, thú y và thủy lợi.
Khối lượng công việc quá tải khiến việc bám sát địa bàn, theo dõi biến động tổng đàn hay kiểm tra điều kiện chăn nuôi gặp vô vàn áp lực. Ngoài ra, đối với lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu như thú y, việc cán bộ không được đào tạo bài bản dẫn đến lúng túng trong khâu chẩn đoán và xử lý ổ dịch ban đầu.
Nói về bài toán nhân sự hiện nay, ông Đỗ Cao Quyền - Chủ tịch UBND xã Mỏ Vàng chia sẻ: "Việc thiếu cán bộ thú y chuyên trách khiến công tác giám sát dịch bệnh chủ yếu dựa vào cán bộ kiêm nhiệm, trưởng thôn và ý thức khai báo của người chăn nuôi, ảnh hưởng nhất định đến khả năng phát hiện sớm và khoanh vùng ổ dịch".
Do đó, để khắc phục, xã buộc phải huy động sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể nhằm thường xuyên nắm bắt tình hình từ các thôn, bản, đồng thời khuyến cáo người dân tuân thủ an toàn sinh học.
Thực trạng này không chỉ diễn ra ở các xã vùng cao mà còn bộc lộ rõ tại những địa phương thuần nông. Tại xã Tân Hợp, khó khăn lớn nhất không nằm ở năng lực cán bộ mà nằm ở việc phân bổ khối lượng công việc. Hiện, 1 cán bộ phải đảm đương cùng lúc các nhiệm vụ từ nông nghiệp, thủy lợi, thủy sản, phòng chống thiên tai đến quản lý chất lượng an toàn thực phẩm, kinh tế trang trại và hợp tác xã. Khoảng thời gian dành cho việc trực tiếp xuống cơ sở, hướng dẫn nông dân ghi biểu mẫu, rà soát từng hộ chăn nuôi bị thu hẹp đáng kể.
Chỉ rõ nguyên nhân của sự quá tải, ông Triệu Đình Khôi - Trưởng phòng Kinh tế xã Tân Hợp khẳng định: "Việc cán bộ phải đảm nhận quá nhiều nhóm công việc dẫn đến thời gian và nguồn lực bị phân tán mới là nguyên nhân chính, chứ không phải do cán bộ thiếu năng lực".
Giải pháp tạm thời của địa phương là tăng cường phối hợp với Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, giao các đầu việc kỹ thuật như tiêm phòng, tiêu độc khử trùng cho cán bộ thú y của trung tâm, trong khi Phòng Kinh tế xã giữ vai trò quản lý nhà nước. "Tuy vậy, nếu dịch bệnh bùng phát trên diện rộng, lực lượng mỏng manh này sẽ phải chịu áp lực vô cùng lớn" - ông Khôi nhấn mạnh.
Tại khu vực đô thị hoặc ven đô, nơi có tính chất phức tạp riêng, áp lực kiểm soát dịch bệnh cũng không hề nhỏ. Việc thiếu chuyên gia khiến công tác tham mưu các biện pháp phòng chống dịch gặp trở ngại, thời gian xử lý sự cố kéo dài do phải liên tục báo cáo và chờ hướng dẫn.
Đánh giá về sự bất cập này, ông Hoàng Văn Hòa - Trưởng phòng Nông nghiệp và môi trường phường Cầu Thia cho biết: "Khi phát sinh các tình huống liên quan đến dịch bệnh động vật hoặc các vấn đề chuyên môn sâu, địa phương phải phối hợp xin ý kiến hướng dẫn từ cấp trên nên thời gian xử lý có thể bị kéo dài".
Để bù đắp một phần lỗ hổng nhân sự, phường đang tận dụng công nghệ thông tin thông qua các nhóm zalo của tổ dân phố nhằm tiếp nhận và phản hồi thông tin dịch bệnh một cách nhanh nhất.
Việc phân công cán bộ kiêm nhiệm hiện tại chỉ là giải pháp tình thế nhằm duy trì sự vận hành của bộ máy trong giai đoạn kiện toàn. Tuy nhiên, quản lý dịch bệnh nông nghiệp là lĩnh vực có tính chất đặc thù, yêu cầu tốc độ phản ứng nhanh, chính xác và bám sát địa bàn. Nếu không có đội ngũ nhân sự được đào tạo chuyên sâu túc trực tại cơ sở, mọi kế hoạch phòng chống dịch từ cấp tỉnh đưa xuống sẽ khó được triển khai một cách triệt để, hệ thống báo cáo thống kê dễ rơi vào tình trạng thiếu chính xác.
Cùng với đó, việc lực lượng cấp thôn chưa có chuyên môn về thú y, trong khi khối lượng công việc thống kê rà soát ngày càng chi tiết càng làm tăng thêm sự đứt gãy trong hệ thống quản lý.
Chủ trương tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp là bước đi nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Song, sự vận hành trong thực tiễn đang đặt ra yêu cầu thiết thực về việc điều chỉnh, phân bổ lại nhân sự cho phù hợp với đặc thù từng địa bàn.
Cơ sở mong muốn tỉnh sớm rà soát vị trí việc làm, xem xét bố trí đầy đủ cán bộ chuyên môn chăn nuôi, thú y, thủy sản cho các xã thuần nông có quy mô sản xuất lớn.
Đồng thời, cần tiếp tục phân định rạch ròi giữa chức năng quản lý nhà nước của cấp xã và nhiệm vụ cung ứng dịch vụ kỹ thuật của trung tâm dịch vụ tổng hợp. Có như vậy, bức tường phòng tuyến chống dịch bệnh ở nông thôn mới thực sự vững chắc, đảm bảo an toàn cho tổng đàn vật nuôi và bảo vệ sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
