Trên hồ Thác Bà - nơi từng chủ yếu khai thác thủy sản tự nhiên nay đang hình thành vùng sản xuất hàng hóa với nhiều giống cá có giá trị kinh tế cao như cá lăng, cá ngạnh, cá tầm, cá nheo Mỹ, cá rô phi đơn tính... Với 48 lồng nuôi, mỗi năm gia đình ông Lê Văn Thư ở thôn Mạ, xã Thác Bà xuất bán hơn 20 tấn cá thương phẩm, đồng thời cung cấp trên 1 triệu con cá giống cho nhiều địa phương.
Để nâng cao hiệu quả, ông Thư đầu tư hệ thống lồng bằng vật liệu bền chắc, nuôi xen ghép nhiều giống cá nhằm hạn chế dịch bệnh và tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên.
Ông Lê Văn Thư chia sẻ: "Muốn có hiệu quả phải đầu tư bài bản từ con giống, lồng nuôi đến kỹ thuật chăm sóc. Chất lượng sản phẩm tốt thì thị trường mới ổn định".
Không riêng ông Thư, nhiều hộ dân ven hồ Thác Bà đã chuyển từ đánh bắt sang nuôi thủy sản. Gia đình ông Đặng Văn Tăng ở thôn Đồng Tý, xã Yên Thành đầu tư 12 lồng cá từ năm 2023. Nhờ tận dụng lợi thế nguồn nước sạch, cá sinh trưởng nhanh, mỗi năm gia đình đạt doanh thu gần 400 triệu đồng, lợi nhuận khoảng 200 triệu đồng. Những mô hình như vậy đang góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng hồ.
Không chỉ ở hồ Thác Bà, hồ thủy điện Bắc Hà cũng đang trở thành vùng nuôi cá lồng trọng điểm. Nhiều hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã đầu tư phát triển nuôi cá hàng hóa, khai thác hiệu quả diện tích mặt nước lòng hồ.
Theo ông Đặng Quang Tuấn ở thôn Làng Mới, xã Bảo Nhai, nghề nuôi cá đã giúp nhiều hộ dân có nguồn thu khá. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh về số lượng lồng nuôi cũng xuất hiện những áp lực mới đối với môi trường nước.
"Nếu phát triển thiếu quy hoạch, nuôi mật độ quá dày thì chính người nuôi sẽ chịu thiệt đầu tiên. Muốn làm lâu dài phải quản lý tốt môi trường và liên kết với nhau", ông Tuấn chia sẻ.
Những năm gần đây, thủy sản Lào Cai đã có bước phát triển. Toàn tỉnh hiện có gần 5.000 ha diện tích nuôi thủy sản, sản lượng năm 2025 đạt gần 27.000 tấn. Bên cạnh các giống cá truyền thống, cá hồi, cá tầm, cá lăng, ba ba gai... đã tạo nên cơ cấu sản phẩm đa dạng. Nhiều vùng nuôi tập trung hình thành tại Tả Van, Ngũ Chỉ Sơn, Dền Sáng, hồ Thác Bà, hồ thủy điện Bắc Hà...
Một số sản phẩm cá nước lạnh được chế biến sâu, đạt chứng nhận OCOP, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ. Điều đáng ghi nhận là tư duy sản xuất của người dân cũng đang thay đổi, không chỉ quan tâm đến sản lượng mà chú trọng hơn đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước, công nghệ vi sinh, thực hành nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP... Đây là tiền đề để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Tuy nhiên, thủy sản Lào Cai vẫn còn không ít hạn chế, như: quy mô sản xuất phần lớn còn nhỏ; liên kết giữa người nuôi với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ chưa chặt chẽ. Nhiều cơ sở sản xuất giống đã xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển các loài thủy sản đặc sản. Chi phí thức ăn, vật tư đầu vào tăng trong khi giá bán chưa ổn định khiến lợi nhuận của người nuôi bị thu hẹp.
Đặc biệt, nghề nuôi cá nước lạnh đang chịu sức ép lớn từ nguồn cá tầm nhập khẩu giá rẻ. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu, nắng nóng kéo dài, mưa lũ bất thường và dịch bệnh cũng đặt ra nhiều rủi ro cho người nuôi thủy sản.
Theo ông Nguyễn Thái Bình - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, định hướng của tỉnh trong thời gian tới là phát triển thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững và nâng cao giá trị gia tăng. Trọng tâm là khai thác hiệu quả diện tích mặt nước hiện có; mở rộng nuôi cá lồng, cá nước lạnh; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; phát triển sản xuất gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ theo chuỗi giá trị.
Mục tiêu đến năm 2030, tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh đạt khoảng 33.000 tấn, đưa thủy sản trở thành ngành hàng có giá trị, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng nông nghiệp.
Để hiện thực hóa mục tiêu, ngành nông nghiệp xác định nhiều giải pháp đồng bộ: chuyển dần sang lồng nuôi vật liệu HDPE, mở rộng nuôi công nghệ cao, phát triển vùng nuôi đạt VietGAP, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu sản phẩm và phát triển thương mại điện tử.
Đồng thời tăng cường quan trắc môi trường, cảnh báo dịch bệnh; chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào toàn bộ chuỗi giá trị từ con giống, nuôi thương phẩm đến chế biến, tiêu thụ.
Khi lợi thế mặt nước được khai thác hiệu quả, khoa học - công nghệ được ứng dụng rộng rãi và chuỗi liên kết được hình thành bền vững, thủy sản sẽ không chỉ là sinh kế của hàng nghìn hộ dân Lào Cai mà còn trở thành ngành hàng có giá trị cao, góp phần nâng cao thu nhập, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển nông nghiệp bền vững trong những năm tới.
