Những gì được “tận mục sở thị” ở những thôn người Mông như: Hồng Lâu, Khuôn Bổ, Khe Ron, Khe Tiến… của xã Hồng Ca, huyện Trấn Yên đã cho chúng tôi một cái nhìn rất khác về người Mông nơi này. Họ chính là những người đang làm nên một “kỳ tích” ở Hồng Ca với giác ngộ cách mạng cao, đi theo chủ trương, đường lối của Đảng, tuân thủ chính sách, pháp luật của Nhà nước và tiến bộ chẳng kém gì những dân tộc khác, thậm chí, tư duy thay đổi còn rất mạnh mẽ, rất thực tế…
Những gì được "tận mục sở thị” ở những thôn người Mông như: Hồng Lâu, Khuôn Bổ, Khe Ron, Khe Tiến… của xã Hồng Ca, huyện Trấn Yên đã cho chúng tôi một cái nhìn rất khác về người Mông nơi này. Họ chính là những người đang làm nên một "kỳ tích” ở Hồng Ca.
Chiếc Toyota Altis băng băng thẳng tiến mà không gặp phải trở ngại nào đưa chúng tôi đến trụ sở UBND xã Hồng Ca, huyện Trấn Yên trên con đường có thể đánh giá là "một trong những con đường vào xã đẹp nhất tôi từng thấy”. Hơn chục ki-lô-mét đường rộng 5 mét, rải nhựa phẳng lì, rãnh thoát nước, cột biển báo giao thông đầy đủ… "Xã nông thôn mới phải thế này chứ!” - anh bạn đồng nghiệp tấm tắc.
Những năm 2016 - 2020, Hồng Ca là xã đặc biệt khó khăn. Tổng diện tích tự nhiên của xã trên 9.300 ha với hơn 6.300 nhân khẩu. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 90%, trong đó trên 30% là đồng bào dân tộc Mông. Năm 2016, tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 45,34%... Đúng là nếu không quay trở lại thì tôi không thể tưởng tượng ra sự thay đổi đến kỳ diệu này của Hồng Ca hôm nay.
Nhớ lại gần 10 năm trước, khi nhận nhiệm vụ vào Hồng Ca tìm hiểu sự thực về nạn phá rừng đầu nguồn, buôn lậu gỗ, tôi đã phải mất đến nửa ngày trời vừa khiêng, vừa dắt xe máy trên con đường lầy lội bùn đất mới vào được trung tâm xã.
Nhưng giờ khác hẳn rồi! Trên đường đi, chúng tôi nhìn thấy bạt ngàn những đồi quế, nương chè xanh ngắt; từng đàn trâu, bò đông đúc dưới cánh đồng; xa xa là cột ống khói của nhà máy chế biến nông, lâm sản vươn cao, tỏa làn khói trắng huyền ảo…
"Dân Hồng Ca giờ giàu rồi, ngoài này là quế, sâu trong kia nữa là măng tre Bát độ, là khôi nhung trồng dưới tán rừng, thu nhập của người dân từ nông, lâm sản mỗi năm lại tăng lên gấp vài lần” - Bí thư Đảng ủy xã Hồng Ca Phạm Xuân Toàn đón chúng tôi tại trụ sở, niềm nở bộc bạch.
Khi biết chúng tôi có ý định đến thăm 4 thôn người Mông của xã, Bí thư Toàn phấn khởi cho biết thêm: "Các nhà báo tìm đến đúng nơi rồi, đây là những thôn người Mông kiểu mẫu của toàn tỉnh. Rất nhiều người Mông từ khắp nơi đã về đây tham quan, học tập rồi đấy!”. Rồi Bí thư Toàn bố trí người đưa chúng tôi đi, không quên dặn: "Trưa cố gắng về kịp ăn cơm văn phòng nhé”!
Đường liên thôn ở Hồng Ca được cứng hóa, giúp người dân thuận lợi trong giao lưu phát triển kinh tế - xã hội.
Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Ca Hà Cao Luận trực tiếp là người đưa chúng tôi đi vào những thôn người Mông kiểu mẫu của xã Hồng Ca. Con đường vào thôn mà chẳng khác gì đường trung tâm xã, cũng rộng 5 mét, bê tông hóa 100%. "Đường này đi đến tận hộ gia đình cuối cùng của xã” - Phó Chủ tịch Luận tươi cười "khoe”.
Dọc theo con đường bê tông kiên cố là một con suối lớn, nước chảy róc rách không ngừng, nhìn giống như phong cách sống, làm nhà ở gần suối của đồng bào người Thái hơn là người Mông. Nhưng PhóChủ tịch Luận bảo: "Thế mới hay, người Mông mà dám bỏ núi cao để xuống thấp làm nhà ở mới là sự thay đổi tư duy đáng nói”.
Quả thật, nếu ngày trước, nhắc đến chuyện đi thăm bản người Mông thì cánh báo chí chúng tôi đều hiểu rằng phải leo núi là cái chắc. Còn nói về phong tục, nhiều cái còn gọi là "hủ tục” thì không thiếu. Giả dụ như riêng việc làm ma cho người đã khuất ngày xưa thôi cũng đã nhiều chuyện để nói. Khi con người từ bỏ cõi trần gian để về với tổ tiên, người Mông gọi là "tùa" hay "ninh tùa".
Dựa trên đối tượng và nguyên nhân của người chết mà người Mông có những nghi lễ tổ chức tang ma khác nhau. Khi gia đình có người thân qua đời, việc đầu tiên là con cháu, người nhà sẽ mang súng kíp ra ngoài nhà bắn ba phát để báo hiệu với bà con trong bản biết là gia đình có người qua đời.
Con cháu, bà con thôn, bản nghe thấy tiếng súng ở khu vực nào sẽ trở về gia đình đó để chia buồn, đồng thời xem có việc gì cùng giúp đỡ. Trước đây, người Mông thường đưa thi thể người chết lên treo ở gian giữa nhà, hay còn được gọi là đưa lên ngựa - "nỉnh đăng", có khi để đến 5, 6 ngày, thậm chí cả tuần lễ để làm lễ thồ linh hồn người chết về với tổ tiên…
Ấy là chuyện của ngày xưa, còn nay khác rồi, đại đa số đồng bào người Mông đã thay đổi tư duy, một lòng theo Đảng, theo Chính phủ, tích cực hưởng ứng học và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh để tiếp thu những cái hay, cái tiến bộ, mang quyết tâm thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu để xây dựng đời sống mới. Mọi hủ tục giờ đã không còn, đám tang được tổ chức gói gọn trong 2 ngày, mọi nghi lễ đều gọn và an toàn. "Sao lại có chuyện thay đổi một cách kỳ lạ đến vậy?” - tôi buột miệng hỏi.
Phó Chủ tịch Luận chỉ cười, rảo bước đưa chúng tôi đến thăm nhà của cụ Hờ Dúa Di, 81 tuổi ở thôn Hồng Lâu - một trong những già làng có uy tín trong cộng đồng người Mông nơi đây. Trong căn nhà xây cấp bốn đầy đủ ánh sáng chiếu qua khung cửa sổ rộng, bên những chén trà nghi ngút khói, nhắc lại về câu chuyện "xuống núi” từ những năm 1975, 1976 của thế kỷ 20, cụ Di nhớ lại: "Hồi ấy nghèo đói lắm, người Mông chúng tôi du canh du cư, đi rừng có gì làm nấy, kiếm được gì thì ăn nấy, cuộc sống bấp bênh nay đây mai đó.
Rồi một hôm, có các ông: Vừ A Vang, Vừ A Ly là người Mông cùng xã Phình Hồ và Tà Xi Láng (huyện Trạm Tấu - PV), làm cán bộ Đoàn trên huyện về rủ đi xây dựng vùng kinh tế mới. Đầu tiên, chúng tôi mỗi người một ý, bàn bạc căng lắm. Người thì bảo đi xa sợ không có đất mà làm ăn, người thì bảo đến chỗ lạ không biết có quen với cách sống ở vùng thấp không, người lại nói đưa cả gia đình, vợ con nheo nhóc theo thì khó đi lắm… Bàn đi tính lại phải đến nửa tháng trời, cuối cùng tôi và anh Vang, anh Ly là những người đầu tiên đưa gia đình rời vùng núi cao về định cư nơi này”…
Mới nghe đến đây, chúng tôi mừng rơn như bắt được vàng. Chẳng phải đây là nhân chứng sống hiếm hoi còn lại của đợt "di cư thế kỷ” ấy thì còn ai nữa! Được nghe kể, cụ Hờ Dúa Di chính là một trong những người Mông đầu tiên di chuyển từ vùng núi cao xã Phình Hồ, huyện Trạm Tấu về đây, đặt nền móng đầu tiên cho cả vùng 4 thôn người Mông văn hóa bây giờ. Hồi ấy, cụ Di đã là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, được kết nạp từ những năm đầu thập kỷ 70 tại huyện Trạm Tấu.
Nhưng rồi qua quá trình di chuyển, thất lạc hồ sơ, nên đến năm 1993, Đảng ủy xã Hồng Ca đã kết nạp Đảng lại cho cụ, ghi nhận công lao to lớn của một "cây đại thụ” vùng này. Phải thấy rằng hồi ấy, một người Mông làm cán bộ, rồi được kết nạp Đảng là cả một thành tích đáng tự hào; rồi họ dám là những người tiên phong đưa đường, chỉ lối cho cả cộng đồng, gia đình, bà con dân bản đến với chân trời mới ấm no, hạnh phúc, tốt đẹp hơn thì lại là cả một "câu chuyện cổ tích” thực sự. Rồi qua câu chuyện, cụ Di kể về những ngày đầu gian khó ấy - cái ngày đưa nhau "bỏ núi, xuống suối” lập nghiệp với vô vàn công việc.
Cụ Hờ Dúa Di chính là một trong những người Mông đầu tiên di chuyển từ vùng núi cao xã Phình Hồ, huyện Trạm Tấu về đây, đặt nền móng đầu tiên cho cả vùng 4 thôn người Mông văn hóa bây giờ và là một trong những người tiên phong đưa bà con đến ấm no là cả một "câu chuyện cổ tích”.
Đầu tiên về đây là một vùng rừng núi hoang vu, họ phải phân công nhau cùng lên rừng kiếm gỗ dựng nhà, làm chuồng nuôi gia súc, gia cầm. Hồi đó mà cụ Di và những người đi cùng đã ý thức không phá rừng mà chỉ tận dụng những cây gỗ đổ, không đốt nương làm rẫy mà chuyển sang canh tác lúa nước; làm chuồng trại gia súc, gia cầm cách xa khu nhà ở… thì quả thật quá tiến bộ.
Rồi cuộc sống ổn định dần, con trâu có cỏ gần suối lớn nhanh, béo mập, sức kéo cũng mạnh mẽ hơn; mùa thu hoạch lúa nước năng suất cao hơn lúa nương, có lương thực dự trữ trong nhà; ở vùng thấp, gần suối, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và canh tác cũng thuận lợi hơn… Cụ Di, cụ Vang, cụ Ly quay trở về núi vận động, thuyết phục, bà con dân bản lục tục kéo nhau về theo, hình thành nên một vùng người Mông sinh sống rộng lớn tính đến vài chục hộ…
Câu chuyện những người Mông từ trên núi cao di cư về vùng thấp ở xã Hồng Ca, huyện Trấn Yên sẽ chỉ là một câu chuyện bình thường nếu như không có những đột phá mạnh mẽ về tư duy phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ vượt bậc về nhận thức sau này. Họ - những người Mông Hồng Ca thực sự đã trở thành tấm gương sáng cho cộng đồng học tập, noi theo.
Chỉ còn ít ngày nữa mô hình chính quyền cấp xã cũ sẽ kết thúc hoạt động để tổ chức theo mô hình mới. Nhiều tâm trạng, nhiều nỗi băn khoăn nhưng tất cả đều đã sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc cách mạng mới của dân tộc. Những ngày này, đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở vẫn tận tâm, cống hiến cho công việc chung với tinh thần còn một ngày làm việc vẫn hết lòng phụng sự Nhân dân.
Chỉ còn ít ngày nữa mô hình chính quyền cấp xã cũ sẽ kết thúc hoạt động để tổ chức vận hành theo mô hình mới. Nhiều tâm trạng, nhiều nỗi băn khoăn nhưng tất cả đều đã sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc cách mạng mới của dân tộc. Những ngày này, đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở vẫn tận tâm, cống hiến cho công việc chung với tinh thần còn một ngày làm việc vẫn hết lòng phụng sự Nhân dân.
Trong kỷ nguyên mà mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều đang được số hóa và giải quyết bằng giải pháp công nghệ số thì việc giúp người dân, đặc biệt là những đối tượng ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, có thể nắm bắt và làm chủ công nghệ số ở mọi nơi, mọi lúc, theo nhu cầu thực tiễn đang được tỉnh Yên Bái tích cực triển khai bằng những cách làm giản dị, gần gũi và thiết thực. Nối tiếp thành công của mô hình “Bình dân học AI”, tỉnh Yên Bái đang tiếp tục đẩy mạnh và lan tỏa phong trào “Bình dân học vụ số” nhằm để người dân có cơ hội khai thác hiệu quả các thành quả của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Chỉ còn ít ngày nữa mô hình chính quyền cấp xã cũ sẽ kết thúc hoạt động để chính thức tổ chức theo mô hình mới. Nhiều tâm trạng, nhiều nỗi băn khoăn nhưng tất cả đều đã sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc cách mạng mới của dân tộc. Những ngày này, đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở vẫn tận tâm, cống hiến cho công việc chung với tinh thần còn một ngày làm việc vẫn hết lòng phụng sự Nhân dân.
Chợ Yên Bái là khu chợ trung tâm, đầu mối giao thương lớn của tỉnh. Tuy nhiên, những ngày gần đây, nhiều tiểu thương ở nơi đây đồng loạt đóng quầy ốt, nghỉ kinh doanh...
Sau hơn một thập niên đưa vào vận hành, tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai vẫn còn những “khoảng trống” về hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường gom dân sinh. Vì thiếu đường gom dân sinh nên nhiều hộ dân sống ven tuyến đường đoạn qua tỉnh Lào Cai hằng ngày đang phải bất đắc dĩ vượt qua các lối mở tạm, đi chung với xe tải, xe container chạy tốc độ cao. Những kiến nghị kéo dài nhiều năm của người dân và chính quyền địa phương vẫn chưa nhận được hồi đáp thỏa đáng từ phía chủ đầu tư.
Giữa trùng điệp núi non hùng vĩ của Yên Bái và Lào Cai, nơi cuộc sống của phần lớn người dân còn gắn liền với nương rẫy, những phiên chợ sớm bình dị hay công việc tự do bấp bênh, chính sách Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đã và đang len lỏi như một dòng chảy ấm áp mang theo chủ trương nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước đến người dân. Đó là cánh cửa mở ra cơ hội vàng cho những người lao động khu vực phi chính thức, có được một "của để dành" tin cậy, một điểm tựa vững chắc cho tuổi già với lương hưu và sự chăm sóc y tế chu đáo. Hành trình đưa chính sách ý nghĩa này thấm sâu vào đời sống bà con là câu chuyện của những nỗ lực không ngừng nghỉ để từng bước hiện thực hóa mục tiêu an sinh toàn dân.
Không ai muốn sống trong một xã hội mà thật – giả lẫn lộn. Thế nhưng hiện nay, tình trạng hàng giả, hàng nhái, buôn lậu và gian lận thương mại đã len lỏi khắp các chợ truyền thống, sàn thương mại điện tử, thậm chí cả trong những kệ hàng sang trọng đang dần làm méo mó thị trường, hủy hoại đạo đức kinh doanh, mà còn từng ngày gặm nhấm niềm tin của người dân vào pháp luật và sự công bằng.
Giữa bộn bề cuộc sống ở các bản làng miền núi, tấm thẻ Bảo hiểm y tế (BHYT) từ lâu vẫn là "phao cứu sinh" cho hàng triệu người dân. Thế nhưng, đằng sau những con số bao phủ ấn tượng là một "nốt trầm" trăn trở khi hàng chục ngàn người dân đứng trước nguy cơ mất đi "tấm lá chắn" quý giá. Vượt lên "cơn gió ngược" của chính sách và gánh nặng mưu sinh, những cán bộ Bảo hiểm xã hội (BHXH) Khu vực XVII (Yên Bái – Lào Cai) vẫn miệt mài gieo mầm hy vọng, giữ vững niềm tin vào một nền an sinh bền vững cho người dân.
Ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 3 (tháng 9/2024), 9 hộ dân thôn Phú Hùng, xã Thống Nhất (thành phố Lào Cai) trong khu vực sạt lở sau gần 1 năm sơ tán khẩn cấp, giờ phải trở lại trong những căn nhà cũ do chưa có đất tái định cư. Hiện nay, mùa mưa lũ đang cận kề, nguy cơ sạt lở có thể ập xuống, gây nguy hiểm đến tính mạng. Do vậy, người dân thôn Phú Hùng rất mong chính quyền địa phương và cơ quan chức năng sớm bố trí đất tái định cư để di chuyển đến nơi an toàn.
Những năm qua, công nghiệp trên địa bàn tỉnh Yên Bái có sự phát triển khá vững chắc, phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp của cả nước và triết lý phát triển của tỉnh: "Xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”. Tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo phát triển các khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN) cùng sự quan tâm đầu tư về hạ tầng; cơ chế chính sách ngày càng đổi mới hấp dẫn… đã góp phần đưa bức tranh công nghiệp của tỉnh có nhiều gam màu sáng, đóng góp quan trọng vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội.
Trong kho tàng tri thức bản địa của dân tộc Dao đỏ xã Phìn Ngan, huyện Bát Xát, từ lâu, bà con đã biết sử dụng nhiều loại cây rừng để làm ra những bài thuốc quý chữa bệnh. Một lần theo chân bà con lên rừng tìm cây thuốc, chúng tôi hiểu hơn về nghề thuốc nam của người dân nơi đây.
Giữa điệp trùng đá núi ở huyện vùng cao Mường Khương có một thôn người Pa Dí gồm 63 hộ quần cư đoàn kết. Đó chính là thôn Sa Pả (thị trấn Mường Khương) được sáp nhập từ các thôn Sa Pả 9, 10, 11. Từ thôn nghèo heo hút đến nay hàng loạt nhà xây khang trang như biệt thự mọc lên san sát. Điều đặc biệt, thu nhập của các hộ dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp.
Sau mùa mưa lũ năm 2024, hệ thống thủy lợi trên địa bàn tỉnh bị ảnh hưởng rất lớn. Với sự vào cuộc tích cực của chính quyền các địa phương cùng ngành nông nghiệp và môi trường trong công tác sửa chữa, đến nay, hầu hết hồ thủy lợi đã vận hành trở lại. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hồ thủy lợi bị hỏng nặng hoặc bồi lắng phải dừng hoạt động để sửa chữa lớn. Cùng với đó, việc kiểm định để xác định mức độ an toàn hồ, đập đang gặp khó khăn do thiếu kinh phí, đặt ra những lo ngại khi mùa mưa lũ cận kề.
"Xây dựng chỉ số hạnh phúc cho người dân” là nhiệm vụ trọng tâm, giá trị cốt lõi trong chiến lược phát triển của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2020 - 2025. Xuất phát từ thực tiễn, năm 2025 thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Yên Bái đã tiếp tục rà soát và xây dựng Đề án xóa nhà tạm, nhà dột nát trên địa bàn tỉnh với mục tiêu hoàn thành hỗ trợ làm mới, sửa chữa 2.208 căn nhà (tổng kinh phí dự kiến trên 120 tỷ đồng). Cùng với các địa phương trong tỉnh, huyện vùng cao Trạm Tấu là điểm sáng trong thực hiện Đề án - địa phương “về đích” sớm chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát do Thủ tướng Chính phủ phát động và kế hoạch của tỉnh Yên Bái.
Những ngày qua, trên công trường xây dựng khu tái định cư tại thôn Mà Mù Sử 1, xã Sàng Ma Sáo (Bát Xát) vẫn rộn vang tiếng máy. Với tinh thần “vượt nắng, thắng mưa”, những người lính thợ thuộc Tổng Công ty 789 (Bộ Quốc phòng) cùng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 174, Sư đoàn 316, Quân khu 2 ngày đêm miệt mài, khẩn trương hoàn thiện dự án để đồng bào bị ảnh hưởng bởi thiên tai sớm có nơi ở mới.
Không còn những bản làng chìm trong sương giăng bảng lảng, những nếp nhà co ro nép mình bên sườn đồi, từ đỉnh núi cao quanh năm mây phủ, vươn tới những bản, những xã từng đặc biệt khó khăn, một cuộc hồi sinh mạnh mẽ đang trỗi dậy. Đó không phải cổ tích mà là câu chuyện có thật về sự vươn mình của Yên Bái.
Hồ Thác Bà - “viên ngọc xanh” được mệnh danh "Hạ Long trên núi" đang oằn mình trước sự xâm lấn của những phương thức khai thác thủy sản tận diệt. Ánh đèn cao áp ma quái giăng mắc trong đêm, tiếng máy nổ xé tan sự tĩnh lặng, tiếng kêu cứu thầm lặng của hệ sinh thái đang bị bức tử từng ngày. Một cuộc chiến thầm lặng nhưng quyết liệt đang diễn ra, nhằm xóa sổ vó đèn và kích điện - những “hung thần” đang tàn phá nguồn lợi thủy sản quý giá của hồ.
Thời gian vừa qua, người dân ở tổ dân phố số 4, phường Lào Cai, thành phố Lào Cai phản ánh việc một kho hàng ở Khu Công nghiệp Đông Phố Mới đang được cải tạo, sửa chữa để chứa hóa chất. Điều người dân băn khoăn là nhà kho này chỉ cách khu dân cư một con đường.
Trong những năm qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, với phương châm “Không chờ đến khi kinh tế đạt tới trình độ phát triển cao rồi mới thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội”; mặc dù là một tỉnh miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn, song Yên Bái luôn đặc biệt quan tâm gắn kết hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân.