Tuyến mương Lùng Vái, thôn San Lùng dài hơn 1,2 km là một trong những công trình như vậy. Tuyến mương dẫn nước từ đầu nguồn về tưới cho khoảng 7 ha ruộng lúa. Tuy nhiên, sau nhiều năm sử dụng, đặc biệt là ảnh hưởng của hoàn lưu bão Yagi năm 2024, nhiều đoạn mương bị sạt lở, vùi lấp, nước không thể dẫn về ruộng. Không ít diện tích lúa buộc phải bỏ không hoặc chuyển sang cây trồng khác do thiếu nước.
Gia đình anh Nông Văn Chiến là một trong những hộ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Có hơn 3 sào ruộng bậc thang nhưng thời điểm tuyến mương bị hư hỏng, một phần nhỏ diện tích gia đình tận dụng mạch nước ngầm cấy lúa, tuy nhiên nguồn nước không bảo đảm nên năng suất giảm, còn phần lớn diện tích phải chuyển đổi cây trồng. Năm nay, tuyến mương được đầu tư sửa chữa, nguồn nước đã được khơi thông, giúp gia đình anh chủ động sản xuất lúa 2 vụ.
Anh Nông Văn Chiến, thôn San Lùng chia sẻ: Được Nhà nước quan tâm đầu tư sửa chữa tuyến mương, giờ ruộng đã có nước làm hai vụ. Gia đình tôi hy vọng vụ này sẽ được mùa hơn, năng suất cao hơn, từ đó tăng thêm thu nhập
Thôn San Lùng hiện có 135 ha lúa nước, chủ yếu gieo cấy giống lúa Séng cù. Để phục vụ sản xuất, trên địa bàn có 4 tuyến mương thủy lợi cung cấp nước tưới cho toàn bộ diện tích canh tác.
Để các công trình phát huy hiệu quả, thôn chú trọng công tác quản lý, vận hành nhằm phát huy hiệu quả lâu dài. Tổ quản lý thủy lợi được thành lập, thường xuyên phát dọn, nạo vét kênh mương, kiểm tra dòng chảy và điều tiết nguồn nước hợp lý giữa các hộ sản xuất.
Anh Hoàng Văn Ngán, Trưởng thôn San Lùng cho biết: “Các thành viên Tổ quản lý thủy lợi thường xuyên phát dọn, nạo vét, kiểm tra các tuyến mương. Vào mùa mưa lũ, việc kiểm tra được tăng cường để kịp thời dọn đất đá, rác trôi, hạn chế hư hỏng công trình và bảo đảm nguồn nước tưới cho các hộ dân”.
Xác định nông nghiệp là ngành kinh tế chủ lực, xã Bản Xèo chú trọng đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất. Hiện, địa phương có 88 tuyến mương với tổng chiều dài hơn 77 km, cung cấp nước tưới cho trên 726 ha lúa, phần lớn là ruộng bậc thang.
Sau các đợt mưa lũ, nhiều tuyến mương bị sạt lở, hư hỏng, ảnh hưởng đến sản xuất của người dân. Từ đầu năm đến nay, xã đã đầu tư sửa chữa 12 tuyến mương, ưu tiên các công trình phục vụ vùng sản xuất tập trung. Đối với những đoạn đi qua khu vực có nguy cơ sạt trượt, đơn vị thi công sử dụng đường ống chôn ngầm thay thế mương hở nhằm hạn chế hư hỏng, bảo đảm dòng chảy ổn định trong mùa mưa.
Ông Lù Văn Xuân, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Bản Xèo cho biết: “Các công trình thủy lợi sau khi được đầu tư, sửa chữa đã cơ bản bảo đảm nguồn nước tưới cho diện tích lúa trên địa bàn. Địa phương luôn ưu tiên khắc phục kịp thời các tuyến mương, đầu đập bị hư hỏng để đáp ứng nhu cầu tưới tiêu cho sản xuất. Đồng thời, xã chỉ đạo các thôn thường xuyên duy tu, bảo dưỡng, phát dọn, nạo vét kênh mương nhằm bảo đảm dòng chảy thông suốt, phát huy hiệu quả các công trình thủy lợi sau đầu tư”.
Từ những con mương men theo sườn núi, dòng nước đều đặn chảy về từng thửa ruộng bậc thang, mang theo hy vọng về những vụ mùa bội thu. Việc đầu tư, sửa chữa kịp thời các công trình thủy lợi cùng với công tác quản lý, duy tu, bảo dưỡng thường xuyên đã phát huy hiệu quả các công trình sau đầu tư, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.
