Dòng vốn tín dụng xanh giúp tăng trưởng bền vững

Tín dụng xanh hiện nay không đơn thuần là một sản phẩm vay vốn thông thường mà đang trở thành một phương thức tổ chức lại dòng vốn gắn liền với quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất bền vững. Để dòng vốn này vận hành đúng mục tiêu, các khoản cấp tín dụng bắt buộc phải gắn liền với những hoạt động có tác động tích cực hoặc giảm thiểu tối đa hệ lụy tiêu cực đối với môi trường. Đồng thời, các dự án phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí theo quy định và khung phân loại áp dụng, được định hình bởi hành lang pháp lý như: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, Thông tư số 17/2022/TT-NHNN, cùng Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg và Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, các dự án xanh còn phải bước qua cánh cửa kiểm định chất lượng bằng các chứng chỉ, chứng nhận uy tín trong và ngoài nước. Có thể kể đến các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, OCOP, ISO 22000 hay hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về nông nghiệp hữu cơ. Đây chính là tấm hộ chiếu để các mô hình kinh tế xanh khẳng định tính minh bạch và giá trị thực tế đối với môi trường.

Theo báo cáo của ngành chức năng, tình hình cấp tín dụng đối với các dự án xanh theo quy định đạt được những kết quả cụ thể, phản ánh xu hướng dịch chuyển dòng vốn vào lĩnh vực bền vững. Doanh số giải ngân lũy kế từ đầu năm đạt 115,9 tỷ đồng, góp phần đưa tổng dư nợ tín dụng xanh đến nay đạt 231,9 tỷ đồng. Tuy vậy, quy mô này vẫn còn khá khiêm tốn khi chỉ chiếm tỷ trọng 0,17% tổng dư nợ toàn địa bàn, cho thấy dư địa phát triển dòng vốn xanh tại địa phương vẫn còn rất lớn. Dòng vốn tín dụng xanh đang có sự phân hóa rõ rệt, tập trung vào lĩnh vực giao thông vận tải xanh với 85,4 tỷ đồng, nông - lâm - thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học với 73,3 tỷ đồng.

Nguồn vốn tín dụng xanh dựa trên chính sách của các ngân hàng, qua đó, kịp thời tạo đòn bẩy cho nhiều mô hình kinh tế bền vững tại địa phương. Hiệu quả của nguồn vốn ý nghĩa này được minh chứng rõ nét qua mô hình sản xuất của gia đình ông Hoàng Văn Lũy ở thôn Đồng Cát, xã Quy Mông. Ông Lũy được vay 2 tỷ đồng từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) để trồng hơn 30 ha tre măng Bát độ, cây trồng này đã mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình. “Nhờ nguồn vốn tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi, gia đình tôi đã mạnh dạn mở rộng diện tích, đầu tư lâu dài. Nguồn vốn này rất thiết thực đối với nông dân”, ông Hoàng Văn Lũy cho biết.

Hành trình xanh hóa tín dụng tại địa bàn tỉnh vẫn đối mặt với không ít rào cản. Hiện nay, tiêu chuẩn “xanh” chưa đồng bộ, vẫn chưa có danh mục phân loại xanh quốc gia chi tiết cho tất cả ngành kinh tế. Điều này gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc xác định, thẩm định và giám sát các dự án đủ điều kiện thụ hưởng dòng vốn tín dụng xanh. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa ngành ngân hàng với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành về môi trường, tài nguyên còn hạn chế, gây trở ngại cho công tác đánh giá rủi ro môi trường - xã hội (ESG) theo phương thức tự động hóa. Các dự án xanh thường có kỳ hạn dài, vốn đầu tư lớn và rủi ro thị trường cao trong khi nguồn vốn huy động của các ngân hàng thương mại chủ yếu là ngắn hạn. Đồng thời, chi phí đầu tư cho hạ tầng công nghệ số bảo mật cao là áp lực không nhỏ đối với các chi nhánh nhỏ.

Ngoài ra, khoảng cách giữa “xanh theo đánh giá của ngân hàng” và “xanh được xác nhận theo quy định của Nhà nước” còn lớn. Do đó, mới có 1 dự án, với dư nợ 570 triệu đồng được cơ quan có thẩm quyền xác nhận thuộc danh mục xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg; còn 98,2 tỷ đồng là dư nợ do tổ chức tín dụng tự xác định và cho vay theo chính sách ưu đãi riêng. Nếu không được xác nhận thống nhất thì các khoản vay này sẽ khó được thụ hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Để khơi thông dòng vốn xanh và phát huy tối đa vai trò của các tổ chức tài chính, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực 4 định hướng tập trung triển khai 4 nhóm giải pháp trọng tâm mang tính chiến lược. Ông Nguyễn Quang Đạt - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh khu vực 4 khẳng định: “Thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh khu vực 4 sẽ tiếp tục chỉ đạo các chi nhánh tổ chức tín dụng ưu tiên nguồn vốn, triển khai các gói sản phẩm tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi, thủ tục linh hoạt để tài trợ cho dự án nông nghiệp tuần hoàn, sản xuất giảm phát thải và mô hình du lịch sinh thái bền vững phù hợp với định hướng của tỉnh. Đơn vị cũng chỉ đạo các ngân hàng thương mại bắt buộc áp dụng bộ tiêu chí đánh giá tác động môi trường trong quy trình cấp tín dụng; kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng dư nợ; ưu tiên các doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị)”.

Nhằm đồng hành với xu hướng phát triển bền vững toàn cầu, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cũng đã chủ động xây dựng và đưa vào vận hành một hệ sinh thái tài chính bền vững toàn diện. Hệ sinh thái này không chỉ cung cấp giải pháp chuyển đổi cho doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội đầu tư trách nhiệm cho khách hàng thông qua chuỗi sản phẩm tài chính tiên tiến. Trong đó, lõi trung tâm của hệ sinh thái được định hình bởi 3 chương trình tín dụng chiến lược gồm: Chương trình tín dụng xanh, Chương trình Eco Growth và Chương trình đồng hành chuyển đổi bền vững. Bên cạnh mảng cấp vốn, Vietcombank còn tối ưu hóa các giải pháp nguồn vốn với dòng sản phẩm tiền gửi xanh, cho phép dòng tiền nhàn rỗi của khách hàng được đầu tư trực tiếp vào các dự án thân thiện với môi trường. Phó Giám đốc Chi nhánh Vietcombank Yên Bái Nguyễn Hữu Lộc cho biết: “Chi nhánh Vietcombank Yên Bái cam kết sẵn sàng bố trí đầu mối tư vấn cho các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp, chủ động hướng dẫn khách hàng hoàn thiện hồ sơ tiếp cận vốn; các mô hình sản xuất gắn với bảo vệ rừng và phát triển bền vững; ưu tiên xem xét các phương án sản xuất hiệu quả, minh bạch và có liên kết chuỗi ổn định”.

Để dòng vốn mang tính chiến lược này tiếp tục lan tỏa hiệu quả, rất cần sự đồng hành nhịp nhàng của cả hệ thống từ cơ quan quản lý, các tổ chức tín dụng đến chính các chủ thể sản xuất tại địa phương.