Cây ngô và hành trình thay đổi sứ mệnh

LCĐT - Khoảng 30 năm trước, ngô hạt là một trong những loại lương thực quan trọng trong việc cứu đói người dân vùng cao. Trải qua không biết bao nhiêu thăng trầm mùa vụ, cây ngô dường như hoàn thành sứ mệnh về sản xuất lương thực để chuyển mình sang những giai đoạn mới.

Giai đoạn đầu những năm 1990, Lào Cai có gần 50 vạn dân nhưng có tới 60% trong số đó là thiếu lương thực. Vấn đề được ngành nông nghiệp ưu tiên hàng đầu là phải tăng sản lượng, không để người dân bị đói. Đối với đồng bào vùng cao, diện tích sản xuất lúa nước không đáng kể, cây ngô và lúa nương là nguồn lương thực chính. Thời điểm ấy, sứ mệnh lớn lao của cây ngô là đồng hành với bà con vùng cao diệt “giặc” đói.

Đồng bào Dao đỏ thu nhập cao từ trồng ngô.
Đồng bào Dao đỏ thu nhập cao từ trồng ngô.

Cứ về chiều, bà Ma Seo Mỷ, thôn Sảng Lùng Chéng, xã Cao Sơn (Mường Khương) lại cắp theo cái thúng, leo từng bậc thang gỗ cũ lên gác lấy xuống một thúng bắp ngô. Bóc đi lớp vỏ khô, bà ngồi ngoài hiên tẽ từng hạt ngô, thi thoảng lại bốc một vài nắm vãi xuống cho đàn gà, ngan quanh quẩn dưới sân. Bà Mỷ nói: Ngô bây giờ chủ yếu là ngô giống mới, trồng để lấy hạt nuôi lợn, gà. Ngày xưa ngô là lương thực chính, đâu có nhiều thóc, nhiều gạo như bây giờ.

Quãng ngày xưa mà bà Mỷ kể là khoảng 30 năm trước. Người Mông chủ yếu sinh sống trên những triền non cao, ruộng cấy lúa rất ít, lúa cũng năng suất thấp nên bà con chủ yếu trồng ngô. Chẳng ai biết người Mông trồng ngô từ bao giờ, nhưng ngô đã gắn vào ẩm thực của người Mông như một nét văn hóa truyền thống thông qua món mèn mén, đến nỗi cứ nhắc đến mèn mén là người ta nghĩ ngay đến người Mông. Nói về món mèn mén, bà Mỷ lấy ra một bắp ngô khác được treo trên cây sào trúc bên hiên, bóc lớp vỏ khô lộ ra những hạt ngô trắng đều tăm tắp rồi bảo: Đây là giống ngô trắng, trông giống ngô nếp nhưng không phải ngô nếp đâu. Loại ngô này làm mèn mén là ngon nhất, sau đó đến ngô vàng, loại hạt tròn hơn và bắp nhỏ hơn ngô lai bây giờ. Trước đây ít gạo, người Mông ăn cơm độn ngô, hết gạo thì chuyển sang ăn mèn mén. Cứ như thế mà bám núi, bám đồi, vượt qua những ngày đói khổ từ bao giờ cũng không nhớ nữa.

“Cuộc cách mạng” về giống đã mang đến một sự chuyển dịch lớn lao trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Các giống lúa lai năng suất cao được đưa vào canh tác, sản lượng lúa tăng gấp 3 lần so với trước đã khiến cây ngô mất dần vị trí trong mâm cơm của người vùng cao để chuyển sang một vai trò khác, đó là vai trò giảm nghèo. Tháng năm ròng rã, những giống ngô địa phương cây cao lêu nghêu, đổ liểng xiểng mỗi mùa gió lớn được thay thế dần bằng những cây ngô lai thân thấp, bộ rễ chắc chắn và năng suất cao. Đều đặn cứ đến mùa, người vùng cao cùng nhau tra hạt, vun xới rồi bẻ bắp. Cây ngô cứ thế bám lấy những triền đồi, triền núi rồi được thu về phơi vàng góc sân, chất đầy trên gác, treo lủng lẳng thành từng xâu dài ngoài hiên. Vẫn mảnh đất ấy, cách gieo trồng ấy, cách bảo quản ấy, chỉ khác rằng đích đến cuối cùng của hạt ngô đã không còn là chiếc chõ để đồ lên thành mèn mén nữa.

Người dân xã Bản Lầu thu hoạch ngô xuân.
Người dân xã Bản Lầu thu hoạch ngô xuân.

Chị Nông Thị Sáo, thôn Na Lốc 3, xã Bản Lầu (Mường Khương) thi thoảng vẫn làm mèn mén cho gia đình dù nhà còn rất nhiều gạo. Chị Sáo là người Nùng tại xã Lùng Khấu Nhin, sinh ra trong một gia đình nông dân vào những năm đầu của thập niên 1990. Cũng như nhiều gia đình khác trong vùng, tuổi thơ chị Sáo gắn với những năm tháng thiếu lương thực. Chị vẫn nhớ những ngày còn nhỏ thường cùng mẹ xay ngô, sàng bỏ lớp vỏ hạt rồi nhào kỹ, cho lên chõ đồ 2 lượt thành mèn mén. “Ngày ấy, cứ đến mùa giáp hạt là nhà hết gạo, ăn mèn mén đến… phát sợ vì mèn mén khô nghẹn, chỉ thèm cơm trắng. Dần dần, thóc lúa trong gia đình cũng nhiều hơn, chẳng có mùa nào thiếu cơm ăn nữa nên gần như quên mất cách làm mèn mén. Giờ lấy chồng, làm dâu trong gia đình người Mông, sống giữa bản Mông nên thi thoảng lại được luyện tay nghề. Cứ những ngày giỗ chạp, lễ hội hoặc có đám cưới hỏi, người Mông nơi đây lại làm mèn mén, thậm chí còn tổ chức cả cuộc thi làm mèn mén những ngày đầu xuân. Mèn mén giờ ít phổ biến nên ít người biết làm. Người dân ăn mèn mén không phải vì nghèo, vì thiếu gạo nấu cơm nữa mà vì nhớ”, chị Sáo chia sẻ.

Làm nông nên gia đình chị Sáo vẫn trồng ngô lấy hạt đem bán mỗi năm đều đặn 2 mùa. Nhưng nếu cứ trồng ngô mãi thì khó giàu bởi thu nhập từ trồng ngô hàng hóa không đáng kể, thế nên, cũng như nhiều hộ trong vùng, gia đình chị Sáo chuyển đổi dần sang các cây trồng khác. Những mảnh nương trước đây trồng ngô giờ được phủ xanh bằng cây chuối, cây dứa, cây chè. Một phần nhỏ được dành lại cho cây ngô trồng lấy hạt làm thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm.

Suốt 3 thập niên, cây ngô đã hoàn thành sứ mệnh, từ một loại cây lương thực, giúp người dân xóa đói cho tới trở thành loại hàng hóa cùng bà con thoát nghèo. Trong cuộc cạnh tranh với rất nhiều loại cây trồng như cây lâm nghiệp, dược liệu, cây ăn quả hoặc các loại cây rau, màu khác, quỹ đất cho trồng ngô dần bị thu hẹp. Sứ mệnh trồng ngô làm lương thực đã khép lại với 99% diện tích trồng ngô sử dụng các giống ngô lai năng suất cao làm hàng hóa hoặc thức ăn chăn nuôi. Còn khoảng 1% diện tích (chủ yếu ở các huyện vùng cao Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai) người dân trồng các giống ngô địa phương như ngô trắng, ngô vàng phục vụ nhu cầu sử dụng làm ẩm thực với món ăn truyền thống như mèn mén.

Đối với sản xuất nông nghiệp vùng cao, cây ngô vẫn giữ vai trò quan trọng, dù quỹ đất cho cây ngô dần bị thu hẹp nhưng diện tích sản xuất ngô hằng năm vẫn đạt cao do người dân tăng vụ. Giá trị kinh tế từ trồng ngô lấy hạt làm hàng hóa giờ đây không còn đủ sức cạnh tranh với những nhóm cây trồng khác nên cây ngô đang đứng trước một cuộc chuyển mình mới với vai trò mới. Ngô được trồng lấy hạt, trồng ngô sinh khối làm thức ăn xanh, thức ăn tinh cho gia súc, gia cầm dần trở thành xu hướng mới. Với vai trò quan trọng trong từng giai đoạn, cây ngô vẫn bám lấy những bãi bồi, những triền núi dốc, cứ thế sinh sôi để làm tròn sứ mệnh.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Bài 2: “Mắc kẹt” giữa nhu cầu và thủ tục

Quản lý bến thủy nội địa - những vấn đề đặt ra: Bài 2: “Mắc kẹt” giữa nhu cầu và thủ tục

Sông Hồng, sông Chảy và các lòng hồ thủy điện trên địa bàn đang trở thành trục vận tải quan trọng của tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, phía sau sự nhộn nhịp là thực trạng nhiều bến thủy nội địa không phép, hết phép vẫn hoạt động kéo dài. Điều này đặt ra những vấn đề rất đáng quan tâm trong công tác quản lý. 

Bài 1: Bến không phép hoạt động tràn lan

Quản lý bến thủy nội địa - những vấn đề đặt ra: Bài 1: Bến không phép hoạt động tràn lan

Cùng với sự phát triển của các tuyến vận tải đường thủy, trên sông Hồng, sông Chảy và khu vực các lòng hồ trong tỉnh đang hình thành mạng lưới bến thủy nội địa hoạt động sôi động mỗi ngày. Tuy nhiên, phía sau bức tranh nhộn nhịp ấy là tình trạng “bến dù, bến cóc” hoạt động tự phát, không phép hoặc hết phép, thiếu điều kiện an toàn kỹ thuật đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý của chính quyền cơ sở và cơ quan chức năng.

Đảm bảo chính sách bảo vệ rừng không bị gián đoạn sau sáp nhập

Đảm bảo chính sách bảo vệ rừng không bị gián đoạn sau sáp nhập

Sau khi phương án quản lý, bảo vệ rừng gỗ nghiến, gỗ trai giai đoạn 2021 - 2025 kết thúc, lực lượng giữ rừng ở cơ sở vẫn duy trì tuần tra, bám rừng từng ngày. Từ thực tế địa bàn, điều địa phương, lực lượng kiểm lâm và người dân mong muốn lúc này là sớm có chủ trương duy trì chính sách đặc thù cho giai đoạn tiếp theo để công tác bảo vệ rừng quý tiếp tục được duy trì ổn định, không bị gián đoạn trong giai đoạn chuyển tiếp.

Điện về bản xa

Điện về bản xa

Ngày 21/4 vừa qua có lẽ là ngày vui và hạnh phúc nhất với người dân 4 thôn vùng cao: Làng Ca, Khe Kẹn, Pín Pé, Ba Chum (xã Cát Thịnh) khi điện lưới quốc gia về tới bản làng sau rất nhiều năm mong mỏi. Ánh sáng ấy mở ra nhiều cơ hội phát triển cho những bản làng còn gian khó.

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Khám phá chợ đá quý Lục Yên

Vùng đất ngọc Lục Yên, nơi được mệnh danh là “vương quốc đá quý” của Việt Nam. Đến đây, du khách sẽ lạc vào những gam màu lấp lánh của hàng nghìn viên đá quý trong phiên chợ đặc biệt - chợ đá quý. Phiên chợ mang trong mình những nét văn hóa độc đáo, khiến bất cứ ai ghé thăm cũng không khỏi tò mò và say mê.

Nậm Chày: Điểm trường sạt lở, gần 100 học sinh phải học nhờ nhà dân

Nậm Chày: Điểm trường sạt lở, gần 100 học sinh phải học nhờ nhà dân

Do điểm trường nằm trong khu vực nguy cơ sạt lở cao, ảnh hưởng từ hoàn lưu bão số 3 (Yagi) cuối năm 2024, gần 100 học sinh mầm non và tiểu học tại thôn Hỏm Trên, xã Nậm Chày phải rời trường và học nhờ tại nhà dân. Tuy nhiên, điều kiện học tập tại các điểm tạm thời này không đảm bảo, khiến việc dạy và học gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của học sinh vùng cao nơi đây.

Về làng cao gắm Liêm Phú

Về làng cao gắm Liêm Phú

Thôn Liêm (xã Liêm Phú cũ, nay thuộc xã Khánh Yên) là nơi đồng bào dân tộc Tày sinh sống lâu đời. Trải qua nhiều thế hệ gắn bó với núi rừng, người Tày nơi đây đã đúc kết được nhiều bài thuốc quý từ dược liệu tự nhiên. Hiện nay, nhiều hộ dân vẫn miệt mài duy trì nghề nấu cao gắm truyền thống, vừa hỗ trợ điều trị bệnh xương khớp cho cộng đồng, vừa mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.

Cẩn trọng mở rộng diện tích cây cà phê ở Lào Cai

Cẩn trọng mở rộng diện tích cây cà phê ở Lào Cai

Thời gian gần đây, tại một số xã thuộc khu vực Bảo Yên, Mường Khương, Bắc Hà, Bảo Thắng, người dân đã và đang trồng thử nghiệm cây cà phê. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích trồng cà phê một cách tự phát, không theo quy hoạch tại các khu vực có điều kiện sinh thái không phù hợp, đang đặt ra nhiều thách thức lớn, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao trong sản xuất nông nghiệp.

Thu hẹp khoảng cách phát triển sau hợp nhất

Thu hẹp khoảng cách phát triển sau hợp nhất

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, các xã, phường trên địa bàn tỉnh đang đối mặt với nhiều thách thức trong thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực. Mỗi xã, thôn đều có những đặc điểm riêng về địa lý, kinh tế - xã hội, dẫn đến sự chênh lệch về mức sống và trình độ phát triển. Để giải quyết vấn đề này, các địa phương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hài hòa lợi ích, phát triển bền vững và khai thác hiệu quả tiềm năng từng vùng.

Một góc thôn Bỗng 2 nhìn từ trên cao.

Bản Dao đoàn kết

Nhắc đến thôn Bỗng 2, xã Bảo Hà, nhiều người vẫn còn nhớ đó là thôn người Dao nằm khuất sâu giữa núi rừng rậm rạp, kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn do thiếu sinh kế phù hợp. Tuy nhiên, với việc xác định cây quế là cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao, địa phương đã từng bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế. Hành trình thoát nghèo của người dân nơi đây đã thể hiện tinh thần đoàn kết của cộng đồng, tạo sức lan tỏa cùng nhau phát triển.

Lào Cai: Quan tâm bảo vệ môi trường mùa lễ hội xuân

Lào Cai: Quan tâm bảo vệ môi trường mùa lễ hội xuân

Sau Tết Nguyên đán, các địa phương trong tỉnh rộn ràng bước vào mùa lễ hội xuân truyền thống. Qua những lễ hội đã diễn ra, phóng viên ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực khi công tác bảo vệ môi trường được các cấp chính quyền, ngành chức năng, người dân và du khách quan tâm hơn, góp phần gìn giữ không gian lễ hội văn minh, bền vững.

Bừng sáng tương lai sau lũ dữ

Bừng sáng tương lai sau lũ dữ

Ngày đầu năm, trong ánh nắng dịu nhẹ, chúng tôi trở lại những khu tái định cư - nơi từng oằn mình chịu đau thương sau những trận lũ dữ. Những ngôi nhà mới khang trang, những tuyến đường bê tông phẳng lì và những nương quế xanh mướt trải dài đã làm nên bức tranh hồi sinh đầy hy vọng. Đó không chỉ là thành quả từ sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước và các nhà hảo tâm, mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của cộng đồng.

Bình yên An San

Bình yên An San

65 năm qua, An San không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của những ngày đầu gian khó mà còn là biểu tượng của sự gắn bó, đoàn kết và phát triển.

Suối Xuân bừng sáng xuân này

Suối Xuân bừng sáng xuân này

Suối Xuân là thôn đặc biệt khó khăn của xã Phình Hồ. Nơi thôn 100% người Mông sinh sống này, bao năm qua vẫn quen với bóng tối khi đêm xuống. Thế nhưng mùa xuân này đã khác, điện lưới quốc gia đã về tới Suối Xuân. Tết ở  thôn người Mông này vì thế cũng bừng sáng, rộn ràng hơn bao giờ hết!

fb yt zl tw