Phát huy vai trò của tổ thủy nông cơ sở
Những ngày giữa vụ mùa, trên tuyến mương nội đồng của thôn Làng Pẳn, xã Bát Xát, các thành viên Tổ thủy nông vẫn đều đặn kiểm tra dòng chảy, phát dọn cỏ và nạo vét những vị trí có nguy cơ bồi lấp. Công việc diễn ra thường xuyên để đảm bảo nguồn nước luôn thông suốt phục vụ sản xuất.
Hiện Tổ thủy nông thôn Làng Pẳn đang quản lý gần 14 km mương nội đồng, đảm bảo nước tưới cho hơn 91 ha đất nông nghiệp thuộc 5 thôn Làng Pẳn, Làng Kim, Làng Tòng, An Thành và An Quang.
Anh Châu A Nỉ, thành viên Tổ thủy nông cho biết, từ khi hệ thống mương nội đồng được giao trực tiếp cho tổ quản lý, việc duy tu, nạo vét được thực hiện chủ động và thường xuyên hơn trước.
Sự chủ động của các tổ thủy nông đã giúp giảm đáng kể tình trạng ách tắc dòng chảy, hạn chế thất thoát nước, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ công trình của người dân ngay từ cơ sở.
Xã Bát Xát hiện quản lý khoảng 162 km kênh mương thủy lợi, phục vụ tưới tiêu cho hơn 490 ha đất nông nghiệp. Việc quản lý được thực hiện theo hai hình thức: thành lập các tổ thủy nông hoặc giao trực tiếp cho các thôn quản lý, vận hành.
Theo ông Ngô Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Bát Xát, việc tỉnh thực hiện phân cấp quản lý đã giúp địa phương giảm áp lực đầu tư đối với các công trình đầu mối. Tuy nhiên, giai đoạn đầu cũng khó khăn vì trước đây xã đã ký hợp đồng duy tu toàn bộ hệ thống từ đầu đập đến chân ruộng với các tổ thủy nông, nay phải điều chỉnh lại theo quy định mới. Trước mắt, xã phối hợp với cơ quan chuyên môn để việc chuyển giao diễn ra thuận lợi, không ảnh hưởng đến việc cấp nước phục vụ sản xuất.
Phân định rõ trách nhiệm, nâng cao hiệu quả khai thác
Không chỉ tại Bát Xát, việc phân cấp quản lý công trình thủy lợi cũng đang mang lại những chuyển biến tích cực tại xã Cốc San. Địa phương hiện quản lý 33 tuyến kênh mương với tổng chiều dài hơn 36 km, phục vụ tưới tiêu cho khoảng 385 ha đất nông nghiệp.
Ông Lương Mạnh Quyết - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Cốc San cho biết: Điểm quan trọng nhất của việc phân cấp là xác định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước, chính quyền địa phương, đơn vị khai thác và người dân hưởng lợi. Khi trách nhiệm được phân định rõ thì việc vận hành hệ thống thủy lợi linh hoạt hơn, sát với nhu cầu sản xuất của từng địa phương.
Theo ông Quyết, quy định mới còn giúp địa phương chủ động hơn trong việc điều tiết nước theo lịch thời vụ, phù hợp với điều kiện thời tiết từng vùng, từng thời điểm. Thực tế cho thấy, khi công trình được giao trực tiếp cho cấp cơ sở quản lý, người dân cũng tích cực tham gia bảo vệ, giám sát và sử dụng hiệu quả hơn. Đây là yếu tố quan trọng góp phần kéo dài tuổi thọ công trình, đồng thời giảm chi phí sửa chữa lớn.
Tỉnh Lào Cai hiện có 5.885 công trình thủy lợi và 5.682 đập dâng. Tổng chiều dài kênh mương đạt hơn 9.547 km, trong đó hơn 6.372 km đã được kiên cố hóa, đạt tỷ lệ gần 67%; ngoài ra, còn có hơn 320 km đường ống dẫn nước, 166 hồ chứa, 37 trạm bơm và 14 công trình thủy lợi liên xã, bảo đảm tưới tiêu cho trên 92.726 ha lúa, hoa màu và cây trồng mỗi năm.
Khối lượng công trình lớn đòi hỏi mô hình quản lý phải phù hợp với thực tiễn. Việc tỉnh tập trung quản lý các công trình đầu mối, còn cấp xã và các tổ chức thủy lợi cơ sở đảm nhiệm hệ thống nội đồng được đánh giá là hướng đi phù hợp, phát huy vai trò quản lý nhà nước, nâng cao tính chủ động của địa phương.
Việc phân cấp quản lý công trình thủy lợi không chỉ là sự thay đổi về mô hình quản lý mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển hạ tầng nông nghiệp. Khi trách nhiệm được giao đúng cấp, đúng đối tượng, cùng với sự tham gia tích cực của người dân, hệ thống thủy lợi sẽ được vận hành hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu trong những năm tới.
