Đánh thức vùng đất cằn Pha Long

Từ đất khó đến những mùa quả ngọt

Những ngày hè, dọc các tuyến đường bê tông uốn lượn quanh sườn núi ở xã Pha Long, màu xanh của những vườn quýt, lê, sa nhân trải dài thay thế cho những nương ngô bạc màu trước đây. Trên khắp các thôn, người dân tất bật chăm sóc cây trồng chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch. Những triền đồi từng cằn cỗi nay được phủ xanh bởi các loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, mở ra kỳ vọng về những mùa quả ngọt và cuộc sống đủ đầy hơn.

Địa hình chia cắt mạnh, độ dốc lớn, thiếu nước sản xuất khiến nhiều năm liền đời sống người dân phụ thuộc vào cây ngô, lúa nương với năng suất thấp. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo luôn ở mức cao, việc phát triển kinh tế gặp nhiều khó khăn.

Nhận thấy lợi thế về khí hậu mát mẻ quanh năm cùng quỹ đất đồi rộng lớn, chính quyền địa phương từng bước định hướng người dân chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như quýt, lê, sa nhân, chè, chuối, ngô ngọt và cây dược liệu.

Với sự hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia, ngành chuyên môn và doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã mang lại những kết quả tích cực.

Trong khu vườn rộng gần 03 ha tại thôn Máo Chóa Sủ, ông Thào Seo Lìn cần mẫn cắt tỉa từng cành lê chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch. Những hàng lê xanh tốt nối tiếp nhau trên sườn đồi, xen giữa là những gốc quýt đang vươn tán và những đám sa nhân phủ kín dưới tán rừng.

Ít ai nghĩ rằng, vài năm trước nơi đây chỉ là nương ngô cho năng suất thấp, quanh năm phụ thuộc vào thời tiết. Sau khi mạnh dạn chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao, khu vườn đã trở thành nguồn thu nhập chính của gia đình, tạo điều kiện để tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất.

Ông Thào Seo Lìn nhớ lại, trước đây gia đình chủ yếu trồng ngô, lúa nương nên thu nhập rất bấp bênh, mỗi năm chỉ đủ lương thực.

Còn ông Thào Seo Dín chia sẻ, được chính quyền địa phương tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, gia đình ông mạnh dạn đưa quýt, lê vào sản xuất. Đến nay, những loại cây này đều sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định.

Ông Dín chia sẻ: "Có năm gia đình thu gần 100 triệu đồng từ quýt và sa nhân. Nhờ đó, chúng tôi có điều kiện xây nhà, đầu tư thêm cây giống và chăm sóc vườn bài bản hơn. Thấy hiệu quả, nhiều hộ trong thôn cũng mạnh dạn làm theo".

Từ những mô hình ban đầu, người dân Pha Long từng bước thay đổi tư duy sản xuất, lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường.

Đến nay, toàn xã có khoảng 160 ha quýt, hơn 113 ha lê, trên 400 ha sa nhân cùng nhiều diện tích chè, chuối, mận và cây dược liệu khác. Những vùng cây trồng này đang từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tạo động lực cho tái cơ cấu ngành nông nghiệp và nâng cao thu nhập của người dân.

Theo ông Phạm Tất Minh - Chủ tịch UBND xã Pha Long, mục tiêu của địa phương là nâng cao thu nhập cho người dân thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tổ chức lại sản xuất. Xã không phát triển theo phong trào mà lựa chọn những loại cây phù hợp với điều kiện sinh thái, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản.

Hình thành vùng nguyên liệu

Cùng với phát triển các cây trồng chủ lực, Pha Long đang từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa gắn với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Điểm nhấn trong năm 2026 là mô hình trồng ngô ngọt liên kết với Nhà máy Chế biến rau quả xuất khẩu Mường Khương. Mô hình thí điểm trên diện tích 2 ha tại thôn Sín Chải B cho thấy cây sinh trưởng đồng đều, chất lượng đáp ứng yêu cầu chế biến xuất khẩu.

Trên cơ sở kết quả bước đầu, địa phương đang phối hợp với doanh nghiệp khảo sát mở rộng vùng nguyên liệu lên từ 30 đến 50 ha, đồng thời xây dựng vùng trồng ngô bao tử phục vụ xuất khẩu.

Đối với cây chuối, xã đang hoàn thiện hồ sơ cấp mã số vùng trồng trên diện tích hơn 44 ha, đồng thời định hướng mở rộng lên khoảng 300 ha tại nhiều thôn nhằm hình thành vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu. Cây sa nhân cũng được quy hoạch phát triển theo hướng bền vững, gắn với cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ rừng.

Riêng đối với cây lê và quýt, ngoài việc duy trì diện tích hiện có, địa phương tiếp tục phối hợp với ngành chuyên môn hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp thâm canh, phòng trừ sâu bệnh, nâng cao năng suất, chất lượng quả; đồng thời xây dựng cảnh quan vùng trồng gắn với phát triển du lịch trải nghiệm.

Song hành với chuyển đổi cơ cấu cây trồng là sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng phục vụ sản xuất. Đến nay, hệ thống giao thông liên thôn được bê tông hóa, điện lưới quốc gia phủ kín các thôn, nhiều công trình thủy lợi được kiên cố hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ nông sản. Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát cũng giúp hàng trăm hộ dân ổn định nơi ở, yên tâm phát triển kinh tế.

Mới đây, tại buổi làm việc với UBND xã Pha Long về định hướng phát triển nông nghiệp, bà Cao Thị Hòa Bình - Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản tỉnh Lào Cai đánh giá, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển các vùng sản xuất hàng hóa nhờ điều kiện khí hậu đặc thù và lợi thế về đất đai.

Để khai thác hiệu quả những lợi thế đó, xã cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng trồng, đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật, quản lý tốt dịch hại trên cây trồng, vật nuôi và xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ bền vững.

Theo lãnh đạo chi cục, việc phát triển nông nghiệp trong giai đoạn tới không chỉ hướng đến tăng diện tích mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Pha Long vẫn còn không ít khó khăn. Địa hình chia cắt mạnh khiến việc hình thành vùng sản xuất tập trung gặp nhiều trở ngại; lao động trẻ đi làm ăn xa, đất sản xuất manh mún, một số cơ chế hỗ trợ chưa thật sự phù hợp với điều kiện vùng cao cũng là những thách thức cần tháo gỡ.

Tuy nhiên, với hướng đi đúng, sự đồng hành của ngành chuyên môn, doanh nghiệp và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền cùng người dân, nông nghiệp Pha Long đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa.

Những mùa quả ngọt hôm nay không chỉ mang đến nguồn thu nhập cao hơn mà còn là minh chứng cho sự đổi thay của vùng đất biên cương. Từ những quả đồi cằn cỗi, người dân đã gây dựng nên những vùng cây trồng có giá trị kinh tế; từ sản xuất nhỏ lẻ, từng bước hình thành tư duy liên kết với doanh nghiệp, ứng dụng khoa học kỹ thuật và hướng tới sản xuất hàng hóa.

Pha Long đang từng bước đánh thức tiềm năng của chính mình. Hành trình ấy vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng những kết quả đạt được bước đầu đã tạo đà để vùng đất biên giới này tiếp tục phát triển theo hướng nông nghiệp xanh, hàng hóa và bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và xây dựng diện mạo nông thôn mới ngày càng khởi sắc.